Абай ауданы (Шығыс Қазақстан облысы)

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Абай ауданы
Елтаңба
Елтаңба
Статусы:

аудан

Кіреді:

Шығыс Қазақстан облысы

Енеді:

9 ауылдық округ

Әкімшілік орталығы:

Қарауыл

Құрылған уақыты:

1928 жыл

Ресми тілі:

қазақ тілі

Тұрғыны (2015):

15 371[1]

Ұлттық құрамы:

қазақтар (99,01%)[1]

Жер аумағы:

20 093 км² (7-ші орын)

Абай ауданы картада

Абай ауданы, карта

Уақыт белдеуі:

UTC+6:00

Пошта индекстері:

070100-07010

Автомобиль коды:

F, 16

Ресми сайты
Координаттар: 48°56′38″ с. е. 79°15′58″ ш. б. / 48.944° с. е. 79.266° ш. б. / 48.944; 79.266 (G) (O) (Я)

Disambig gray.svg Басқа мағыналар үшін Абай ауданы деген бетті қараңыз.

Абай ауданыШығыс Қазақстан облысының оңтүстік-батысындағы әкімшілік бөлініс. Семей облысының батыс бөлігінде 1928 жылы 3 қыркүйекте құрылған. Орталығы — Қарауыл ауылы.

Аудан Абайдың өмірі, шығармашылығымен тығыз байланысты. Абай, Мұхтар Әуезов тарихи-өлкетану мұражайлары бар. Абайдың аналары — Зере, Ұлжан, жұбайлары — Ділдә мен Әйгерімге, балаларына ескерткіш-мазарлар орнатылған. «Еңлік-Кебек» кесенесі де осында. Абай шәкірттері Көкбай, Шәкәрім Абай ауданында өмір сүрген. Қарт ақын Шәкір Әбенов те осы ауданда тұрған[2].

Географиясы[өңдеу]

Абай ауданы 1993 жылдан Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен Абыралы ауданы болып, ол 1997 жылы таратылды да, бұрынғы атауымен қайта аталды. Жер аумағы — 20 093 км². Тұрғыны — 15,4 мың адам, орташа тығыздығы 1 км²-ге шамамен 1,3 адамнан келеді (2015). Аудан орталығы — Қарауыл ауылы. Абай ауданының жері ойлы-қырлы болып келеді. Оңтүстік-батысын Ханшыңғыс (1152 м) және Шыңғыстау (1077 м), шығысын Дегелең, Ордатас, батысын Дос, Мыржық таулары алып жатыр. Кен байлықтарынан мәрмәр, гранит, қиыршықтас, құм, т.б. өндіріледі. Климаты континенттік, қысы суық, жазы ыстық, құрғақ. Орташа ауа температурасы қаңтарда — 15,5°С, шілдеде — 20,5°С. Жауын-шашынның орташа жылдық мөлшері — 250–350 мм. Аудан аумағынан Шаған, Ащысу, Бөкенші өзендері ағып өтеді. Жазда құрғап қалатын ұсақ өзендер мен жылғалар, ащы және сор көлдер көп. Жері қоңыр және сортаң топырақты келеді. Өсімдіктерден далалық өңірде селеу, бетеге, жусан, ши, таулы өңірлерде терек, қайың, өзен бойларында тал, қарақат, мойыл өседі. Жануарлардан арқар, елік, қасқыр, түлкі, ор қоян, қарсақ, борсық, күзен, тиін, сарышұнақ; құстардан дуадақ, құр, бұлдырық, бөдене, тырна, қаз, үйрек, бүркіт, т.б. мекендейді. Ауыл шаруашылығынана пайдаланатын жер аумағы — 3271,2 мың га (2006), оның ішінде егістік жері — 66,6 мың га, шабындық — 61,4 мың га, жайылым — 3141,1 мың га (2001). Тұрғындары облыс орталығы Өскемен қаласымен және көрші аудандармен автомобиль жолдары арқылы қатынайды. Ауданда Абай Құнанбайұлы пен М.О. Әуезовтің мұражайлары, Жидебай қорығы, Сарыкөл, Қоңыр әулие үңгірлері, Еңлік-Кебек зираты, т.б. тарихи орындар мен туристік маңызы бар көрікті жерлер бар.

Дереккөздер[өңдеу]

  1. a b ҚР эностары бойынша халық саны. ҚР Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитеті. Тексерілді, 3 наурыз 2016.
  2. Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9