Blu-ray Disc
Blu - ray Disc، BD (اعىلش. blue ray — كوك ساۋلە جانە disc - كۇي تاباق؛ blu blue ورنىنا ادەيى) — كوتەرىڭكى نىعىزدىقپەن جازبا جانە تسىيفرلىق دەرەكتەردى ساقتاۋ ٴۇشىن پايدالاناتىن وپتىيكالىق تاسىعىشىنىڭ فورماتى، بىيىك ايقىندىقتىڭ بەينەسىن قوسا العاندا. Blu-ray قالىبى BDA كونسورتسىيۋمىمەن بىرگە ازىرلەنگەن بولاتىن. جاڭا تاسىعىشتىڭ ٴبىرىنشى ٴپروتوتىيپى ۲۰۰۰ جىلدىڭ قازانىندا ۇسىنىلدى. قازىرگى نۇسقا Consumer Electronics Show(CES) ۲۰۰۶ جىلدىڭ قاڭتارىندا وتكەن ەلەكترونىيكانى تۇتىنۋ حالىقارالىق كورمەسىندە ٴوتتى. Blu-ray فورماتىنىڭ كوممەرتسىييالىق اسقىندارى ۲۰۰۶ جىلدىڭ كوكتەمىندە ٴوتتى.
Blu-ray (ٴارىپ. "كوك ساۋلە") ٴوزىنىڭ اتاۋىن جازبا جانە قىسقاتولقىندى (۴۰۵ نم) "كوك"(تەحنىيكالىق كوك-كۇلگىن) لازەردەن العان. "ە" ٴارپى "blue" سوزىنەن " ادەيى الىنىپ تاستالدى، ول تاۋار بەلگىسىن تىركەۋ مۇمكىندىكتەرى ٴۇشىن، سەبەبى "blue ray" سويلەمشەسى ٴجىيى پايدالانعاندىقتان، تىركەلگەن تاۋاردىڭ بەلگىسى بولىپ قابىلدانبايدى.
۲۰۰۶ جىلى فورماتتىڭ پايدا بولعان ساتىنەن باستاپ جانە ۲۰۰۸ جىلدىڭ باسىنا دەيىن Blu-rayٴدىڭ تىيياناقتى قارسىلاسى ٴومىر ٴسۇردى – ول HD DVD التەرناتىيۆتى فورماتى. اۋەلى HD DVD قولداعان ەڭ ٴىرى كىينوستۋدىييالار اقىرىن-اقىرىن Blu-ray اۋىستى. Warner Brothers، ٴوزىنىڭ ٴونىمىن ەكى فورماتتا شىعارعان سوڭعى كومپانىييا بولدى، ۲۰۰۸ جىلدىڭ قاڭتارىندا HD DVD ىيگەرۋشىلىگىنەن تارتىندى. سول جىلدىڭ ۱۹ اقپانىندا Toshiba، فورماتتىڭ شىعارۋشسى، HD DVD وبلىسىنداعى جۇمىستاردى توقتاتتى. . سول ۋاقىيعا اتاقتى" ەكى فورماتتىڭ"سوعىسىن اياقتادى.
ۆارىياتسىييا جانە ولشەمدەر[وڭدەۋ]
Blu-ray بىرقاباتتى كۇي تاباعى (BD) ۲۳،۳ گىيب ساقتاۋ بىلەدى گىيب (۲۵ گب)، ەكىقاباتتى كۇي تاباعى ۴۶،۶ گىيب سىيعىزۋ بىلەدى (۵۰ گب)، ۇشقاباتتى كۇي تاباعى ۱۰۰ گب سىيعىزۋ بىلەدى، تورتقاباتتى كۇي تاباعى ۱۲۸ گب سىيعىزۋ بىلەدى. ۲۰۰۸ جىلدىڭ اياعىندا جاپوندىق Pioneer اتتى كومپانىييا ۱۶ جانە ۲۰ قاباتتى كۇي تاباقتار ۴۰۰ جانە ۵۰۰ گب ەڭ باياعى ۴۰۵-ٴشى لازەرمەن جۇمىس ىستەي الاتىن، جانە ادەتتەگى BD- پلەيەرلەرى. Pioneer Electronics كومپانىيياسى BDR-۲۰۶MBK جەتەگىن قوستاۋشى ۇشقاباتتى ۱۰۰ گب كۇي تاباق جانە تورقاباتتى ۱۲۸ گب كۇي تاباقتى ۇسىندى. كۇي تاباقتارى BD-R XL اتتى ىيندەكساتسىيياسىن قوستايدى.
۲۰۰۹ جىلدىڭ ۵ قازانىندا جاپوندىق TDK اتتى كورپوراتسىيياسى Blu-ray كۇي تاباعىنىڭ ۳۲۰ گىيگابايت سىيىمدىلىقپەن جاسالاتىنى تۋرالى حابارلادى. جاڭا ونقاباتتى تاسىعىش تولىقتاي باسقا جەتەكتەرمەن ۇيلەسىمدى دەپ TechOn سايتى حابارلادى.
قازىرگى كەزدە BD-R كۇي تاباقتارى قولدانىستا (ٴبىر رەتتى جازبا)، BD- RE(كوپ رەتتى جازبا)، BD - RE DL (كوپ رەتتىجازبا) ۴۶،۶ سىيىمدىلىقتى جەتىمدى گىيب (۵۰ گب)، زەرتتەمەدە BD-ROM فورماتى بولادى. BD - R كۇي تاباقتارىدا LTH ۇلگىسىندە بولادى. ستاندارتتى كۇي تاباقتارىنا ۱۲۰ مم ولشەممەن تولىقتىرىلادى، كۇي تاباقتىڭ ۸۰ مم ولشەممەن ىيگەرۋشىلىك ٴۇشىن تسىيفرلىق فوتو شىعارۋعا جانە ۆىيدەوكامەرالارعا ۱۴،۵ سىيىمدىلىقپەن گىيب (۱۵،۶ گب).
تەحنىيكالىق وزگەشەلىكتەر[وڭدەۋ]
لازەر جانە وپتىيكا[وڭدەۋ]
Blu-ray تەحنولوگىيياسىندا وقىلىم جانە جازبا ٴۇشىن كوك-كۇلگىن لازەر، ۇزىدىعى ۴۰۵ نم پايدالانىلادى. ادەتتەگى DVD جانە CD قىزىلدى جانە ىينفراقىزىلدى لازەرلەر ۶۵۰ نم جانە ۷۸۰ نم تولقىنىنىڭ ۇزىندىعىمەن سايكەسىنشە(۶۳۵ نم DVD - R Authoring for ٴۇشىن) پايدالانادى.
مىناداي ازايتىلعان سوقپاقتى جولدى ادەتتەگى DVD-كۇي تاباعىمەن (۰،۳۲ مكم دەيىن) تارىلتۋ قويدى جانە دەرەكتەردىڭ جازباسىنىڭ نىعىزدىعىن كوبەيتتى. تولقىنىنىڭ قىسقا ۇزىندىعى بار كوك كۇلگىن لازەر ۇلكەن اقپارات ولشەمىن ۱۲-سانتىيمەترلىك كۇي تاباقتارىندا ساقتاۋعا بولادى، جانە باس CD/DVD سىيياقتى. داقتىڭ" ٴتىيىمدى "ولشەمى، لازەردىڭ ناقتىلى بىلەتىن دىيفراكتسىيياسى شەكتەۋلى ۇزىندىقتىڭ نۇردىڭ جانە لىينزى ساننىڭ اپەرتۋراسىنان بىلىنەدى، ونى دايىندالۋ ٴۇشىن تولقىنىنىڭ ۇزىندىعىنان تاۋەلدى بولاتىن. تولقىننىڭ ۇزىندىعىنىڭ ازايتىلۋى، ساندىق اپەرتۋرانىڭ (۰،۸۵، سالىستىرىلۋىمەن ۰،۶ DVD ٴۇشىن)، شۇراي ەكىلىينزالىق جۇيەنىڭ ىيگەرۋشىلىگىندە، ال قورعانىستىق قاباتتىڭ قالىڭدىعىنىڭ التى رەتتە ازايتىلۋى (۰،۱ مم ورنىنا ۰،۶ مم) جازبانىڭ وقىلىمىنىڭ ساپالى جانە دۇرىس اعىسىن جاساۋعا مۇمكىندىگىن جىبەردى. سول اقپاراتتى كىشى نۇكتەلەرگە كۇي تاباققا جازىپ الۋ مۇمكىندىگىن قويدى، دەمەك ۇلكەن اقپاراتتى ساقتاۋعا بولادى، كۇي تاباقتىڭ فىيزىيكالىق وبلىسىندا جىلدامدىقتى كوبەيتۋگە ۴۳۲ مبىيت/س دەيىن كوتەرۋگە بولادى.
جازبانىڭ جىلدامدىعى[وڭدەۋ]
_(Cartridge)_(by_HDTVTotalDOTcom).jpg)
قاتتى جابىندىنىڭ تەحنولوگىيياسى[وڭدەۋ]
Blu-Ray كۇي تاباقتارىندا دەرەكتەرلەر بەتكە اسا جاقىن ورنالاسقاننان كەيىن، كۇي تاباقتىڭ ٴبىرىنشى بولجامدارى ايعىزدارعا جانە باسقا ددا مەحانىيكالىق قۇبىلىستارعا سەزىمتال بولدى، سول سەبەپتەن پلاستىيكالىق كارترىيدجدەرگە سالىندى. وسى ٴمىن كەسەك-كەسەك كۇماندەردى شاقىرتتى، Blu- ray فورماتى HD DVD فورماتىنا توتەپ بەرە الا ما دەگەن سۇراقتار كوبەيدى، HD DVD Blu-Ray فورماتىنىڭ باس قارسىلاسى بولدى. HD DVD، ٴوزىنىڭ الاسا قۇنىنا قاراماستان، ٴبىر قالىپتى كارترىيدجسىز جۇمىس ىستەي الدى. ٴدال CD جانە DVD فورماتتارى سىيياقتى، بۇل ونى الۋشىلارعا ىڭعايلى جاعداي جاسادى، وندىرۋشىلەر مەن دىيسترىيبيۋتورلارعا قىزىق بولدى، سەبەبى ولارعا كارترىيدج جاساۋعا ٴتىيىمسىز قوسىمشا شىعىستاردى شىعاراتىن ەدى.
وسى ماسەلەنىڭ شەشىمى ۲۰۰۴ جىلدىڭ قاڭتار ايىندا جاڭا كۇي تاباقتارعا ايعىزدان جانە توزاڭنان ساقتايتىن جابىندىنىڭ پايدا بولۋىنان شىقى. بۇل جابىندى TDK كومپانىيياسى ازىرلەگەن سول جابىندى "Durabis" اتتى اتاۋىن الدى. ول BD ارقىلى قاعازدىڭ CD جانە DVD بۇزىلۋلارىن الىپ كەلۋدەن تازارتاتىن. HD DVD فورماتىندا ٴدال وسىنداي مىندەر بار، سەبەبى وسى كۇي تاباقتارىنىڭ نەگىزى كارى وپتىيكا تاسىعىشتارىنان وندىرىلەدى.
كودەك[وڭدەۋ]
كودەك بەينەنىڭ جانە اۋدىيوتاسقىننىڭ وزگەرىسى ٴۇشىن پايدالانىلادى جانە كۇي تاباقتا بولاتىن ولشەمدە كورسەتەدى. بارلىق ۆىيدەوكۇيتاباقتاردا، MPEG كودەك – ۲ پايدالانىلادى. قازىرگى كەزدە BD-ROM فورماتىنىڭ ماماندانۋىنا ٴۇش كودەكس سۇيەنىشىنىڭ كومەگى قوسىلعان: MPEG-۲، جانە DVD ٴۇشىن ستاندارتتى بولىپ تابىلاتىن؛ MPEG-۴ H.۲۶۴/AVC كودەك جانە VC-۱ - جاڭا ٴونىپ كەلە جاتقان Microsoft Windows Media ۹ جاساعان كودەك. ٴبىرىنشى كودەك ىيگەرۋشىلىگىندە ٴبىر قاباتقا ەكى ساعاتتاي ۆىيدەو جازىپ الۋ مۇمكىن جانە بىيىك ايقىندىقتا. باسقا جاڭا شىققان كودەكتە بەينەنىڭ ٴتورت ساعاتىنا دەيىن ٴبىر قاباتقا جازىپ الۋعا بولادى. BD-ROM دىبىس ٴۇشىن سىزىقتىق (قىساڭ ەمەس) PCM قولدايدى، Dolby Digital، Dolby Digital Plus، DTS، Dolby TrueHD، DTS - HD Master Audio جانە Dolby Lossless (دەرەكتەر فورماتىن شىعىنسىز كىشىرەيتۋ، بەلگىلى Meridian Lossless Packing (MLP سىيياقتى).
ۇيلەسىمدىلىك[وڭدەۋ]
Blu-ray اسسوتسىياتسىيياسىنىڭ كۇي تاباقتارى وندىرۋشىلەرىن مىندەتتەمەيدى، ولارعا تەك مۇمكىندىك بەرىپ، Blu-ray- قۇرىلىمدارىن DVD فورماتىنىڭ كۇي تاباقتارىن ۇيلەسىمدىلىكتى قامسىزداندىرۋى ٴۇشىن ۇسىنادى. JVC كومپانىيياسى ۇشقاباتتى تەحنولوگىييانى ويلاپ تاپتى، ٴبىر كۇي تاباق ٴۇشىن DVD، جانە BD ٴۇشىن ازىرلەدى، اقىرىندا، قۇراما BD/DVD كۇي تاباعى شىقتى. كۇي تاباقتىڭ پروتوتىيپى CES ۲۰۰۶ جىلدىڭ قاڭتارىندا وتكەن تۇتىنۋ ەلەكترونىيكىي حالىقارالىق كورمەسىندە كورسەتىلگەن بولعان. قازىرگى كەزدە ساتىپ الۋشىلاردىڭ ساتىپ الۋ مۇمكىندىگى بار، ولاي جانە BD كۇي تاباعى ٴارتۇرلى ساپانىڭ سۋرەتىن الۋعا مۇمكىندىگى بار.
ايماقتاردىڭ كودى[وڭدەۋ]
Blu-ray فورماتىنىڭ ۆىيدەوفىيلمى ايماقتاردىڭ DVD كودتارىن ىييەلەنگەن. ۳ ايماق ٴومىر سۇرەدى.
اۆتورلىق قۇقىقتىڭ ىعىنىڭ جۇيەلەرى[وڭدەۋ]
Blu-ray فورماتىندا ىقتىڭ BD+ اتتى ەكسپەرىيمەنتالدى ساقتاندىرۋ ەلەمەنتى قولدانعان. كەستە نوبايىنىڭ ۇرلانۋ مۇمكىندىگى بولعاندا، وندىرۋشىلەر ول جاڭالاي الادى، جانە وسىعان قاراماستان جانە بارلىق كەيىنگى كوشىرمەلەر پانالى جاڭا نوبايمەن ساقتالادى. وسىلايشا، شىيفر ۇرلانۋى ونىڭ ٴومىرىنىڭ بارلىق كەزىنە قاتەر تۋعىزا قويمايدى. تاعى دا پايدالانۋشىلار نازارىنا Mandatory Managed Copy تەحنولوگىيياسى ۇسىنىلعان، وسى تەحنولوگىييانى كومپانىييا Hewlett-Packard ازىرلەدى جانە ونىڭ ىشىنە فورمات قوسۋىن سۇرادى. تاپ وسى مۇمكىندىكتىڭ بولماعاندىعى ۇدەمەلى كەستە شىيفرىنىڭ نوبايىن تولىعىمەن وزگەرتۋگە اكەلدى، ول DeCSS باعدارلاماسى كىينوىيندۋسترىييا لاعىنەتى بولدى، ستالا DeCSS: سول سىيياقتى Content Scramble System(CSS) ۇرلاندى، بارلىق كەيىنگى DVD ەش قىيىندىقسىز ماسەلەلەرمەن ۇرلانا باستادى.
ساۋلەبەلگى "ROM-Mark" ىقتىڭ كۇي تاباقتارى ىييە بولاتىن كەلەسى دەڭگەيى - تسىيفرلىق تەحنولوگىييا. ول جەتەكتىڭ پزۋ قاتال "تىگۋلى" وندىرىستە بولادى، بۇل پروىيگرىۆاتەل جۇيەسىن قوسقاندا ارناۋلى جاسىرىن بەلگىمەن قويمايتىن، اسسوتسىياتسىييانىڭ ايتۋى بويىنشا، بويامالاۋ مۇمكىن ەمەس. وسىلاي جولمەن قاتال رەتتە جانە زاۋىتتىڭ لىيتسەنزىييا جۇيەسىنەن كۇي تاباقتىڭ وندىرۋشىلەرى ارناۋلى جابدىقتى قۇراتىن.
وسىعان قوسا، بارلىق Blu-ray پروىيگرىۆاتەلتدەرى ۇستايتىن عانا ارقىلى شىيفروۆانىييەم تولىق ۆىيدەودىبىس پانالى ىينتەرفەيس نەمەسە اشىق ىينتەرفەيس ارقىلى قورعالادى. Blu-ray ىعى ۲۰۰۷ جىلدىڭ ۲۰ قاڭتارىندا سىندىرىلدى. جاۋاپ رەتىندە BDA اسسوتسىياتسىيياسى BD-Plus(Blu - Disc +) ٴونىمىن شىعارۋدى ۇدەمەلەدى، ۲۰۰۸ جىلدىڭ قىركۇيەگىندە سىندىرىلدى.
باعدارلامالىق قالىپتار[وڭدەۋ]
فايلدىق جۇيە[وڭدەۋ]
Blu-ray مەن AVCHD Universal Disk Format(UDF) ۲.۵۰ پايدالانادى نەمەسە ۲.۶۰
تەحنولوگىييالار[وڭدەۋ]
BD – Live[وڭدەۋ]
BD - Live(Blu - ray Disc - Live) - Blu-ray پايدالاناتىن Sony تەحنولوگىيياسىنىڭ كۇي تاباقتارىدا ىينتەراكتىيۆتى اتقاراتىن قىزمەتتىڭ جۇزەگە اسۋىنا ارنالعان.
BD-Live فۋنكتسىيياسىنىڭ اتقاراتىن قىزمەتى رۇقسات الۋدى ىينتەراكتىيۆتى ويىن-ساۋىقتىڭ الەمىنە: ىينتەرنەت-ويىندار، كونكۋرستارعا جىبەرەدى جانە سىرتقى ىينتەرنەت سەرۆىيستەرگە. كەيىن BD-Live اكتىيۆاتسىيياسى دا تۋرالى فىيلمدە، قوسىمشا ماتەرىيالدىڭ مۇمكىندىگى بىتەتىن، ايتالىق، ەكسكليۋزىيۆتى ۆىيدەورولىيكتەر نەمەسە اكتەرلەرمەن جانە رەجىيسسەرلەرمەن سۇحبات الۋعا مۇمكىندىك بار. رۇقسات الۋ ٴۇشىن وسى ماتەرىيالدارعا قاجەتتى فىيلمگە ارناۋلى ارناۋلى بەتتى، قاراماستان جانە اقپاراتتى وڭاي جازىپ الۋعا بولادى.
LTH Type[وڭدەۋ]
LTH(Low To High) - تەحنولوگىييا، BD-R (بولۆانكالارى) جازىپ الۋعا كۇي تاباعىنىڭ ٴوندىرىسىنىڭ ىقشامدى جانە تومەندەتىلگەن قۇنى DVD R ٴوندىرۋشىسىنىڭ اعىمدىق جابدىعىندا - كۇي تاباعىنىڭ ارزانداتىلعانى. ورگانىيكالىق ماتەرىيال پايدالانىلادى، CD/DVD بولۆانكالارىندا سىيياقتى. LTH Type دۇكەندەرىندە كۇي تاباقتارى سىيياقتى BD-R دەرەكتەردىڭ جازباسى ٴۇشىن پوزىيتسىييالانادى، بىراق، البەتتە، كورىنگەن جازباسى ٴۇشىن جارايدى. ماسەلەن، بارلىق Blu-ray قۇرىلىمدارى (باستى بەينەمەن ۆىيدەوپلەيەرلەر) جانە وسى فورماتتى جازۋدى بىلەدى - LTH كۇي تاباقتارىن سەزەدى، الايدا قۇرىلىمنىڭ كوپشىلىگى كەيىن ٴوزىنىڭ مىيكروپروگراممالارى (پروشىيۆكالارى) ولارمەن جۇمىس ىستەيدى. ماسەلەن، Verbatim BD - R LTH Type Compatibility.
راسىندا، LTH فورمات جازبانىڭ(وسى كۇي تاباعىنىڭ ورگانىيكالىق قاباتى قارسى ارا ادەتتەگى ورگانىيكالىق BD-R) جەڭىلەدى جانە ايتىلمىش كەزدە قىيىن وقىلىمنىڭ جانە مىناداي كۇي تاباعىنىڭ جازباسىنىڭ جىلدامدىعىن تەحنىيكالىق سىيپاتتارعا قالادى. فورمات سىيياقتى التەرناتىيۆتى سىيياقتى ويلاندى، ىقشامداۋ ماقساتپەن بولۆانكا بۇقارالىق ٴوندىرىسىن جانە، سول سىيياقتى سالداردى،BD R "LTH Tye " تۇتىنۋشىعا دەگەن اقىرعى باعاسىن تومەندەتتى.
ورگانىيكالىق جازبا قاباتى CD جانە DVD بارلىق بولۆانكالارىندا قولدانىلادى. ورگانىيكالىق ەمەس قابات بايىپتى سەنىمدى جازبانى بولجايدى جانە بولۆانكالارىندا ارا ادەتتەگى BD-R قولدانىلادى، جانە M - ARC كۇي تاباقتارىندا.
قىزىقتى، نە HD DVD-R فورماتىنىڭ بولۆانكالارى دا ورگانىيكالىق قابات بولدى. ولاي، جۇمىستىڭ بەتى - BDR "LTH Type" جانە HD DVD - R سارى التىن ٴتۇسى بار، ادەتتەگى BD - كۇي تاباعىنا قاراعاندا.
BDXL[وڭدەۋ]
BD فورماتىنىڭ ٴارى قاراي دامۋى. كولەم ۱۰۰ گب(۳قاباتتى كۇي تاباقتارى) جانە ۱۲۸ گب(۴قاباتتى كۇي تاباقتارى).
BDXL كۇي تاباقتارى BD جەتەكتەرىندە وقۋ بىلمەيدى، بىراق BDXL جەتەكتەرى BD كۇي تاباقتارى وقۋ بىلەدى.
BDXL كۇي تاباقتارى تۋرالى Sony، Sharp، TDK، Verbatim، Panasonic مالىمدەدى.
IH - BD
ەكىقاباتتى فورماتتىڭ قاباتتارىنان BD-ROM جانە BD-RE.
كۇي تاباقتارى جەتەكتەرمەن ۇيلەسىمسىز.
اجىرىمدار Blu-ray كۇي تاباقتارىنىڭ ماماندانىمدارىندا.