Nepal
| Federatïvtik Demokratïyalıq Nepal Respwblïkası संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल Sanghiya Loktāntrik Ganatantra Nepāl | |||||
| |||||
| Uran: «Anam men Otan aspan patşalığınan qımbattıraq» | |||||
| Änuran: «सयौं थुँगा फूलका» | |||||
.svg)
| |||||
| Tarïxı | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Qurıldı | 1768 jıl | ||||
| Täwelsizdik küni | 1 qañtar 1923 jıl (Ulıbrïtanïyadan) | ||||
| Memlekettik qurılımı | |||||
| Resmï tili | Nepal tili | ||||
| Elorda | Katmandw | ||||
| İri qalaları | Katmandw | ||||
| Ükimet türi | Federatïvti parlamenttik respwblïka | ||||
| Prezïdenti Vïce-prezïdenti Premʹyer-mïnïstri |
Bïdxʹya Devï Bxandarï Nanda Kïşor Pwn Kxadga Prasad Şarma Olï | ||||
| Geografïyası | |||||
| Jer awmağı • Barlığı • % sw beti |
Älem boýınşa 93-şi orın 147 181 km² 2,8 | ||||
| Jurtı • Sarap (2016) • Sanaq (2011) • Tığızdığı |
28 982 771 adam (48-şi) 26 494 504[1] adam 180 adam/km² (62-şi) | ||||
| Ékonomïkası | |||||
| JİÖ (AQT) • Qorıtındı (2018) • Jan basına şaqqanda |
84 mlrd.[2] $ 2,842[2] $ | ||||
| JİÖ (nomïnal) • Qorıtındı (2018) • Jan basına şaqqanda |
7 mlrd.[2] $ 919[2] $ | ||||
| ADÏ (2017) | ▲ 0,574[3] (ortaşa) (149-şı) | ||||
| Étnoxoronïm | Nepaldıq | ||||
| Valyutası | Nepaldıq rwpïya | ||||
| Qosımşa mälimetter | |||||
| Ïnternet üýşigi | .np | ||||
| ISO kodı | NP | ||||
| XOK kodı | NEP | ||||
| Telefon kodı | +977 | ||||
| Waqıt beldewleri | +5:45 [4] | ||||
Nepal (nepal. नेपाल [neˈpaːl]), resmï atawı — Federatïvtik Demokratïyalıq Nepal Respwblïkası – Oñt. Azïyadağı Gïmalaý tawınıñ ortalıq böligine ornalasqan memleket. Jer awmağı 147,2 mıñ km². Xalqı 21,4 mln. (]]2001]]). Negizgi turğındarı – nepaldıqtar. Resmï tili – nepalï. Xalqınıñ 86%-ı ïndwïzm, qalğandarı bwdda, ïslam dinderin ustanadı. Astanası – Katmandw qalası Äkimşilik jağınan 14 aýmaqqa bölinedi. Konstïtwcïya boýınşa memleket basşısı – korolʹ. Joğarı zañ şığarwşı organı – 2 palatalı parlament (Ökilder palatası jäne Ulttıq assambleya). Ulttıq merekesi 28 jeltoqsan (1945) – korolʹdiñ twğan küni. Aqşa birligi – nepal rwpïyası.
Geografïyalıq mälimetter[öñdew]
Nepal jeri tawlı keledi. Soltüstik-batıstan oñtüstik-şığısqa qaraý 2 qatar taw jotası sozılıp jatır, aralıqtarında ülken añğarlar men qazanşuñqırlar bar. N-dıñ solt. jäne şığıs şekaralarında älemdegi eñ bïik şıñdar Djomolwngma (Éverest, 8848 m) jäne Kançendjanga (8585 m) tur. Klïmatı negizinen swbékvatorlıq, mwssondıq, bïiktik beldewlerde – tawlıq. Oñt-te şildedegi ortaşa temperatwra 30°S, tawlı aýmaqtarda –0 – 20°S; qañtarda 15°S, tawlı öñirlerde –0 – 10°S-qa deýin jetedi. Jıldıq jawın-şaşın mölş. 2000 mm, qazanşuñqırlarda 1500 mm. Özenderiniñ (Gang alabı) ağını qattı, sw qulamaları köp. İri özenderi: Karnalï, Gandak, Kosï, Bagxmatï. Gïmalaý etekteri men taw betkeýlerinde mwssondıq qalıñ orman ösken. Ilğaldı jerin batpaqtı öñir men djwnglï alıp jatır. Taw betkeýlerinde mäñgi jasıl jalpaq japıraqtı orman jäne odan joğarı beldewlerde qılqan japıraqtı orman qalıptasqan.
Tarïxı[öñdew]
Ejelgi zamanda Ündi-Gang jazıqtığımen irgeles jatqan nw ormandardı vïdex, şakʹya, malla, lïçxav taýpaları mekendedi. B.z. bas kezinde Nepal alqabında (Katmandw alqabı) Nevar memleketi paýda boldı. Ol 8 ğ-da usaq ulıstarğa bölindi. 13 ğ-da Mall äwleti eldi qaýta biriktirdi. 15 ğ-da bul memleket te bölşektenip, Karnalï özenniñ alabında 22 knyazʹdik (Djwmla, Djadjarkot, tağı basqa) jäne Gandok öz. alabında 24 knyazʹdik (Palpa, Tanaxwn, tağı basqa) ömir sürdi. Degenmen 1769 j. qazirgi bïlewşi korolʹ äwletiniñ negizin qalawşı Prïtxvï Narayan Şax bıtırañqı knyazʹdikterdi qaýta biriktirdi. 1814 – 1815 j. ağılşındarmen soğısta Nepal birqatar jerinen aýırıldı. 1846 j. ağılşındardıñ kömegine süýengen rana äwleti bïlikke keldi. 1951 jılğı töñkeris nätïjesinde Rana äwleti bïlikti burınğı korolʹ äwletine berwge mäjbür boldı. 1960 – 1980 j. elde korolʹ äwletiniñ şeksiz bïligi ornadı. Biraq ékonomïka jağınan artta qalğan Nepal ükimeti sırtqı küşterdiñ jäne el işindegi buqaralıq qozğalıstardıñ qısımımen 1990 j. sayasï reformalar jürgizwge mäjbür bolıp, jaña konstïtwcïya qabıldadı.
Şarwaşılığı[öñdew]
Nepal – agrarlı el. Negizgi awıl şarwaşılıq daqıldarı – küriş, bïdaý, jügeri, kartop, şaý, temeki, maqta. Mal şarwaşılığı eldiñ soltüstik böliginde basım damığan. Önerkäsibinde awıl şarwaşılığı şïkizatın qaýta öñdew bastı orın aladı. Twrïzm men alʹpïnïzm damığan. Éksportqa kilemder, qaraqumıq, qağaz-maqta buýımdarı, maýlı daqıldar men teri şïkizattarın şığarıp, sırttan munaý önimderin, maşïna, qural-jabdıqtar, tutınw tawarların aladı. Negizgi sawda seriktesteri: Taýland, Ündistan, Germanïya, Qıtaý.
Derekközder[öñdew]
- ↑ National Population and Housing Census 2011 (National Report). Central Bureau of Statistics (Nepal). Bastı derekközinen murağattalğan 18 säwir 2013. Tekserildi, 26 qaraşa 2012.
- ↑ a b c d Nepal. International Monetary Fund. Tekserildi, 12 nawrız 2016.
- ↑ Human Development Report. United Nations Development Programme (2017). Bastı derekközinen murağattalğan 22 nawrız 2017. Tekserildi, 22 nawrız 2017.
- ↑ Elde nepal waqıt bolıp tur.
 | Bul maqalanı Wïkïpedïya sapa talaptarına laýıqtı bolwı üşin wïkïlendirw qajet. |
|
Bul — maqalanıñ bastaması. Bul maqalanı tolıqtırıp, damıtw arqılı, Wïkïpedïyağa kömektese alasız. Bul eskertwdi däldep awıstırw qajet. |
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
