Sw élektr stancïyası

Reseýdiñ sw ağınınıñ énergïyasın élektr énergïyasına aýnaldıratın stancïyalarınıñ biri

Sw élektr stancïyası - élektr generatorın aýnaldıratın gïdravlïkalıq twrbïnamen sw ağınınıñ mexanïkalıq énergïyasın élektr énergïyasına türlendiretin élektr stancïyası.

Qazaqstandağı eñ alğaşqı SÉS 1902 jılı Zıryan kenişin énergïyamen qamtamasız etw maqsatında Turğısın özeninde salındı. Onıñ qwatı 1 mıñ kVt boldı. 1927 jılı Joğarı Xarïwzovsk SÉS-i (qwatı 3,2 mıñ kVt), 1934 jılı Ülbi SÉS-i (qwatı 27,6 mıñ kVt) salındı. Ülken Almatı özeninde 10 kaskadtan turatın SÉS (jalpı qwatı 47 mıñ kVt) 1959 jılı salınıp bitti. Soñğı jıldarı keşendi maqsatta paýdalanılatın birneşe iri sw-énergetïkalıq toraptar iske qosıldı: Ertis özeninde Öskemen SÉS-i (kwatı 331,2 mıñ kVt) jäne Buqtırma SÉS-i (qwatı 675 mıñ kVt), İle özeninde Qapşağaý SÉS-i (qwatı 434 mıñ kVt) jäne t.b. Elimizde sw-énergetïka qurılıs obʺyektilerinen basqa 200-den astam şağın jäne ortaşa Sw élektr stancïyası salınğan. Qazaqstandağı iri SÉS-terdiñ barlığı énergïya jüýesi quramındağı jılw stancïyalarımen üýlestirile paýdalanıladı. Bul jağdaýda olardıñ joğarı därejedegi keşendi ünemdiligi, paýdalanwdağı senimdiligi artadı. Sondıqtan SÉS salw özenniñ ağın swın sw köligi, ïrrïgacïya jäne swmen qamtamasız etw jäne t.b. maqsattarda keşendi paýdalanwğa mümkindik beredi.

Sw énergetïka qorları

Sw énergetïka qorları — özender men sarqıramalardıñ qulama swınan alwğa bolatın énergïya qorı. Énergïyanıñ bul köziniñ artıqşılığı — onıñ qorı sarqılmaýdı, ünemi qalpına kelip otıradı. Bul énergïyanıñ arzan, äri gïgïyenalıq türğıdan taza türi bolıp tabıladı. Sw énergïyasınıñ qorı jöninen Qıtaý, AQŞ, Kanada dünïye jüzindegi alğaşqı orındardı ïyelenedi.

Sw énergetïkası

Sw énergetïkası (Gïdroénergetïka; grek, "hydor" — sw, ılğal, energia — qızmet, äreket) — 1) böget salw arqılı nemese bögetsiz ağın swdan énergïya alw. Dünïye jüzindegi eñ ülken SÉS Veneswélada (Gwrï bögeti, 10 mln kVt) jäne Brazïlïyada Parana özeninde (Ïtaýpw GÉS-i, 12,6 mln kVt) salınğan. Qazaqstanda Buqtırma SÉS-i, Qapşağaý SÉS-i, Şardara SÉS-i, t.b. bar. Sw énergetïkasınıñ énergïya közderi sarqılmaýtın (trwbïna arqılı ötetin sw ağınınıñ ornı özenge nemese kölge quyatın özen jäne bulaq swımen toltırıladı) bolwı mümkin. SÉS-terdiñ ékologïyağa nuqsan keltiretin faktorları da birtalaý. Mısalı, jazıq jerlerde SÉS salw qunarlı jerlerdi paýdalanwğa jaramsız etip qana qoýmaý, özenniñ ékojüýesin tolıq buzadı. Sw qoýma tübinde mıñdağan tonna şögindiler (önerkäsip jäne turmıstıq aqaba swımen birge özenge tüsetin wlı zattekter) jïnaladı. Bul sw qoýmanı joýğannıñ özinde awmaqtı paýdalanwğa jaramsız etedi. Tawlı jerdegi özender SÉS-ter salwğa qolaýlı. Biraq seýsmïkalıq qawipti awdandarda alapat ıqtïmaldığı joğarı bolwı mümkin. Jer silkinisteri orasan zor zïyan keltiredi. Mısalı, Ïtalïyadağı Vaýonda 1993 jılı bögetti sw jarıp ötkende 2118 adam, al Ïndïyada Gwdjerat bögetin sw jarıp ötkende 16 mıñ adam qaza boldı. Qazirgi waqıtga ülken SÉS-ter salwdıñ keleşegi joq, olardı böget salwdı qajet etpeýtin ağını jıldam şağın nemese ülken özenderde salw ıñğaýlı dep esepteledi. Kişi sw énergetïkası dästürli emes énergetïkağa jatadı; 2) böget salw arqılı ne salmaý, aqqan swdan énergïya alw. Sw énergïyasınıñ birşama arzandığına qaramastan, reswrstardıñ şektewliligine jäne énergïya qondırğılarınıñ köp awmaqtı alatınına baýlanıstı bolaşaqta ol dünïye jüzindegi énergetïkanıñ 5%-ınan aspaýtın boladı.