Іле құртқашашы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Іле құртқашашы
Ғылыми топтастыруы
Дүниесі: Өсімдіктер
Бөлімі: Гүлді өсімдіктер
Табы: Дара жарнақтылар
Сабы: Asparagales
Тұқымдасы: Iridaceae
Кіші тұқымдасы: Iridoideae
Тайпасы: Irideae
Тегі: Iris
Түрі: I. pallasii
Екі-есімді атауы
Iris pallasii
Fisch. ex Trevir.
Синонимдері

Xiphion pallasii (Fisch. ex Trevir.) Alef.
Joniris pallasii (Fisch. ex Trevir.) Klatt
Iris iliensis Poljakov

Іле құртқашашы (лат. Iris pallasii) – құртқашаштар тұқымдасының құртқашаш туысына жататын өсімдік.

Ботаникалық сипаттампасы.[өңдеу]

  • Іле құртқашашы – биіктігі 20 – 40 см, көп жылдық шөп тектес өсімдік.
  • Тамыры ақшыл түсті, жуан, көптеген қосымша тамыр – сабақшалары болады. Тамырдан тікелей өсіп шыққан жапырақтарының пішіні кәдімгі қылыш тәрізді.
  • Сабақтағы жапырақтарының пішіні сопақтау, жүрек секілді.
  • Өсімдік сәуір – мамыр айларында гүлдейді.
  • Оның гүлі – көкшіл түсті, ірі, көздің жауын алады.

Табиғатта таралуы.[өңдеу]

Қазақстан территориясында іле құртқашашы шөбінің жиырма түрі бар. Өсетін аймақтарында байланысты оларды орыс құртқашашы, сібір құртқашашы, шығыс, батыс құртқашашы, қылыш құртқашашы, ірі жапырақты құртқашаш және тағы басқалай да атайды. Осы аталып өткен шөп түрлерінің шипалық қасиеттері бір – біріне шамалас. Іле құртқашашы Алматы, Талдықорған облысында Іле өзені жағалауындағы шабындықтарда, құмды жерлерде қалың болып өседі. Кейбір жерлерде оны сәндік өсімдік ретінде мәдени де өсіреді. Дәрілік шикізат ретінде өсімдік әбден гүлдеп болған кезде, яғни шілде – тамыз айларында,тамырын күрекпен қазып алып, топырақтан тазалайды. Кептіріп, майдалап турайды да, кардон, фанерь жәшіктерге салып, құрғақ орындарда сақтайды.

Химиялық құрамы.[өңдеу]

Оның тамырының құрамында геридин гликозиді, крахмал, қант, эфир майлары және басқа да заттар бар.

Қолданылуы.[өңдеу]

Тамыр тұнбасымен өкпесі, өңеші қабынған бұзау, құлын, қозыны емдейді. Тұнба 1:10 қатынаста дайындалады. Берілу мөлшері – бұзау мен құлынға – 10 – 20 г, қозыға – 5 – 8 г. Тұнба оларға осы мөлшерде күніне 3 рет ішкізіледі.

Дереккөздер[өңдеу]

Шәріпбаев Н. Малдың тыныс алу мүшелерінің ауруларын емдеу үшін қолданылатын дәрілік өсімдіктер // іле құртқашашы — "Қайнар", 1988. — Б. 158-159. — (Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану). — 5700 таралым. — ISBN 5 - 629 -00074 - 5.