Өңдеп жатырсыз: Непал

{{Мемлекет
 |Қазақша атауы          = Федеративтік Демократиялық Непал Республикасы
 |Шынайы атауы           = संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल<br /><small>Sanghiya Loktāntrik Ganatantra Nepāl</small>
 |Атау септігі           = Непал
 |Елтаңба                = New Emblem of Nepal.svg
 |Байрақ                 = Flag of Nepal.svg|90px 
 |Ұраны                  = Анам мен Отан аспан патшалығынан қымбаттырақ
 |Әнұранның аты          = सयौं थुँगा फूलका 
 |Аудио                  = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 28 |lat_min = 4  |lat_sec = 0
  |lon_dir = E |lon_deg = 84 |lon_min = 17 |lon_sec = 0 
  |region                 = NP
  |CoordScale             = 4000000
 |Картада                = Nepal (orthographic projection).svg
  |карта тақырыбы        = 
 |Картада2               = 
 |Үкімет түрі             = [[Федерация|Федеративті]] [[парламенттік республика]]
 |Құрылды                 = [[1768 жыл]]
 |Тәуелсіздік күні        = [[1 қаңтар]] [[1923 жыл]]
 |Тәуелсіздігін алды      = [[Британ империясы|Ұлыбританиядан]]
 |Тілі                    = [[Непал тілі]] 
 |Мемлекеттік діні        = 
 |Астанасы                = [[Катманду]]
 |Ірі қалалары            = Катманду
 |Басшы қызметі           = [[Президент]]і<br />[[Вице-президент]]і<br />[[Непал премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]]
 |Басшылары               = [[Бидхья Деви Бхандари]]<br />[[Нанда Кишор Пун]]<br />[[Кхадга Прасад Шарма Оли]]
 |Жер аумағы              = 147 181
 |Жер аумағы бойынша орны = 93-ші
 |Судың үлесі             = 2,8
 |Этнохороним             = Непалдық
  |Жұрты                  = 28 982 771
  |Халық саны бойынша орны     = 48-ші
  |Сарап жылы             = 2016
  |Санақ бойынша халық саны    = 26 494 504<ref name=pre-cen>{{cite web |title=National Population and Housing Census 2011 (National Report) |url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf |publisher=Central Bureau of Statistics (Nepal) |accessdate=26 November 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130418041642/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf |archivedate=18 April 2013}}</ref>
  |Санақ жылы             = 2011
  |Халық тығыздығы        = 180
  |Тығыздық бойынша орны       = 62-ші
 |ЖІӨ                     = 
 |ЖІӨ сараптаған жылы     = 
 |ЖІӨ бойынша орны         = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ       =
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны   = 
 |ЖІӨ (АҚТ)               = 84 млрд.<ref name=imf2 />
 |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы    = 2018
 |ЖІӨ (АҚТ) орны          = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ)       = 2,842<ref name=imf2 />
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны  = 
 |ЖІӨ (номинал)           = 7 млрд.<ref name=imf2>{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=70&pr.y=12&sy=2018&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=558&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=Nepal |publisher=International Monetary Fund |accessdate=12 March 2016}}</ref>
 |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы         = 2018
 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны            = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал)   = 919<ref name=imf2 />
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны  = 
 |АДИ                     = {{өсім}} 0,574<ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf// |title=Human Development Report |date=2017 |accessdate=22 March 2017 |publisher=United Nations Development Programme |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170322153238/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf |archivedate=22 March 2017  }}</ref>
 |АДИ жылдық есебі        = 2017
 |АДИ бойынша орны        = 149-шы
 |АДИ деңгейі             = <span style="color:#fc0;">'''орташа'''</span>
 |Әуе компаниясы          = 
 |Валютасы                = [[Непалдық рупия]]
 |Интернет үйшігі         = [[.np]]
 |ISO                     = NP
 |Телефон коды            = 977
 |Уақыт белдеуі           = +5:45&nbsp;<ref>Елде непал уақыт болып тұр.</ref>
}}
'''Непал''' ({{lang-ne|नेपाल}} {{IPA|[neˈpaːl]}}), ресми атауы — '''Федеративтік Демократиялық Непал Республикасы''' – Оңт. Азиядағы [[Гималай]] тауының орталық бөлігіне орналасқан мемлекет. Жер аумағы 147,2 мың км². Халқы 21,4 млн. (]]2001]]). Негізгі тұрғындары – непалдықтар. Ресми тілі – непали. Халқының 86%-ы индуизм, қалғандары будда, ислам діндерін ұстанады. Астанасы – [[Катманду]] қаласы Әкімшілік жағынан 14 аймаққа бөлінеді. Конституция бойынша мемлекет басшысы – король. Жоғары заң шығарушы органы – 2 палаталы парламент (Өкілдер палатасы және Ұлттық ассамблея). Ұлттық мерекесі 28 желтоқсан ([[1945]]) – корольдің туған күні. Ақша бірлігі – непал рупиясы.

== Географиялық мәліметтер ==
[[Сурет:Everest kalapatthar crop.jpg|thumb| alt=A.|Эверест-әлемдегі ең биік шың.]]
Непал жері таулы келеді. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 2 қатар тау жотасы созылып жатыр, аралықтарында үлкен аңғарлар мен қазаншұңқырлар бар. Н-дың солт. және шығыс шекараларында әлемдегі ең биік шыңдар Джомолунгма (Эверест, 8848 м) және Канченджанга (8585 м) тұр. Климаты негізінен субэкваторлық, муссондық, биіктік белдеулерде – таулық. Оңт-те шілдедегі орташа температура 30°С, таулы аймақтарда –0 – 20°С; қаңтарда 15°С, таулы өңірлерде –0 – 10°С-қа дейін жетеді. Жылдық жауын-шашын мөлш. 2000 мм, қазаншұңқырларда 1500 мм. Өзендерінің (Ганг алабы) ағыны қатты, су құламалары көп. Ірі өзендері: Карнали, Гандак, Коси, Багхмати. Гималай етектері мен тау беткейлерінде муссондық қалың орман өскен. Ылғалды жерін батпақты өңір мен джунгли алып жатыр. Тау беткейлерінде мәңгі жасыл жалпақ жапырақты орман және одан жоғары белдеулерде қылқан жапырақты орман қалыптасқан.
 
== Тарихы ==
Ежелгі заманда Үнді-Ганг жазықтығымен іргелес жатқан ну ормандарды видех, шакья, малла, личхав тайпалары мекендеді. Б.з. бас кезінде Непал алқабында ([[Катманду]] алқабы) Невар мемлекеті пайда болды. Ол 8 ғ-да ұсақ ұлыстарға бөлінді. 13 ғ-да Малл әулеті елді қайта біріктірді. 15 ғ-да бұл мемлекет те бөлшектеніп, Карнали өзеннің алабында 22 князьдік (Джумла, Джаджаркот, тағы басқа) және Гандок өз. алабында 24 князьдік (Палпа, Танахун, тағы басқа) өмір сүрді. Дегенмен 1769 ж. қазіргі билеуші король әулетінің негізін қалаушы Притхви Нараян Шах бытыраңқы князьдіктерді қайта біріктірді. [[1814]] – [[1815]] ж. ағылшындармен соғыста Непал бірқатар жерінен айырылды. [[1846]] ж. ағылшындардың көмегіне сүйенген рана әулеті билікке келді. [[1951]] жылғы төңкеріс нәтижесінде Рана әулеті билікті бұрынғы король әулетіне беруге мәжбүр болды. [[1960]] – [[1980]] ж. елде король әулетінің шексіз билігі орнады. Бірақ экономика жағынан артта қалған Непал үкіметі сыртқы күштердің және ел ішіндегі бұқаралық қозғалыстардың қысымымен [[1990]] ж. саяси реформалар жүргізуге мәжбүр болып, жаңа конституция қабылдады.

== Шаруашылығы ==
Непал – аграрлы ел. Негізгі ауыл шаруашылық дақылдары – күріш, бидай, жүгері, картоп, шай, темекі, мақта. Мал шаруашылығы елдің солтүстік бөлігінде басым дамыған. Өнеркәсібінде ауыл шаруашылығы шикізатын қайта өңдеу басты орын алады. Туризм мен альпинизм дамыған. Экспортқа кілемдер, қарақұмық, қағаз-мақта бұйымдары, майлы дақылдар мен тері шикізаттарын шығарып, сырттан мұнай өнімдерін, машина, құрал-жабдықтар, тұтыну тауарларын алады. Негізгі сауда серіктестері: [[Тайланд]], [[Үндістан]], [[Германия]], [[Қытай]].

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}
{{stub}}

{{Навигациялық блок
 |тақырып       = Непал
 |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}};
 |state         = collapsed
 |Азия елдері
 |Оңтүстік Азия
 |SAARC
 |Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы
}}

[[Санат:Непал|*]]