كلاسسىيكالىق مەحانىيكا

جەردىڭ اينالاسىنداعى سەرىكتىڭ وربىيتالىق قوزعالىسى، پەرپەندىيكۋليار جىلدامدىعى جانە ۇدەۋ (كۇشى) ۆەكتورلارىنىڭ دىياگرامماسى.

كلاسسىيكالىق مەحانىيكا — نيۋتون زاڭدارى مەن گالىيلەيدىڭ سالىستىرمالىق پرىينتسىيپىنە نەگىزدەلگەن مەحانىيكانىڭ ٴبولىمى. وسى سەبەپتەن، كلاسسىيكالىق مەحانىيكانى كەيدە نيۋتون مەحانىيكاسى دەپ اتايدى. فىيزىيكادا كلاسسىيكالىق مەحانىيكا كۆانتتىق مەحانىيكا ەكەۋى فىيزىيكانىڭ ەكى ٴىرى قوسالقىسى دەپ ايتسا دا بولادى.

كلاسسىيكالىق مەحانىيكا كەلەسى بولىمشەلەرگە بولىنەدى:

• ستاتىيكا ( مەحانىيكانىڭ كۇش اسەرىندەگى ماتەرىييالىق دەنەلەردىڭ تەپە-تەڭدىك شارتتارىن زەرتتەيتىن سالاسى؛ مەحانىيكالىق جۇيەلەردىڭ تەپە-تەڭدىك كۇيىن كۇش اسەرىمەن زەرتتەيتىن مەحانىيكا ٴبولىمى)؛
• كىينەماتىيكا (مەحانىيكانىڭ، دەنە قوزعالىسىنىڭ گەومەترىييالىق قاسىييەتتەرىن، ولاردىڭ ماسساسى مەن اسەر ەتۋشى كۇشتەردى ەسكەرمەي زەرتتەيتىن ٴبولىمى)؛
• دىينامىيكا ( مەحانىيكانىڭ تۇسىرىلگەن كۇش اسەرىنەن ماتەرىيالدىق دەنەلەردىڭ قوزعالىسىن زەرتتەيتىن ٴبولىمى).

. كلاسسىيكالىق مەحانىيكانىڭ نەگىزگى زاڭدىلىقتارى:

• نيۋتون زاڭدارى
• لاگرانجەۆ ٴفورمالىيزمى
• گامىيلتونوۆ ٴفورمالىيزمى
• گامىيلتون-ياكوبىي فورمۋلاسى

كلاسسىيكالىق مەحانىيكا عارىشتاعى عالامشارلاردىڭ، جۇلدىزدار مەن گالاكتىيكالاردىڭ، ت.ب. استرونومىييالىق نىساندارىنىڭ، سونداي-اق سناريادتاردىڭ، ماشىينالار بولشەكتەرىنىڭ قوزعالىسىن سىيپاتتايدى.

نەگىزگى تۇسىنىكتەر

كلاسسىيكلىق مەحانىيكانىڭ نەگىزگى ۇعىمدارى:

• كەڭىستىك
• ۋاقىت 
• ساناق جۇيەسى.
• ماسسا.
• ماتەرىيالدىق نۇكتە، سونداي-اق:
  • رادىيۋس-ۆەكتور ${\vec {r}}$ 
  • جىلدامدىق :

    ${\vec {v}}={\frac {d{\vec {r}}}{dt}}$

  • ۇدەۋ.:

    ${\vec {a}}={\frac {d{\vec {v}}}{dt}}={\frac {d^{2}{\vec {r}}}{dt^{2}}}$

  • ماسسا.
  • دەنە ٴىيمپۋلسى:

    ${\vec {p}}=m{\vec {v}}.$

  • كىينەتىيكالىق ەنەرگىييا:

    $T={\frac {mv^{2}}{2}}.$   ىيلىي   $T={\frac {p^{2}}{2m}}.$

  • كۇش.
  • پوتەنتسىيالدىق ەنەرگىييا:

    ${\vec {F}}=-\nabla U({\vec {r}}).$