Üstel tennïsi

Üstel tennïsi (Pïng-pong) – belgili ğïmarat işinde, arnaýı oýın üstelinde arnaýı raketkamen oýnalatın, şapşañdıqqa bağıttalğan sport türi. Eger qarsılas arnaýı doptı üstelden tıs jerge asırsa nemese sizdiñ alañıñızğa tüsire almaý doptı raketkamen torğa ursa siz arnaýı erejeler boýınşa upaý ala alasız.

Tarïxı

Paýda bolwı

Üstel tennïsi ärqaşan jıldamdıqqa bağıttalğan qatal saýıs ekeni ras. Alğaşında XIX ğasırda onı tüsten keýingi oýın retinde ermek qılğan. Oýınşılar as üsteliniñ üstine tordıñ ornına kitaptardı qoýıp, şılımnıñ qorabımen şampanıñ tığının soğıp oýnağan.

Ataw tarïxı

Pïng-pong sözi 1901 jıldardan bastap kezdese bastadı. Oğan deýin, oýın kezinde şığatın är türli dıbıstarğa baýlanıstı "Flïm-flam", "Vïf-vaf", "Gossïm" dep atalıp jürdi. YAğnï, resmï türde "Pïng-pong" atawın bir ğasırdaý burın amerïkandıq Djon Djakves tirkedi. "Pïng" - raketkamen doptı soqqan kezde şığatın dıbıs, "pong" - dop oýın üsteline tïgende şığatın dıbıs.

Oýınnıñ damw sätteri

Alğaşqı kezde raketkalar retinde jıltır ağaştar qoldanıldı. Olarda qazirgi tañdağıdaý qaptamalar mülde bolğan joq. Mundaý raketkalarmen qazirgi tañdağıdaý türli ädisterdegi soqqılar jasaw mümkin bolğan joq. 1903 jılı Ç. Gwd alğaş ret kawçwktıñ borpıldaq qabatınan jasalğan raketkanı oýlap taptı. Ötken ğasırdıñ jïırmasınşı jıldarı bundaý raketkalar öte keñ türde taralıp, özge raketkalardıñ bärin qoldanıstan ığıstırıp şığardı. Borpıldaq kawçwktan jasalğan raketka oýındı jeñil baqılawda ustawğa mümkindik berdi. Sonımen qatar oýın texnïkasına da özgerister endi. 1950 jıldarı şıqqan gwbkalıq qabattı raketkalar ğana kaçwk qaptamasındağı raketkalardı jeñe aldı. Gwbkalıq raketka Ewropada öte keñ taralıp ketti. 1952 jılı Bombeýde ötken çempïonatta japonïyalıq Xïrodzï Sato gwbkalıq raketkamen älem çempïonı boldı. Osı jılı japondıq komanda älem çempïonatına tuñğış ret qatısıp, şabwıldawşı taktïkalarınıñ arqasında köptegen jüldelerdi eline alıp qaýttı. Olardıñ arasında altın medalʹdar da bar. Alaýda gwbkalıq raketkalar üstel tennïsiniñ tartımdılığın tömendetip jiberdi. Sebebi bul raketkamen soğılğan doptı qabıldaw öte qïın boldı. Mundaý oýında fïzïkalıq küşpen atqarılatın soqqılar birinşi orınğa şıqtı da, texnïkalıq qabilettilikterdi qajettiligi şamalı boldı. Üstel tennïsiniñ keñ taralwına keri äser etkendikten, 1959 jılı gwbkalıq rezïnalı raketkanı paýdalanwğa tıýım salındı. 1959 jıldan bastap, gwbkanı rezïnanıñ negizi retinde qoldana bastadı. Osınıñ äserinen şığarılğan soqqını qabıldaw mümkindig artıp, oýında texnïkalıq mümkindikterge jol aşıldı. Oýın qarqını da arta tüsti. Jasalınatın soqqınıñ tek küşpen emes, texnïkamen atqarılwı oýında ülken orın atqardı.

Mañızdı künder

1921 jıl - Anglïyada üstel tennïsi federacïyası qurıldı. 1926 jıl - Xalıqaralıq üstel tennïsi federacïyası dünïyege keldi. 1926 jıl - Atalmış sport türinen alğaş ret älem çempïonatı ötti. 1952 jıl - Japondıq Xïrodzï Sato jañalıq aşıp, rezïnamen qaptalğan raketkamen saýısqa tüsip älem çempïonı atandı. 1988 jıl - Üstel tennïsi 1988 jılğı Sewl Olïmpïadasına alğaş ret Olïmpïadalıq sport türi bolıp endi.

Xalıqaralıq federacïya

Jazğı olïmpïadağa üstel tennïsi 1988 jılı Sewl olïmpïadasınan bastap endi. Al Paralïmpïadalıq oýındarğa 1960 jılı-aq engizildi. (1960 jıl, Rïm)

İri jarıstar

Eñ mañızdı jarıstar: Älem çempïonatı, Älem kwbogi, Olïmpïadalar. Tanımal qurlıqtıq saýıstarğa keletin bolsaq: Eyropa çempïonatı, Europe Top-12, Azïya çempïonatı jäne Azïada.

Paýdalanılğan ädebïyet

• Almatıkitap baspası 2013 "Balalarğa sport jöninde éncïklopedïyası" ISBN 978-1-4053-6850-6 WDK 373 BBK 74.200.55 B 22