حوسنىي مۇباراك

حوسنىي مۇباراك اراب.: محمد حسني سيد مبارك‎
لاۋازىمى
مىسىر پرەزىيدەنتى
۱۴ قازان ۱۹۸۱ جىل — ۱۱ اقپان ۲۰۱۱ جىل
پرەزىيدەنت	انۋار ساادات
ٴىزاشارى	انۋار سادات سۋفىي ابۋ تالەب
ٴىزباسارى	موحامەد حۋسەين تانتاۆىي مۇحاممەد مۋرسىي
مىسىر پرەميەر-ٴمىينىيسترى
۷ قازان ۱۹۸۱ جىل — ۲ قاڭتار ۱۹۸۲ جىل
ٴىزاشارى	انۋار ساادات
ٴىزباسارى	احماد فۋاد موحىيەددىين
مىسىر ۆىيتسە-پرەزىيدەنتى
۱۶ ٴساۋىر ۱۹۷۵ جىل — ۱۴ قازان ۱۹۸۱ جىل
ٴىزاشارى	حۋسەين ال-شافەىي
ٴىزباسارى	قاجەتتىلىك ۆاكانتنا؛ومار سۇلەيمەن (۲۰۱۱ جىلدان)
كوماندىير BBC مىسىر
۲۳ ٴساۋىر ۱۹۷۲ جىل — ۱۶ ٴساۋىر ۱۹۷۵ جىل
ٴىزاشارى	ٴالىي مۇستافا باگدادىي
ٴىزباسارى	ماحمۇد شاكەر
۱۶ شىلدە ۲۰۰۹ جىل — ۱۱ اقپان ۲۰۱۱ جىل
ٴىزاشارى	راۋل كاسترو
ٴىزباسارى	مۇحاممەد حۋسەين تانتاۆىي (ىي.و.) مۇحاممەد مۋرسىي
ٴومىربايانى
ٴبىلىمى	مىسىرلىق اسكەرىي اكادەمىيياسى
ٴدىنى	تەكقانا سۋننىيزم ىيسلام
دۇنىييەگە كەلۋى	۴ مامىر ۱۹۲۸(۱۹۲۸-۰۵-۰۴) (۹۲ جاس) مىسىر كورولدىگى كافر-ەل-مۋسايلاح
اكەسى	ٴاس-سايد مۇباراك
جۇبايى	سيۋزاننا مۇباراك
بالالارى	الاا مۇباراك
قولتاڭباسى
حوسنىي مۇباراك ورتاققوردا

ماحامماد حوسنىي سايىيد مۇباراك (اراب.: محمد حسني سيد مبارك‎ [mæˈħæmːæd ˈħosni ˈsæjːed moˈbɑːɾɑk]، Muḥammad Ḥusnī Sayyid Mubārak؛ ۴ مامىردا ۱۹۲۸ جىلى مىسىر كورولدىگى كافر-ەل-مۋسايلاح) — ەگىيپەت اسكەرى ساياسىي جانە مەملەكەتتىك قايراتكەر. مىسىر پرەزىيدەنتى ۱۹۸۱—۲۰۱۱ جىلدان.

ٴومىربايانى

اسكەرىي مانسابى

حوسنىي مۇباراك ۴ مامىردا ۱۹۲۸ جىلى شاعىن اۋىلدارىندا كافر ەل‑مۋسىلحا گۋبەرناتورىندا دۇنىييەگە كەلگەن. مانۋفىييا جانە نىيل دەلتادا. ونىڭ اكەسى كىشىگىرىم جەر ۋتشاسكەسىنە ىييە بولدى جانە سول ۋاقىتتا وبلىستىق زاڭ بولىمىندە جۇمىس ىستەدى. ۱۹۴۹ جىلى حوسنىي اسكەرىي اكادەمىييانى ۇزدىك ٴبىتىرىپ، لەيتەنانت اتاعىن الدى.

ول كافىير ال-مۋسايلاحا اۋىلىندا دۇنىييەگە كەلدى (ماركاز) شىيبىين ال-كۋم گۋبەرناتورى مىينۋفىييا، كاىيردىڭ سولتۇستىك باتىسىندا ەلىمىزدىڭ ەڭ تىعىز ەلدى مەكەندەرىندە ورنالاسقان. اكەسى، اس-سايىيد ىيبراحىيم مۇباراك، بىيلىك سوت جۇيەسىندە جانە اۋدان ورتالىقتارىندا لاۋازىمدى تۇلعا بولعان، سودان كەيىن شىيبىين ال-كۋم قالاسىنداعى پروۆىينتسىييالىق سوتتىڭ جىيىرما جىلىندا. رەۆوليۋتسىييادان كەيىن ۱۹۵۲ جىلى اس-سايىيد ىيبراحىيم كاىيرگە ىينسپەكتور رەتىندە ادىلەت مىينىيسترلىگىنە بەرىلدى.

مۇحاممەد حوسنىي باستاۋىش ٴبىلىمىن تۋعان اۋىلىندا الدى، ورتاشا — جاقىن ماڭداعى شىيبىين ٴال-كۋم قالاسىنىڭ مەكتەبىندە. ادامدار، ٴحوسنىيدى مەكتەپتەگى جىلدارىندا بىلەتىن، ەسكەرتۋ، بۇل شەشۋشى بولاتىن، باستاما ٴجاسوسپىرىم، وزىنە سۇيەنۋ ٴۇشىن وتە ماڭىزدى جانە پايدالانىلاتىن. شىيبىين ٴال-كۋما مەكتەبىندەگى اراب ٴتىلى مۇعالىمى، ول ٴوز ستۋدەنتتىك جىلدارىندا ٴوزىنىڭ قۇرداستارىنان وزگەشە ەكەنىن، ول ٴوز ٴۇي تاپسىرماسىن وڭاي ورىندادى جانە سپورتتى جاقسى كوردى. ونىڭ مەكتەپتىڭ كوپشىلەرى ٴوز مىندەتىنە جانە جاۋاپكەرشىلىگىنە ٴجىيى نازار اۋدارادى. سىنىپتاستارىنان اراب ٴتىلى مەن تارىيحى سالاسىندا ٴوز ٴبىلىمىن ەرەكشە اتاپ ٴوتتى، شوپكە حوككەي ويناپ، سۇيكىمدى سكۆوش راكەتكالارى مەن پىينگ-پونگ.

ورتا مەكتەپتى بىتىرگەننەن كەيىن مەن اسكەرىي قىزمەتكە كىردىم. كاىيردەگى اسكەرىي اكادەمىييانى بىتىرگەن، وندا ۱۹۴۹ جىلدارى اسكەرىي عىلىم سالاسىنداعى باكالاۆر دارەجەسىن الدى.

۱۹۵۰ جىلى ول اسكەرىي-اۋە كۇشتەرى BBC اكادەمىيياسىنا بىيلبىييەس قالاسىندا، مۇندا اەروناۆىيگاتسىييالىق عىلىمدار بويىنشا باكالاۆر دارەجەسىن الدى جانە ۱۹۵۲ جىلى جاۋىنگەرلەردىڭ ەسكادرىيلياسىنا تاعايىندالدى جانە جاقىن ارادا بومبا اۆىياتسىيياسىنا اۋىستىرىلدى. بىرنەشە جىل بويى ول اۋە كۇشتەرىنىڭ BBC اكادەمىيياسىندا نۇسقاۋشى بولدى. سۋەتس سوعىسى ۱۹۵۶ جىلى قاتىسقان.

۱۹۵۹—۱۹۶۰ جىلدارى كسرودا وقىعان، وندا ول ٴبىتىردى فرۋنزە اسكەرىي اۆىياتسىييالىق مەكتەبى، كانتتاعى وقۋ اۆىياتسىييا پولكىندە ىيل-۲۸ بومباسىن مەڭگەردى، فرۋنزە قالاسىنان ۲۰ كم جەردە ورنالاسقان. وندا ول سونداي-اق اۋىر تۋ-۱۶ بومباسىنىڭ ۇشۋىن زەرتتەدى. ۱۹۶۲-۱۹۶۳ جىلدارى يەمەندەگى ازاماتتىق سوعىسقا مىسىر كونتىينگەنتىنىڭ قۇرامىندا قاتىستى، بومباردىيرلىك ەسكادرىيليانى تاپسىردى.

ٴساۋىر ۱۹۶۵ ناۋرىز ۱۹۶۴ ارالىعىندا، حوسنىي مۇباراك ەگىيپەت اسكەرىي دەلەگاتسىيياسىنىڭ مۇشەسى رەتىندە ماسكەۋدە فرۋنزە اتىنداعى اسكەرىي اكادەمىيياسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى وقۋ كۋرسىنان ٴوتتى.

۱۹۶۵ جىلدان باستاپ ول اۋە برىيگاداسىنا باسشىلىق ەتتى جانە كاىيردەگى اۋە بازاسىنىڭ باسشىسى بولدى. ۱۹۶۷ جىلى اراب-ىيزراىيل سوعىسىنا قاتىسىپ، مىسىردىڭ اۆىياتسىيياسى اپاتتى جەڭىلىسكە ۇشىراپ، تولىعىمەن جويىلدى.

مىسىردىڭ اۋە كەمەسى اپاتقا ۇشىراپ، تولىقتاي جويىلدى. ۱۹۶۷ جىلدان باستاپ - اۋە قورعانىس اكادەمىيياسىنىڭ باستىعى اكادەمىييانىڭ اكادەمىييالىق پروتسەسىن قايتا دايارلادى، ول دايىندالعان ۇشقىشتاردىڭ سانىن ەداۋىر ارتتىرادى.

۱۹۶۹ جىلى پرەزىيدەنت گامال ابدەل ناسەر مۇباراك مىسىر اۋە كۇشتەرىنىڭ شتابىنىڭ باستىعىن تاعايىندادى. ۱۹۷۰-۱۹۷۲ جىلدارى اۋە كۇشتەرىنىڭ بىرنەشە جاۋىنگەرلىك وپەراتسىييالارىن جۇرگىزدى، ەگىيپەت پەن ىيزراىيل اراسىنداعى شايقاس كەزىندە. ۱۹۷۲ جىلى ول اۋە كۇشتەرى كوماندىيرى جانە ەگىيپەت قورعانىس ٴمىينىيسترىنىڭ ورىنباسارى بولىپ تاعايىندالدى، كەلەسى جىلى ول اۆىياتسىييا باستى مارشالىنا ىييە بولدى. ۱۹۷۳ جىلدىڭ قازان ايىندا يوم كىيپپۋر سوعىسى كەزىندە ەگىيپەت اۋە كۇشتەرىنىڭ جاۋىنگەرلىك كۇرەس جۇرگىزدى، ۱۰-شى رامازاننىڭ سوعىسى دەپ تە اتالادى. ۱۹۷۴ جىلى اۆىياتسىييانىڭ باس مارشالىنا كوتەرىلدى. م

ۆىيتسە-پرەزىيدەنت

۱۹۷۵ جىلدىڭ ساۋىرىندە پرەزىيدەنت انۋار ساادات حوسنىي مۇباراكتى ەلدىڭ ۆىيتسە-پرەزىيدەنتى ەتىپ تاعايىندادى. ۱۹۷۸ جىلدىڭ تامىزىندا ۇلتتىق دەموكراتىييالىق پارتىييا قۇرىلدى، ونىڭ ورىنباسارى حوسنىي مۇباراك بولدى، ال ۱۹۸۱ جىلدىڭ قاڭتارىندا پارتىييانىڭ باس حاتشىسى بولىپ تاعايىندالدى.

ەل باسشىسىنىڭ قىزمەتى

مىسىردىڭ گازەتىندە ماقالا، ۱۹۸۱ جىلى پرەزىيدەنتتىك سايلاۋ تۋرالى جارىييالادى.

۱۹۸۱ جىلعى ۶ قازاندا اسكەرىي شەرۋ كەزىندە پرەزىيدەنت سادات ىيسلامشىلار تاراپىنان ٴولتىرىلدى. ونىڭ جانىندا بولعان مۇباراك قولىندا جاراقات الدى. ال ول قايتىس بولعان ۱۰ سم ٴبولىنىپ شىقتى. ۱۴ قازاندا حوسنىي مۇباراك ەگىيپەت پرەزىيدەنتىنە قىزمەت ەتىپ، ەلدە توتەنشە جاعداي ەنگىزدى.

ەلباسى ٴوزىنىڭ لاۋازىمىنا كىرگەننەن كەيىن دەرەۋ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس بويىنشا بىرقاتار شارالار وتكىزدى. ساداتتىڭ كوپتەگەن تۋىستارى مەن جاقىن دوسى سوتقا شىعارىلدى، كەيبىر جوعارى لاۋازىمدى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر.

مەملەكەتتىك پرەزىيدەنتى مۇباراك جاڭادان جاۋلاپ الىنعان لاۋازىمىنا قىزىقتى ٴتان، ۇلىبرىيتانىييانىڭ پرەميەر-ٴمىينىيسترى تەتتشەرگە جىبەرىلدى. ونىڭ كەڭەسشىلەرى تۋرالى «دوستىق جانە كوڭىلدى» ادام رەتىندە جازعان، «ارناۋلى ويمەن ەرەكشەلەنبەيدى». سونىمەن قاتار، ول سىيپاتتالدى «قايعىلى» قارسىلاستارمەن ٴتىيىمدى كۇرەسۋگە قابىلەتتى ادام.

پرەزىيدەنت مۋباراك ۱۹۸۷، ۱۹۹۳ جانە ۱۹۹۹ جىلدارى رەفەرەندۋمدا كوپشىلىك داۋىسپەن قايتا سايلاندى. داۋىس بەرۋ بىرىڭعاي كاندىيدات بويىنشا ٴوتتى، حالىق جىينالىسى ۇسىنعان. رەفەرەندۋم وتكىزۋ قاجەتتىلىگى ەلدەگى توتەنشە جاعدايدىڭ ساقتالۋىمەن نەگىزدەلگەن، رادىيكالدى ۇيىمداردىڭ قىزمەتىنە بايلانىستى ىيسلام پروبلەماسىنىڭ ناشارلاۋىنا بايلانىستى.

مۇباراك وپپوزىيتسىييامەن قارىم-قاتىناستا سادات ساياساتىن قايتا قارادى. بىرنەشە جۇزدەگەن وپپوزىيتسىييالىق ۇيىمداردىڭ مۇشەلەرى بوساتىلدى، وپپوزىيتسىييالىق پارتىييالاردىڭ قىزمەتىنە جاعداي جاسالدى، ولار وزدەرىنىڭ گازەتتەرىن جارىييالاۋعا رۇقسات ەتىلدى. سونىمەن قاتار، بىرقاتار فۋندامەنتالىيستىك ۇيىمدار جەڭىلىسكە ۇشىرادى، ولاردىڭ كەيبىر مۇشەلەرى ورىندالدى. اتاپ ايتقاندا، پرەزىيدەنت ساداتتىڭ ولتىرىلۋىنە قاتىسقاندار.

جاۋاپ، قازىردىڭ وزىندە ۱۹۸۲ جىلى فۋندامەنتالىيستەر مۇباراك ٴولىم جازاسىنا كەسىلدى. كەيبىر مالىمەتتەرگە سايكەس، ول ومىرىنە كەمىندە التى رەت امان قالدى. الايدا ولاردىڭ تەك ەكەۋى كەڭىنەن تانىمال: ۱۹۹۵ جىلى اددىيس-ابەبادا ەفىيوپىيياعا بارعان كەزدە ونىڭ اۆتوماتى اۆتوماتتى قارۋدان الىندى، ال ۱۹۹۹ جىلى، مۇباراكتىڭ سوزدەرىندە بىرىندە، ولار ونى پىشاقپەن ۇرۋعا تىرىستى. ەكى جاعدايدا دا مۇباراك جاراقات العان جوق. ەلدە فۋندامەنتالدىق تەرروردى ازايتۋ ارەكەتتەرىن قاتال باسۋ ٴۇشىن بەلگىلى.

مۇباراك ٴوزىنىڭ توراعالىعى جىلدارىندا تاياۋ شىعىستاعى ٴىرى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ ٴبىرى بولدى. ەلدە بىيلىككە كەلگەننەن كەيىن، ول اراب الەمىنەن وقشاۋلانعان، باتىس ەۋروپا جانە سوتسىيالىيستىك لاگەر، بارلىق كورشى مەملەكەتتەرمەن قاقتىعىستار بولعان، مۇباراك مىسىردىڭ حالىقارالىق ارەناداعى جاعدايىن قالپىنا كەلتىردى. ەكى رەت (۱۹۸۹ جانە ۱۹۹۳ جىلدارى) افرىيكا بىرلىگى ۇيىمىنىڭ توراعاسى بولىپ سايلاندى. بارلىق اراب ەلدەرىمەن دىيپلوماتىييالىق قاتىناستار قالپىنا كەلتىرىلدى.

۱۹۹۱ جىلى ول اقش-تىڭ ىيراك باسىپ العان كۋۆەيتتى بوساتۋ جونىندەگى اسكەرىي وپەراتسىييانى جۇرگىزۋ تۋرالى شەشىمىن قولدادى، سول اراب مەملەكەتتەرىن دە جاساۋعا شاقىردى جانە وپەراتسىيياعا قاتىسۋ ٴۇشىن ماڭىزدى مىسىر اسكەرىي كونتىينگەنتىن جىبەردى «ٴشول دالا داۋىلى».

۱۹۹۹ جىلعى ۲۶ قىركۇيەكتە مىسىردا مۇباراك پرەزىيدەنتتىك وكىلەتتىكتەرىن التى جىل مەرزىمگە ۇزارتۋ تۋرالى رەفەرەندۋم وتكىزىلدى، ونىڭ نەگىزىندە ۹۳،۷۹٪ داۋىسقا ىييە بولعان پرەزىيدەنتتىڭ لاۋازىمىن ساقتاپ قالدى.

۲۰۰۵ جىلى كونستىيتۋتسىيياعا تۇزەتۋلەر قابىلداندى، سونىڭ ارقاسىندا تاراپتار ٴوز كاندىيداتتارىن پرەزىيدەنتتىككە ۇسىنۋ قۇقىعىن الدى. جاڭا جۇيە بويىنشا العاشقى سايلاۋ ۲۰۰۵ جىلعى ۷ قىركۇيەكتە ٴوتتى. قالاي كۇتكەندەگىدەي، حوسنىي مۇباراك جەڭىسكە جەتتى. الايدا، بۇل سايلاۋدىڭ زاڭدىلىعى كۇماندانىپ جاتىر، سەبەبى كوپتەگەن بۇزۋشىلىقتار تىركەلدى.

ونىڭ ورنىنان ٴتۇسۋى

قىلمىستىق قۋدالاۋ

حوسنىي مۇباراك وتستاۆكاعا كەتكەننەن كەيىن وتباسىمەن قىزىل تەڭىز جاعالاۋىنداعى شارم ٴال-شەيحتەگى تۇرعىلىقتى جەرىندە تۇتقىنعا الىندى. ۲۰۱۱ جىلعى ۱۳ ساۋىردە حوسنىي مۇباراك قاماۋعا الىندى.

۲۰۱۱ جىلدىڭ ۳ تامىزىندا مۇباراك پەن ونىڭ ۇلدارى ٴۇشىن سوت وتىرىسى وتكىزىلدى. سوت ىسىنە دەيىن بۇرىنعى پرەزىيدەنت شارم-ەل-شەيح اۋرۋحاناسىندا بولدى، سودان كەيىن ونى كاىيرگە اكەلدى. كاىيردەگى پولىيتسىييا اكادەمىيياسىنىڭ سوت زالىندا اۋىر ناۋقاس مۇباراك ارنايى مودۋلدىك اۋرۋحانا توسەگىنە كەلدى. ول دالەلدەردى جالعان دەپ كورسەتتى. بىردە بۇرىنعى پرەزىيدەنت، ونىڭ ۇلدارى قىلمىس جاساعانى ٴۇشىن كىنالى ەمەس، سوت ايىپتاعان، كىنالى ەمەس. ۲۰۱۲ جىلعى ۲ ماۋسىمدا ٴومىر بويى باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى. سوت رەۆوليۋتسىييا كۇندەرى زورلىق-زومبىلىق جاساۋدى كىنالى دەپ تاپتى "۲۵ قاڭتاردا" جۇزدەگەن نارازىلىق بىلدىرۋشىلەردىڭ ٴولىمى.

كەيىنىرەك سول كەزدەگى پرەزىيدەنت مۇحامماد مۋرسىي سوت شەشىمىن جويىپ، ٴىستى قايتا قاراۋ تۋرالى بۇيرىق شىعاردى. ۲۰۱۳ جىلدىڭ ۲۱ تامىزىندا سوت بۇرىنعى ەگىيپەتتىڭ پرەزىيدەنتى حوسنىي مۇباراكتى قاماۋدان بوساتۋعا شەشىم قابىلدادى، پروكۋراتۋرا بۇل شەشىمگە شاعىمدانبادى. باس پروكۋراتۋرا قىلمىستىق سوتتىڭ شەشىمىنە شاعىمداندى.

۲۰۱۴ جىلدىڭ ۲۱ مامىرىندا مۇباراك كوررۋپتسىيياعا كىنالى دەپ تابىلدى جانە ۳ جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى، سونداي-اق اقشالاي ايىپپۇل، الايدا، ۲۹ قاراشادا بارلىق ايىپتار بويىنشا سوت اقتالدى. N۲۴ نەمىس تەلەارناسىنىڭ حابارلاۋىنشا، حوسنىي مۇباراكتىن بايلىعى ۲۰۱۱ جىلى ۷۰ مىيللىيارد دوللارعا باعالانعان، نەگىزىنەن باتىس بانكتەردەگى دەپوزىيتتەر. بۇل سوما ەگىيپەتتىڭ سىرتقى بورىشىنان ەكى ەسەگە كوپ. اقش پرەزىيدەنتى باراك وباما مىسىردى ۱ مىيللىيارد دوللاردان كەشىرۋگە ۋادە بەردى،

ماراپاتتارى

ول ەگىيپەتتىڭ ەڭ جوعارى وردەندەرىمەن جانە مەدالدارىمەن ماراپاتتالدى. ٴىس جۇزىندە بارلىق اسكەرىي قىزمەتتەگى ماراپاتتار. ٴتورت جىل بويى ول شەت مەملەكەتتەردىڭ مەرەيتويلىق بەلگىلەرىمەن جانە ماراپاتتارىمەن عانا ماراپاتتالدى.

• «قۇرمەتتى اسكەرىي جۇلدىز» (۱۹۷۳)
• سىيناي ستار جۇلدىزى (۱۹۷۳)
• ٴنىيلدىڭ وجەرەلى وردەنى (۱۹۷۴)
• رەسپۋبلىيكا وردەنى (ەگىيپەت)
• قۇرمەت وردەنى (ەگىيپەت)
• دون ەنرىيكەنىڭ (پورتۋگالىييا) وردەنىنىڭ ۇلكەن كرەستى
• التىن قىران وردەنى (قازاقستان)
• سەرافىيم وردەنى (شۆەتسىييا)
• ٴپىلدىڭ وردەنى (دانىييا)
• ۱ دارەجەلى مەملەكەتتىك تۋ وردەنى (كحدر)
• اۋلىييە مىيحايل مەن سەنت-دجوردج وردەنى
• ىيسابەللا كاتولىيك وردەنى (ىيسپانىييا)
• جاقسى ٴۇمىت وردەنى (وڭتۇستىك افرىيكا)
• كورول ابدۋل ٴازىيزدىڭ (ساۋد ارابىيياسى) وردەنى
• حۋمايۋن وردەنى (ىيران)
• پولشا رەسپۋبلىيكاسى ۱ دارەجەلى قۇرمەت وردەنى
• ىيتالياندىق رەسپۋبلىيكاسىنىڭ قۇرمەت «وردەنى
• تۇركىييا رەسپۋبلىيكاسىنىڭ ۱-ٴشى دارەجەلى وردەنى

ٴىزاشارى: انۋار ساادات سۋفىي حاسان ابۋ تالەب (ىي. و.)

مىسىر پرەزىيدەنتتەرى ۱۹۸۱ — ۲۰۱۱

ٴىزباسارى: موحامەد حۋسسەين تانتاۆىي (قارۋلى كۇشتەر جوعارعى كەڭەسىنىڭ توراعاسى) مۇحاممەد مۋرسىي (پرەزىيدەنت)