Sïmvol

Dinï sïmvoldar

Sïmvol (grekşe symbolon — tanımdıq belgi, tañba, rämiz, pernelew)

1. lïngvïstïka, logïka, matematïka ğılımdarında tañba uğımın beredi;
2. önerde, fïlosofïyada närseniñ, qubılıstıñ qasïyetin, sır-sïpatın beýnelep, astarlap bildiretin ämbebap éstetïkalıq kategorïya.

Sïmvol körkem beýne men uğımnıñ aralığında ekewiniñ de qızmetin atqara aladı. Alaýda sïmvol uğımnan göri astarlı mağınağa baý, al körkem beýneden göri naqtılı mänge ïye. Sïmvoldıñ sïmvolïkalıq forması saqtala otırıp, ïşaralaýtın närsesimen salıstıra tanw barısında köpqırlılığı aşıladı, bul onıñ erekşeligi bolıp tabıladı.

Sïmvoldıñ tabïğatı

Sïmvoldıñ tabïğatı mağınasın aşıp, tüsinwdi qajet etedi. Sondıqtan da özindik tanım, tirşiligine baýlanıstı belgili bir sïmvoldar tilinde tüsinisetin toptıñ qalıptaswına mäjbürleýdi. Sïmvol astarlı mağınağa baý bolğandıqtan ärkim öziniñ uğım-tüsiniginiñ därejesine saý tereñdep tüsinip, öz mümkindigine laýıq qajetti mändi tabadı. Fïlosofïya tarïxında Sïmvol negizinen trancedentti, xïkmetti älemdi beýnelep, tanw üşin qoldanılğan. Mäselen, Sokrat “bolmıs aqïqatın” aqïqattıñ köz qarıqtırar nurınan qorınğandıqtan tikeleý emes, janama beýnelermen tanwğa şaqırdı. Ï.Kant sïmvoldı qorşağan dünïyeni rwxanï turğıda ïgeretin éstetïkalıq qural retinde tanïdı. Neokantşıldıq bağıttağı Kassïrïyer sïmvoldı rwxanï älemdi tanıtatın ämbebap qural dep tüsindiredi. Dinde sïmvoldıñ ornı erekşe. Köptegen dinï salt-joralğılar men räsimder sïmvoldıq mänge ïye.

Sïmvol - swretker somdağan kermek twındınıñ tüpnegizin törkindettiretin asa mändi özekterdiñ birliginen, tektestiginen twındaýtın derekti beýne.

Abaý orıs jäne Ewropa ädebïyetteriniñ klassïk. ülgilerin siñistirdi. Onıñ M. YU. Lermontovtan awdarğan «Jalaw» attı öleñinde albırt jannıñ alıp uşqan ıntızarlığın mäñgi burqanğan düleý teñizdiñ tılsım sırımen ündestiredi. Osı äralwan qubılıstıñ - adam tabïğatı men düleý tabïğattıñ özektestigi däl sol kek teñizdiñ betinde asaw tolqınmen arpalısqan «jalğız jalawdıñ» sïmvoldıq beýnesi retinde körinis tapqan.

«Oýnaqtap tolqın, jel gwlep, Maýısar diñgek sıqırlap, Ol jürgen joq baq izdep, Kaşpaýdı baqtan boýdı urlap». Osı sekildi säýkestik jüýelerin Abaýdıñ basqa ölenderinen de uşıratwğa boladı. «Jartas» attı awdarma öleñinde käri jartastı meşew qart beýnesinde, onıñ basına qonıp ketip turatın uşpa bulttı tañsığı basılmağan jas qız beýnesinde swrettep, sol tabïğat qubılısı men adam mineziniñ qubılmalıq sïpatın ortaq S-men belgiledi. Al öziniñ «Segiz ayaq» öleñinde: «Jartasqa bardım, Künde aýğaý saldım, Onan da şıqtı jañğırıq, Estisem ünin, Bilsem dep jönin, Köp izdedim kañğırıp. - Bayağı jartas - bir jartas, «Qañq» eter, tükti baýqamas», - dep jartas beýnesin jalañ tabïğat körinisi emes, adam men tabïğatqa ortaq qoğamdalğan şındıqtıñ derekti beýnesi retinde swrettedi. Jalpı Abaý öleñderinde Sïmvoldaw täsilin qübılıstardıñ egizdewine, işki säýkes tikter jüýesine oraýlastıra qoldandı.

Sïmvol (tañba) (sïmvol (znak); character, symbol) —

• 1) tañbalıq jağdaýda basqa obʺyektiniñ ornına qoldanılatın obʺyekt;
• 2) bederbelgilik tizbekşe nemese qandaý da bir närseni belgilewge paýdalanılatın birneşe bederbelgi;
• 3) belgili bir alfavït birligi, tañbası. Standarttı äriptik, cïfrlıq belgilerden nemese arnaýı tañbalardan turatın sïmvol;