Абай ауданы (Шығыс Қазақстан облысы)

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Қазақстан ауданы
Абай ауданы
Елтаңбасы
Елтаңбасы
Әкімшілігі
Облысы

Шығыс Қазақстан облысы

Аудан орталығы

Қарауыл

Ауылдық округтер саны

9

Ауыл саны

11

Тарихы мен географиясы
Координаттары

48°56′38″ с. е. 79°15′58″ ш. б. / 48.94389° с. е. 79.26611° ш. б. / 48.94389; 79.26611 (G) (O) (Я)Координаттар: 48°56′38″ с. е. 79°15′58″ ш. б. / 48.94389° с. е. 79.26611° ш. б. / 48.94389; 79.26611 (G) (O) (Я)

Құрылған уақыты

1928

Жер аумағы

20,0 км²

Уақыт белдеуі

UTC+6:00

Тұрғындары
Тұрғыны

14 418[1] адам (2019)

Ұлттық құрамы

қазақтар (98,91%), орыстар (0,64%), басқа ұлт өкілдері (0,45%)[2][3]

Сандық идентификаторлары
Автомобиль коды

16

Қазақстан картасындағы Абай ауданы

Облыс картасындағы Абай ауданы

Disambig gray.svg Басқа мағыналар үшін Абай ауданы деген бетті қараңыз.

Абай ауданыШығыс Қазақстан облысының оңтүстік-батысындағы әкімшілік бөлініс. Семей облысының батыс бөлігінде 1928 жылы 3 қыркүйекте құрылған. Абай ауданы 1993 жылдан Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен "Абыралы ауданы" деп аталып, ол 1997 жылы таратылды да, бұрынғы атауымен қайта аталды. Орталығы — Қарауыл ауылы.

Аудан Абайдың өмірі, шығармашылығымен тығыз байланысты. Абай, Мұхтар Әуезов тарихи-өлкетану мұражайлары бар. Абайдың аналары — Зере, Ұлжан, жұбайлары — Ділдә мен Әйгерімге, балаларына ескерткіш-мазарлар орнатылған. «Еңлік-Кебек» кесенесі де осында. Абай шәкірттері Көкбай, Шәкәрім Абай ауданында өмір сүрген. Қарт ақын Шәкір Әбенов те осы ауданда тұрған[4].

Географиялық орны, жер бедері[өңдеу]

Аумағы — 20 093 км². Жері бедері ойлы-қырлы болып келеді. Оңтүстік-батысын Ханшыңғыс (1152 м) және Шыңғыстау (1077 м), шығысын Дегелең, Ордатас, батысын Дос, Мыржық таулары алып жатыр. Кен байлықтарынан мәрмәр, гранит, қиыршықтас, құм, т.б. өндіріледі.

Халқы[өңдеу]

Тұрғындары 14 418 адам (2019). Ұлттық құрамы: қазақтар – 98,91%, орыстар – 0,64%, басқа ұлт өкілдері – 0,45%.

Әкімшілік бөлінісі[өңдеу]

11 елді мекен 9 ауылдық округке біріктірілген:

Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі[өңдеу]

Климаты континенттік, қысы суық, жазы ыстық, құрғақ. Орташа ауа температурасы қаңтарда — 15,5°С, шілдеде — 20,5°С. Жауын-шашынның орташа жылдық мөлшері — 250–350 мм. Аудан аумағынан Шаған, Ащысу, Бөкенші өзендері ағып өтеді. Жазда құрғап қалатын ұсақ өзендер мен жылғалар, ащы және сор көлдер көп. Жері қоңыр және сортаң топырақты келеді. Өсімдіктерден далалық өңірде селеу, бетеге, жусан, ши, таулы өңірлерде терек, қайың, өзен бойларында тал, қарақат, мойыл өседі. Жануарлардан арқар, елік, қасқыр, түлкі, ор қоян, қарсақ, борсық, күзен, тиін, сарышұнақ; құстардан дуадақ, құр, бұлдырық, бөдене, тырна, қаз, үйрек, бүркіт, т.б. мекендейді.

Ауыл шаруашылығынана пайдаланатын жер аумағы — 3271,2 мың га (2006), оның ішінде егістік жері — 66,6 мың га, шабындық — 61,4 мың га, жайылым — 3141,1 мың га (2001). Тұрғындары облыс орталығы Өскемен қаласымен және көрші аудандармен автомобиль жолдары арқылы қатынайды. Ауданда Абай Құнанбайұлы пен М.О. Әуезовтің мұражайлары, Жидебай қорығы, Сарыкөл, Қоңыр әулие үңгірлері, Еңлік-Кебек зираты, т.б. тарихи орындар мен туристік маңызы бар көрікті жерлер бар.

Дереккөздер[өңдеу]