Абдолла Хан II

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Абдолла Хан II (шамамен 1533/34-8.2. 1598) - Мауераннахр билеушісі (1583-98). Дешті Қыпшақ ханы Әбілқайырдың 12 ұлының бірі Қожа Мухаммед, одан Жәнібек - Ескендір - Абдолла. Шайбани әулетінен екі Абдолла шыққандықтан зерттеушілер оны Абдоллах II деп атаған. Абдоллах II 16 ғасырдың 40-50 жылдарындағы Шайбани әулеті сұлтандарының билік үшін Орта Азияда жүргізген өзара күресіне араласып, Бұхарға әкесі Ескендірді хан етеді. Әкесінен кейін таққа өзі отырады. Абдоллах II 16 ғасырдыңдың 2-жартысында жүргізген соғыстары «дербес ұлыстарды жинақтау» деген атқа ие. Соғыс барысында ол Балхты (1573), Хисарды (1574), Самарқанды (1578), Ташкентті (1582), Бадахшанды (1584), Гератты (1588) басып алды. 1593, 1594, 1596 жылдардағы жорықтарының нәтижесінде Хорезмді бағындырды. 70-жылдардағы Ташкент билеушісі Баба сұлтанмен күресте қазақ ханы Ақназар (Хақназар) Абдолла Ханды қолдады. Баба сұлтан жеңіліп, Абдолла Ханмен келісім жасаған соң, Қазақ хандығы Ташкент билеушісіне қолдау көрсетті. Тәуекел хан тұсында (1582-98) Мауераннахр билеушісімен Сыр бойындагы қалалар үшін күрес өрбіді. Абдолла Хан Сібірдегі Көшім ханмен одақтасып қазақтарға қарсы саясат жүргізді. Абдолла Ханға өзінің туған ұлы Абд- ал-Мумин қарсы шығып, жеңіске жетті. Абдолла Хан өлтіріліп, таққа баласы отырды. 6 айдан кейін Абд ал-Мумин хан да өлтіріліп, Орта Азиядағы Шайбани әулетінің билігі толығымен жойылды. Абдолла Хан туралы Хафиз Таныштың «Шараф наме-ий шахи» немесе «Абдоллах наме» атты 16 ғ-дың соңында жазылған шығармасы бар. Әдеб.: Ахмедов Б.А., Историко- географическая литература Сред¬ней Азии 16-18 вв. Письменные памятники. Таш., 1985;Гафуров Б.Г., Таджики. Древнейшая, древняя и средневековая история, Кн. И, Душанбе, 1989; Қазақстан та- рихы, Бес томдык. 2-т., А., 1998.[1]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х