Qıtaý tili

Qıtaý tili, جۇڭگو ءتىلى , Jungo tili (qıt. däst. 漢語, jeñil. 汉语, pïnʹïnʹ: hànyǔ) — keñ taralğan til (özara uqsas köptegen dïalektilerden turadı), Tïbet tilderi tobına jatadı, Taývanʹ, Sïngapwr, Malaýzïya, tağı basqa elderde qoldanıladı, 1,5 mïllïardqa jwıq xalıq kündelikti qarım-qatınasta paýdalanadı. Qıtaý tiliniñ bastı erekşelikteri:

• Qıtaý tilinde tört ün bar, mağına ün (ton) arqılı anıqtaladı;
• ärbir ïyeroglïf bir bwın bolıp esepteledi;
• jalañ bwındı sözder jïi kezdesedi, kürdeli sözder köp tübirden quraladı, biraq morfolagïyalıq türlenw bolmaýdı;
• sözderdiñ orın tärtibi men şılawlar qoldanısı negizinde grammatïkalıq mağına aýqındaladı.

Tarïxï jazbalarğa qarağanda Qıtaý tiliniñ dïalektileri munan 2500 jıl burın baýqalğan. Usaq dïalektiler köp bolğanımen, negizinen ülken jeti topqa birigedi: olar – Soltüstik, W, Şïyañ, Ganʹ, Kıjïya, YUé jäne Mïnʹ. Qıtaý ädebï tili soltüstik. dïalekti negizinde qalıptasqan. Osı til men ortaq ïyeroglïf bolmasa är dïalektide söýleýtinder bir-birin erkin tüsine bermeýdi. 12 – 13 ğasırlarda kitabï til – Baýxwavïn (jañaşa ädebï til mağınasında) qalıptastı, «Sw boýında», «Oqımıstılar şejiresi», «Qızıl saraý tüsi» sïyaqtı körkem twındılar osı tilde jazılğan. Qıtaý tilin jañaşa ğılımï türde zerttew Ma Dzyanʹ Djwnnıñ «Ma Şï Vanʹ wn» (1898 jılı) attı grammatïkalıq eñbeginen bastaladı.