Qıs

"Jer betindegi mezgil özgerisi"

"Qıs mezgili"

Qıs — jıl mezgili, är awmaqtağı awa temperatwrası eñ tömen bolatın klïmattıq mawsım.

Sïpattaması

Astronomïyalıq uğım boýınşa, qıs — qısqı kün toqırawı sätinen köktemgi kün men tünniñ teñeswine deýingi (Soltüstik jartı şarda 21—22 jeltoqsannan 20—21 nawrızğa deýin, Oñtüstik jartı şarda 21—22 mawsımnan 23 qırküýekke deýin) waqıt aralığı. Soltüstik jartı şardıñ qoñırjaý endikterinde qıs aýları dep şarttı türde jeltoqsan, qañtar, aqpan, al Oñtüstik jartı şarda — mawsım, şilde, tamız aýları esepteledi. Qoñırjaý endikterde (onıñ işinde, Qazaqstan jeriniñ basım köpşiliginde) qıs turaqtı qar jamılğısımen, özender men kölderde muz qatwımen, ösimdiktiñ ösip-önwiniñ toqtawımen, janwarlardıñ köptegen türleriniñ uýqığa ketwimen nemese anabïozımen sïpattaladı. Qıstıñ uzaqtığı klïmattıq jäne fenologïyalıq mawsım retinde tömengi geografïyalıq endikterden joğarı endikterge qaraý ösip otıradı. Tropïktik endikterde qıs müldem bolmaýdı, swbtropïkterde onıñ uzaqtığı 1—2 aýdan aspaýdı, qoñırjaý endikterde — 3—4 aý, polyustik endikterde 6—7 aýğa jäne odan da köbirek waqıtqa sozıladı.

Qazaqstandağı qıs

Qazaqstannıñ soltüstiginde onıñ oñtüstigimen salıstırğanda, qıs 1—1,5 aýdaý uzağıraq boladı.

Qıs mezgilindegi qardıñ jawwı