Xosnï Mübäräk
| Xosnï Mübäräk arab.: محمد حسني سيد مبارك | |||
| |||
| Lawazımı | |||
|---|---|---|---|
| |||
| 14 qazan 1981 jıl — 11 aqpan 2011 jıl | |||
| Prezïdent | Anwar Saadat | ||
| İzaşarı | Anwar Sadat Swfï Abw Taleb | ||
| İzbasarı | Moxamed Xwseýn Tantavï Muxammed Mwrsï | ||
| |||
| 7 qazan 1981 jıl — 2 qañtar 1982 jıl | |||
| İzaşarı | Anwar Saadat | ||
| İzbasarı | Axmad Fwad Moxïéddïn | ||
| |||
| 16 säwir 1975 jıl — 14 qazan 1981 jıl | |||
| İzaşarı | Xwseýn alʹ-Şafeï | ||
| İzbasarı | qajettilik vakantna;Omar Süleýmen (2011 jıldan) | ||
| |||
| 23 säwir 1972 jıl — 16 säwir 1975 jıl | |||
| İzaşarı | Älï Mustafa Bagdadï | ||
| İzbasarı | Maxmud Şaker | ||
| 16 şilde 2009 jıl — 11 aqpan 2011 jıl | |||
| İzaşarı | Rawlʹ Kastro | ||
| İzbasarı | Muxammed Xwseýn Tantavï (ï.o.) Muxammed Mwrsï | ||
| Ömirbayanı | |||
| Bilimi |
| ||
| Dini | Tekqana Swnnïzm Ïslam | ||
| Dünïyege kelwi | 4 mamır 1928 (92 jas) Mısır Koroldigi Kafr-élʹ-Mwsaýlax | ||
| Äkesi | äs-Saýd Mübarak | ||
| Jubaýı | Syuzanna Mübarak | ||
| Balaları | Alaa Mübarak | ||
| Qoltañbası | 
| ||
| Xosnï Mübäräk Ortaqqorda | |||
öñdew  |
|||
.svg){kind=small}
Maxammad Xosnï Saýïd Mübäräk (arab.: محمد حسني سيد مبارك [mæˈħæmːæd ˈħosni ˈsæjːed moˈbɑːɾɑk], Muḥammad Ḥusnī Sayyid Mubārak; 4 mamırda 1928 jılı Mısır Koroldigi Kafr-élʹ-Mwsaýlax) — Egïpet äskeri sayasï jäne memlekettik qaýratker. Mısır Prezïdenti 1981—2011 jıldan.
Ömirbayanı[öñdew]
Äskerï Mansabı[öñdew]
Xosnï Mübarak 4 mamırda 1928 jılı şağın awıldarında Kafr élʹ‑Mwsılʹxa gwbernatorında dünïyege kelgen. Manwfïya jäne Nïl delʹtada. Onıñ äkesi kişigirim jer wçaskesine ïye boldı jäne sol waqıtta oblıstıq zañ böliminde jumıs istedi. 1949 jılı Xosnï äskerï akademïyanı üzdik bitirip, leýtenant atağın aldı.
Ol Kafïr alʹ-Mwsaýlaxa awılında dünïyege keldi (markaz) Şïbïn al-Kwm gwbernatorı Mïnwfïya, Kaïrdiñ soltüstik batısında elimizdiñ eñ tığız eldi mekenderinde ornalasqan. Äkesi, as-Saýïd Ïbraxïm Mübarak, bïlik sot jüýesinde jäne awdan ortalıqtarında lawazımdı tulğa bolğan, sodan keýin Şïbïn alʹ-Kwm qalasındağı provïncïyalıq sottıñ jïırma jılında. Revolyucïyadan keýin 1952 jılı as-Saýïd Ïbraxïm Kaïrge ïnspektor retinde Ädilet mïnïstrligine berildi.
Muxammed Xosnï bastawış bilimin twğan awılında aldı, ortaşa — Jaqın mañdağı Şïbïn äl-Kwm qalasınıñ mektebinde. Adamdar, Xosnïdi mekteptegi jıldarında biletin, eskertw, bul şeşwşi bolatın, bastama jasöspirim, Özine süýenw üşin öte mañızdı jäne paýdalanılatın. Şïbïn äl-Kwma mektebindegi arab tili muğalimi, ol öz stwdenttik jıldarında öziniñ qurdastarınan özgeşe ekenin, ol öz üý tapsırmasın oñaý orındadı jäne sporttı jaqsı kördi. Onıñ mekteptiñ köpşileri öz mindetine jäne jawapkerşiligine jïi nazar awdaradı. Sınıptastarınan arab tili men tarïxı salasında öz bilimin erekşe atap ötti, şöpke xokkeý oýnap, süýkimdi skvoş raketkaları men pïng-pong.
Orta mektepti bitirgennen keýin men äskerï qızmetke kirdim. Kaïrdegi äskerï akademïyanı bitirgen, onda 1949 jıldarı äskerï ğılım salasındağı bakalavr därejesin aldı.
1950 jılı ol Äskerï-äwe küşteri BBC akademïyasına Bïlbïyes qalasında, munda aéronavïgacïyalıq ğılımdar boýınşa bakalavr därejesin aldı jäne 1952 jılı jawıngerlerdiñ éskadrïlʹyasına tağaýındaldı jäne jaqın arada bomba avïacïyasına awıstırıldı. Birneşe jıl boýı ol Äwe küşteriniñ BBC akademïyasında nusqawşı boldı. Swéc soğısı 1956 jılı qatısqan.
1959—1960 jıldarı KSROda oqığan, onda ol bitirdi Frwnze äskerï avïacïyalıq mektebi, Kanttağı oqw avïacïya polkinde ÏL-28 bombasın meñgerdi, Frwnze qalasınan 20 km jerde ornalasqan. Onda ol sondaý-aq awır Tw-16 bombasınıñ uşwın zerttedi. 1962-1963 jıldarı Ýemendegi azamattıq soğısqa Mısır kontïngentiniñ quramında qatıstı, bombardïrlik éskadrïlʹyanı tapsırdı.
Säwir 1965 nawrız 1964 aralığında, Xosnï Mübarak Egïpet äskerï delegacïyasınıñ müşesi retinde Mäskewde Frwnze atındağı Äskerï akademïyasınıñ qızmetkerleri oqw kwrsınan ötti.
1965 jıldan bastap ol äwe brïgadasına basşılıq etti jäne Kaïrdegi äwe bazasınıñ basşısı boldı. 1967 jılı Arab-Ïzraïlʹ soğısına qatısıp, Mısırdıñ avïacïyası apattı jeñiliske uşırap, tolığımen joýıldı.
Mısırdıñ äwe kemesi apatqa uşırap, tolıqtaý joýıldı. 1967 jıldan bastap - Äwe qorğanıs akademïyasınıñ bastığı akademïyanıñ akademïyalıq procesin qaýta dayarladı, ol daýındalğan uşqıştardıñ sanın edäwir arttıradı.
1969 jılı Prezïdent Gamal Abdelʹ Naser Mübarak Mısır Äwe küşteriniñ ştabınıñ bastığın tağaýındadı. 1970-1972 jıldarı äwe küşteriniñ birneşe jawıngerlik operacïyaların jürgizdi, Egïpet pen Ïzraïlʹ arasındağı şaýqas kezinde. 1972 jılı ol äwe küşteri komandïri jäne Egïpet qorğanıs mïnïstriniñ orınbasarı bolıp tağaýındaldı, kelesi jılı ol Avïacïya bastı marşalına ïye boldı. 1973 jıldıñ qazan aýında Ýom Kïppwr soğısı kezinde Egïpet Äwe küşteriniñ jawıngerlik küres jürgizdi, 10-şı Ramazannıñ soğısı dep te ataladı. 1974 jılı avïacïyanıñ bas marşalına köterildi. M
Vïce-prezïdent[öñdew]
1975 jıldıñ säwirinde Prezïdent Anwar Saadat Xosnï Mübäräktı eldiñ vïce-prezïdenti etip tağaýındadı[1]. 1978 jıldıñ tamızında Ulttıq Demokratïyalıq partïya qurıldı, Onıñ orınbasarı Xosnï Mübäräk boldı, al 1981 jıldıñ qañtarında partïyanıñ bas xatşısı bolıp tağaýındaldı.
El basşısınıñ qızmeti[öñdew]
1981 jılğı 6 qazanda äskerï şerw kezinde prezïdent Sadat ïslamşılar tarapınan öltirildi. Onıñ janında bolğan Mübäräk qolında jaraqat aldı. Al ol qaýtıs bolğan 10 sm bölinip şıqtı. 14 qazanda Xosnï Mübäräk Egïpet Prezïdentine qızmet etip, elde tötenşe jağdaý engizdi.
Elbası öziniñ lawazımına kirgennen keýin derew sıbaýlas jemqorlıqqa qarsı küres boýınşa birqatar şaralar ötkizdi. Sadattıñ köptegen twıstarı men jaqın dosı sotqa şığarıldı, keýbir joğarı lawazımdı memlekettik qızmetkerler.
Memlekettik Prezïdenti Mübarak jañadan jawlap alınğan lawazımına qızıqtı tän, Ulıbrïtanïyanıñ premʹyer-mïnïstri Tétçerge jiberildi. onıñ keñesşileri twralı «dostıq jäne köñildi» adam retinde jazğan, «Arnawlı oýmen erekşelenbeýdi». Sonımen qatar, ol sïpattaldı «Qaýğılı» qarsılastarmen tïimdi küreswge qabiletti adam.
Prezïdent Mwbäräk 1987, 1993 jäne 1999 jıldarı referendwmda köpşilik dawıspen qaýta saýlandı. Dawıs berw birıñğaý kandïdat boýınşa ötti, Xalıq Jïnalısı usınğan. Referendwm ötkizw qajettiligi eldegi tötenşe jağdaýdıñ saqtalwımen negizdelgen, radïkaldı uýımdardıñ qızmetine baýlanıstı ïslam problemasınıñ naşarlawına baýlanıstı.
Mübäräk oppozïcïyamen qarım-qatınasta Sadat sayasatın qaýta qaradı. Birneşe jüzdegen oppozïcïyalıq uýımdardıñ müşeleri bosatıldı, oppozïcïyalıq partïyalardıñ qızmetine jağdaý jasaldı, olar özderiniñ gazetterin jarïyalawğa ruqsat etildi. Sonımen qatar, birqatar fwndamentalïstik uýımdar jeñiliske uşıradı, olardıñ keýbir müşeleri orındaldı. Atap aýtqanda, Prezïdent Sadattıñ öltirilwine qatısqandar.
jawap, qazirdiñ özinde 1982 jılı fwndamentalïster Mübäräk ölim jazasına kesildi. Keýbir mälimetterge säýkes, ol ömirine keminde altı ret aman qaldı. Alaýda olardıñ tek ekewi keñinen tanımal: 1995 jılı Addïs-Abebada Éfïopïyağa barğan kezde onıñ avtomatı avtomattı qarwdan alındı, al 1999 jılı, Mübäräktıñ sözderinde birinde, olar onı pışaqpen urwğa tırıstı. Eki jağdaýda da Mübäräk jaraqat alğan joq. Elde fwndamentalʹdıq terrordı azaýtw äreketterin qatal basw üşin belgili.
Mübäräk öziniñ törağalığı jıldarında Tayaw Şığıstağı iri memleket basşılarınıñ biri boldı. Elde bïlikke kelgennen keýin, ol arab äleminen oqşawlanğan, Batıs Ewropa jäne socïalïstik lagerʹ, barlıq körşi memlekettermen qaqtığıstar bolğan, Mübäräk Mısırdıñ xalıqaralıq arenadağı jağdaýın qalpına keltirdi. Eki ret (1989 jäne 1993 jıldarı) Afrïka birligi uýımınıñ törağası bolıp saýlandı. Barlıq arab elderimen dïplomatïyalıq qatınastar qalpına keltirildi.
1991 jılı ol AQŞ-tıñ Ïrak basıp alğan Kwveýtti bosatw jönindegi äskerï operacïyanı jürgizw twralı şeşimin qoldadı, sol arab memleketterin de jasawğa şaqırdı jäne operacïyağa qatısw üşin mañızdı Mısır äskerï kontïngentin jiberdi «Şöl dala dawılı».
1999 jılğı 26 qırküýekte Mısırda Mübäräk prezïdenttik ökilettikterin altı jıl merzimge uzartw twralı referendwm ötkizildi, onıñ negizinde 93,79% dawısqa ïye bolğan prezïdenttiñ lawazımın saqtap qaldı.
2005 jılı Konstïtwcïyağa tüzetwler qabıldandı, sonıñ arqasında taraptar öz kandïdattarın prezïdenttikke usınw quqığın aldı. Jaña jüýe boýınşa alğaşqı saýlaw 2005 jılğı 7 qırküýekte ötti. Qalaý kütkendegideý, Xosnï Mübäräk jeñiske jetti. Alaýda, Bul saýlawdıñ zañdılığı kümändanıp jatır, sebebi köptegen buzwşılıqtar tirkeldi.
Onıñ ornınan tüswi[öñdew]
Qılmıstıq qwdalaw[öñdew]
Xosnï Mübäräk otstavkağa ketkennen keýin otbasımen Qızıl teñiz jağalawındağı Şarm äl-Şeýxtegi turğılıqtı jerinde tutqınğa alındı. 2011 jılğı 13 säwirde Xosnï Mübärak qamawğa alındı.
2011 jıldıñ 3 tamızında Mübäräk pen onıñ uldarı üşin sot otırısı ötkizildi. Sot isine deýin burınğı prezïdent Şarm-élʹ-Şeýx awrwxanasında boldı, sodan keýin onı Kaïrge äkeldi. Kaïrdegi polïcïya akademïyasınıñ sot zalında awır nawqas Mübäräk arnaýı modwlʹdik awrwxana tösegine keldi. Ol dälelderdi jalğan dep körsetti. Birde burınğı prezïdent, onıñ uldarı qılmıs jasağanı üşin kinäli emes, sot aýıptağan, kinäli emes. 2012 jılğı 2 mawsımda ömir boýı bas bostandığınan aýırıldı. Sot revolyucïya künderi zorlıq-zombılıq jasawdı kinäli dep taptı "25 qañtarda" jüzdegen narazılıq bildirwşilerdiñ ölimi[2].
Keýinirek sol kezdegi prezïdent Muxammad Mwrsï sot şeşimin joýıp, isti qaýta qaraw twralı buýrıq şığardı. 2013 jıldıñ 21 tamızında sot burınğı Egïpettiñ prezïdenti Xosnï Mübäräktı qamawdan bosatwğa şeşim qabıldadı, Prokwratwra bul şeşimge şağımdanbadı. Bas prokwratwra qılmıstıq sottıñ şeşimine şağımdandı.
2014 jıldıñ 21 mamırında Mübäräk korrwpcïyağa kinäli dep tabıldı jäne 3 jılğa bas bostandığınan aýırıldı[3][4], sondaý-aq aqşalaý aýıppul, Alaýda, 29 qaraşada barlıq aýıptar boýınşa sot aqtaldı. N24 nemis telearnasınıñ xabarlawınşa, Xosnï Mübäräktın baýlığı 2011 jılı 70 mïllïard dollarğa bağalanğan, negizinen batıs bankterdegi depozïtter. Bul soma Egïpettiñ sırtqı borışınan eki esege köp. AQŞ prezïdenti Barak Obama Mısırdı 1 mïllïard dollardan keşirwge wäde berdi,
Marapattarı[öñdew]
Ol Egïpettiñ eñ joğarı ordenderimen jäne medalʹdarımen marapattaldı. İs jüzinde barlıq äskerï qızmettegi marapattar. Tört jıl boýı ol şet memleketterdiñ mereýtoýlıq belgilerimen jäne marapattarımen ğana marapattaldı.
- «Qurmetti äskerï juldız» (1973)
- Sïnaý Star juldızı (1973)
- Nïldiñ ojereli ordeni (1974)
- Respwblïka ordeni (Egïpet)
- Qurmet ordeni (Egïpet)
- Don Énrïkeniñ (Portwgalïya) ordeniniñ Ülken Kresti
- Altın Qıran ordeni (Qazaqstan)
- Serafïm ordeni (Şvecïya)
- Pildiñ ordeni (Danïya)
- 1 därejeli Memlekettik Tw ordeni (KXDR)
- Äwlïye Mïxaýl men Sent-Djordj ordeni
- Ïsabella Katolïk ordeni (Ïspanïya)
- Jaqsı ümit ordeni (Oñtüstik Afrïka)
- Korolʹ Abdwl Azïzdiñ (Sawd Arabïyası) ordeni
- Xwmaýwn ordeni (Ïran)
- Polʹşa Respwblïkası 1 därejeli Qurmet ordeni
- Ïtalʹyandıq Respwblïkasınıñ Qurmet «ordeni
- Türkïya Respwblïkasınıñ 1-şi därejeli ordeni
| İzaşarı: Anwar Saadat Swfï Xasan Abw Taleb (ï. o.) |
Mısır prezïdentteri 1981 — 2011 |
İzbasarı: Moxamed Xwsseýn Tantavï (Qarwlı Küşter Joğarğı Keñesiniñ törağası) Muxammed Mwrsï (prezïdent) |
Derekközder[öñdew]
- ↑ Nargïz Asadova. Mwxammed Xosnï Seýïd Mwbäräk. Kommersantʺ-Bïlik (13.11.2006).. prezident.kz. Tekserildi, 28 qaraşa 2017.
- ↑ Xosnï Mübäräk ömirlik türme jazasına kesildi (02.06.2012).. prezident.kz. Tekserildi, 2 mawsım 2012.
- ↑ Mısırdıñ éks-prezïdenti 3 jıl abaqtığa jabıldı (21.05.2014).. prezident.kz. Tekserildi, 21 mamır 2014.
- ↑ Xosnï Mübäräkqa qatıstı sot ükimin jarïyalaw waqıtı 29 qaraşağa awıstırıldı (29.09.2014).. prezident.kz. Tekserildi, 21 mamır 2014.
