Klassïkalıq mexanïka

Jerdiñ aýnalasındağı seriktiñ orbïtalıq qozğalısı, perpendïkwlyar jıldamdığı jäne üdew (küşi) vektorlarınıñ dïagramması.

Klassïkalıq mexanïka — Nʹyuton zañdarı men Galïleýdiñ salıstırmalıq prïncïpine negizdelgen mexanïkanıñ bölimi. Osı sebepten, klassïkalıq mexanïkanı keýde Nʹyuton mexanïkası dep ataýdı. Fïzïkada klassïkalıq mexanïka kvanttıq mexanïka ekewi fïzïkanıñ eki iri qosalqısı dep aýtsa da boladı.

Klassïkalıq mexanïka kelesi bölimşelerge bölinedi:

• Statïka ( mexanïkanıñ küş äserindegi materïyalıq denelerdiñ tepe-teñdik şarttarın zertteýtin salası; mexanïkalıq jüýelerdiñ tepe-teñdik küýin küş äserimen zertteýtin mexanïka bölimi);
• Kïnematïka (mexanïkanıñ, dene qozğalısınıñ geometrïyalıq qasïyetterin, olardıñ massası men äser etwşi küşterdi eskermeý zertteýtin bölimi);
• Dïnamïka ( mexanïkanıñ tüsirilgen küş äserinen materïaldıq denelerdiñ qozğalısın zertteýtin bölimi).

. Klassïkalıq mexanïkanıñ negizgi zañdılıqtarı:

• Nʹyuton zañdarı
• Lagranjev formalïzmi
• Gamïlʹtonov formalïzmi
• Gamïlʹton-YAkobï formwlası

Klassïkalıq mexanïka ğarıştağı ğalamşarlardıñ, juldızdar men galaktïkalardıñ, t.b. astronomïyalıq nısandarınıñ, sondaý-aq snaryadtardıñ, maşïnalar bölşekteriniñ qozğalısın sïpattaýdı.

Negizgi tüsinikter

Klassïklıq mexanïkanıñ negizgi uğımdarı:

• Keñistik
• Waqıt 
• Sanaq jüýesi.
• Massa.
• Materïaldıq nükte, sondaý-aq:
  • Radïws-vektor ${\vec {r}}$ 
  • Jıldamdıq :

    ${\vec {v}}={\frac {d{\vec {r}}}{dt}}$

  • Üdew.:

    ${\vec {a}}={\frac {d{\vec {v}}}{dt}}={\frac {d^{2}{\vec {r}}}{dt^{2}}}$

  • Massa.
  • Dene ïmpwlʹsi:

    ${\vec {p}}=m{\vec {v}}.$

  • Kïnetïkalıq énergïya:

    $T={\frac {mv^{2}}{2}}.$   ïlï   $T={\frac {p^{2}}{2m}}.$

  • Küş.
  • Potencïaldıq énergïya:

    ${\vec {F}}=-\nabla U({\vec {r}}).$