Ügit-nasïxat

Ügit-nasïxat texnologïyaları - jalpı adamdardıñ sanasezimin baqılap, arbawğa bağıttalğan texnologïyalar. Mundaý jağdaýlarda qoldanılatın qoğamdıq pikirmen baýlanıs jäne aqparattandırw täsilderi men texnïkaları sayasï reakcïyalar men qalıñ qawımnıñ, xalıqtıñ qalawın jasandı türde tüzwge bağıttalğan. Bul turğıda aqparattandırwğa tän ügit-nasïxattıñ negizgi täsilderi men ädisteri retinde dezïnformacïyanı, mälimetterdi burmalaw, recïpïyentterdiñ sanasın arbaw texnologïyaların jatqızwğa boladı. "Dezïnformacïya" termïni I dünïyejüzilik soğıs jıldarında qarsılastardı adastırw, şatastırw, jañılıstırw maqsatında qoldanıldı. Bul taktïka qarsılastı tikeleý aldawğa, jala, jalğan faktilerdi burmalap berwdi bildiredi. Jalğan xabar taratw arbaw texnologïyalarınıñ quramdas böligi. Ol erekşe aqparat arqılı recïpïyentter sanasında kommwnïkatordıñ öz maqsatımen säýkes kelip, ündesetin nïyet twğızwdı közdeýdi. Basqaşa aýtqanda, arbaw recïpïyentterdiñ erkin közge ilmeý, olarğa qural retinde qarap, nïyetin bağdarlaw, oğan jat müddelerge qızmet etkizw. Jasırın jürgiziletin kontragenttiñ oýı men sana-sezimin basqarwda arnaýı soğan säýkes aqparattıq täsilder oýlastırʹşadı. Mısalı, üzip nemese tandap aqparattandırw. Bul jağdaýda recïpïyentterge oqïğa jaýlı aqparat tolıq berilmeýdi. "Aqparat tolqını" adamğa aqqarasın aýırwğa mursat bermeýdi, söýtip şarasız küýge tüsiredi. Arbawdıñ tağı bir köp kezdesetin türi "aqparattı qalıptandırw". YAğnï, daýın beýnelerdi, stereotïpterdi somdaw. Olar mağınalıq öñdewdi qajetsinbeýdi, sondıqtan, sözsiz bağdarlanğan reakcïya twdıradı. Mısalı, keñestik kezeñde kapïtalïzm, jeke menşik obrazdarı jağımsız mänge ïye edi, al jağımdı socïalïzm kerisinşe, beýbitşilik, türaqtılıq uyasındaý sïpattalatın. Mundaý qalıptandırılğan beýneler köbine adamdar arasında älewmettik, ulttıq, dinï alawızdıq twdıradı. Arbaw türindegi köp kezdesetin, keñ taralğan täsilderdiñ biri "tañba tağw", yağnï jekelegen adamdarğa, olardıñ is-äreketgerine üzildi-kesildi oñ nemese teris bağa berw. Sondaý-aq arbaw texnologïyalarına aqparatqa keñ tüsinikteme berwden bas tartıp, onı psïxologïyalıq uýıtıp, sendirw texnïkasımen almastırw texnïkası jatadı. Mundaý aqparattıq arsenal älewmettik qaterli aýmaqtarda qoldanıladı. Mısalı, turğındardıñ ärtürli toptarınıñ arasındağı qarsılastıqtı paýdalanw, bïliktiñ adaldığına kümän keltirw, tağı basqalar. Mundaý akcïyalar adamdarda qorqʹşış, üreý, jek körwşilik twdıradı. Sondaý-aq dïffarmacïya, yağnï, qarsılastı äş-kereleýtin aqparattı jarïyalaw da keñ tarağan (Qarañız: Dïffamacïya.) Ügit-nasïxat türindegi aqparattıq texnologïyalar sayasï janjal, aqparattıq jäne psïxologïyalıq soğıs, aqparattıq lañkestik, baqtalastardıñ müddeleri men qoğamdıq repwtacïyalarına nuqsan keltirw, tipti, olardı sayasat arenasınan tıqsırıp, şığarıp tastawğa bağıttaladı.