ماجار ٴتىلى

Hungarian magyar
ايتىلۋى:	IPA: ۇلگى:IPA-hu
سويلەۋ ورنى:	Hungary and areas of Romania Serbia Slovakia Slovenia Ukraine Croatia Austria Israel USA
بارلىق سويلەۋشىلەرى:	۱۶ million
ٴتىل ۇياسى:	Uralic  Ugric   Hungarian
جازۋ ٴادىسى:	Latin alphabet (Hungarian variant)
رەسمىي كۇيى
رەسمىي كۇيى بار جەرى:	Hungary، European Union، Slovakia (regional language)، Slovenia (regional language)، Serbia (regional language)، Austria (regional language)، some official rights in Romania، Ukraine and Croatia
رەتتەۋشىسى:	Research Institute for Linguistics of the Hungarian Academy of Sciences
ٴتىل بەلگىلەرى
ISO ۶۳۹-۱:	hu
ISO ۶۳۹-۲:	hun
ISO ۶۳۹-۳:	hun
Regions of the Carpathian Basin where the Hungarian language is spoken

ماجار ٴتىلى — ورال-التاي تىلدەرى شوعىرىنىڭ پىين-ۇعور تارماعى، ۇعور توبىنا جاتاتىن ٴتىل. حانتى، مانسى تىلدەرىنە جاقىن. ماجارستان رەسپۋبلىيكاسىنىڭ رەسمىي ٴتىلى، ونداعى حالىقتىڭ ۹۶،۶٪ ماجار ٴتىلىن انا ٴتىلى دەپ سانايدى. ماجار تىلىندە ۱۶ ملن-نان استام ادام سويلەيدى. رۋمىنىييا، يۋگوسلاۆىييا، سلوۆاكىييا، ۋكراىيناعا تاراعان. قارپات وڭىرىندە مەملەكەتتىلىگىن جالعاستىرعان ماجارلار كەيىننەن لاتىن ارپىنە نەگىزدەلگەن ٴالىپبىيدى قولدانا باستاعان.

كونە ماجار جازۋى، "Rovás" ٴالىپبىيى. ماجار ەلى ستەفان I پاتشاسى كەزىندە (۹۹۷-۱۰۳۸) لاتىن الىپبىيىنە كوشكەن، ۱۸۴۴ جىلعا قاراي

كونە قۇرتقا ٴبادىز جازۋى ROVAS ٴىRAS (روۆاش ىيراش) دا ٴوز ماڭىزىن جوعالتپاي، ۱۷ ع-عا دەيىن قاتار قولدانىلىپ كەلگەن. ماجار ٴتىلىنىڭ ٴبىرىنشى جازبا ەسكەرتكىشى — “قۇلپىتاس ٴسوزى” (۱۲۰۰ ج. شاماسى). ۱۶ — ۱۸ ع-لار ارالىعىندا ب. بالاشىيش (۱۵۵۴ — ۱۵۹۴) پ.پازمان (۱۵۷۰ — ۱۶۳۷)، م. زرانىي (۱۶۲۰ — ۱۶۶۴)، ت.ب. ادەبىي ٴتىل نورمالارىنىڭ نەگىزىن قالادى. ادەبىييەتشى ك. فەرەنتس باسشىلىعىمەن جۇرگىزىلگەن “ٴتىل جاڭارتۋ قوزعالىسى” بىرنەشە مىڭ جاڭا اتاۋلار مەن تەرمىيندەر جاساپ، عىلىمىي اينالىمعا قوستى. سونىڭ ناتىيجەسىندە ماجار تىلىندە شەت سوزدەر جوقتىڭ قاسى، بارلىعىنىڭ دەرلىك ماجارشا بالامالارى بار. مىڭداعان جىلدار بويعى وزگە تىلدەر اسەرىنە قاراماستان، ماجار ٴتىلى پىينن-ۇعورلىق سىيپاتىن ساقتاپ قالدى. لاتىن تىلىنەن كوبىنە، ٴدىنىي، مادەنىي، اكىمشىلىككە قاتىستى، سلاۆتاردان جەر وڭدەۋ، كىيىم، تاعام اتاۋلارى، نەمىس تىلىنەن ساۋدا، ونەركاسىپ، اسكەرىي ونەر لەكسىيكالارى ەنگەن. ماجار تىلىنە تۇركى سوزدەرى ەنۋى بىرنەشە كەزەڭمەن بايلانىستى: ا) ۵ ع-دا ەدىل (اتتىيلا) پاتشا بىيلەگەن عۇندار داۋىرىندە كەلگەن ەتنونىيمدەر مەن سەنىم-نانىمعا قاتىستى لەكسىيكالار؛ ٴا) قىپشاق دالاسىمەن تىعىز بايلانىستا بولعان تۇستا شارۋاشىلىققا قاتىستى ەنگەن اتاۋلار؛ ب) وسمان سۇلتاندىعى قول استىندا بولعان (۱۴۹۰ — ۱۵۲۶) ۋاقىتتا ەنگەن تاعام، جەمىس، كىيىم اتاۋلارى مەن كاسىپتىك اتاۋلارى.

ماجار ٴتىلى تاراعان ەۋروپا ايماقتارى. CIA World Factbook ۲۰۰۶ نەگىزىندە

عۇن-قىپشاقتار ٴتىلى ارقىلى ماجار تىلىنە ەنگەن ورتاق اتاۋلار: ارقان، بوزا، تسوتكەن (سۇتتىگەن — دارىلىك ٴشوپ) داكۋ (داقى — ىشىك ٴتۇرى)، باراك (ىيت)، تشوللاك (شولاق)، كاندىيگا (قانجىعا)، كارامبەل (قالامپىر)، بالتا، ارپا، ەس، ۆاي (ماي)، ٴول (ٴولتىرۋ)، موح (اعاش مۇگى)، ىييەتشكە (ەشكى)، ت.ب. ماجار تىلىندە بىرنەشە دىيالەكت بار: باتىس، سولت.-شىعىس، قۇنشاق جانە سەكەي دىيالەكتىسى. سوڭعى ەكەۋى رۋمىنىيياداعى، مولدوۆاداعى ماجارلار اراسىندا كەزدەسەدى. قۇنشاق دىيالەكتىسىندە جوعارىدا اتالعان تۇركى تىلىنە ورتاق سوزدەر، توپونىيمدەرمەن قوسا، فولكلور ۇلگىلەرى كوپ.

ۆوجۆودىينا، سەربىيياداعى ماجار ٴتىلىنىڭ رەسمىي پايدالانىلۋى

ماجار ٴتىلى فونەتىيكاسىندا سىينگارمونىيزم زاڭدىلىعى بەرىك ورىن العان. مورفول. قۇرىلىسى جاعىنان جالعامالى ٴتىل، ەكپىن كوبىنە باسقى بۋىنعا تۇسەدى، “تەك” كاتەگورىيياسى جوق، تاۋەلدىك ٴپىشىمى بار جانە ول كوپشە ەسىمگە دە قاتىستى. سىن ەسىم، سان ەسىم، انىقتاۋىش سوزبەن قابىسا بايلانىسادى جانە جەكەشە تۇردە قولدانىلادى، سەپتىك ٴتۇرى — ۱۳.

سىرتقى سىلتەمەلەر

• ماجارشا ٴتىلاشار