Абдулла Арипов
Бұл мақала өзбек ақыны туралы. Өзбекстан премьер-министрі үшін Абдулла Нығметұлы Әріпов деген бетті қараңыз. | Абдулла Арипов | |||||
| өзб. Abdulla Oripov | |||||
.jpg) 2021 жылғы Өзбекстан пошта маркасындағы Арипов | |||||
| Туған күні | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Туған жері |
Некуз ауылы, Косон ауданы, Қашқадария облысы, Өзбек КСР, КСРО | ||||
| Қайтыс болған күні | |||||
| Қайтыс болған жері | |||||
| Азаматтығы | |||||
| Бағыты | |||||
| Шығармалардың тілі | |||||
| Марапаттары |
| ||||
Ортаққордағы санаты: Абдулла Арипов | |||||
Абдулла Арипов (өзб. Abdulla Oripov; 21 наурыз 1941 жыл, Қашқадария облысы, Өзбек КСР, КСРО – 5 қараша 2016 жыл, Хьюстон, АҚШ[1]) — кеңестік және өзбекстандық ақын, өзбек поэзиясының классигі,[2][3] Өзбекстан Батыры (1998), Өзбек КСР халық ақыны (1983), мемлекеттік және қоғам қайраткері, Өзбекстан Мемлекеттік әнұраны сөздерінің авторы.[4]
Өмірбаяны
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Арипов Қашқадария облысындағы колхоз төрағасы Орифбой Убайдулла ұлының отбасында дүниеге келген. Отбасында сегіз бала болған — төрт ұл және төрт қыз, Абдулла ұлдардың ішіндегі ең кенжесі еді. 1958 жылы орта мектепті алтын медальмен бітіріп, Ташкент мемлекеттік университетінің өзбек филологиясы факультетінің журналистика бөлімінде білімін жалғастырды.
Университетті де 1963 жылы үздік бітіргеннен кейін Әріпов «Жас гвардия» баспасында редактор болып жұмыс істеді, Ғафур Ғұлам атындағы әдебиет пен өнер баспасында редактор және бас редактор қызметтерін атқарды (1967–1974), «Шығыс жұлдызы» журналы бөлімінің меңгерушісі болды (1974–1976), «Гулхан» журналының бас редакторы қызметін атқарды (1983–1985).[5] Әр жылдары әдеби кеңесші (1976–1982), Ташкент облысы бойынша бөлім хатшысы (1982–1983), Өзбекстан Жазушылар одағында хатшы (1985–1995) және төраға (1996–2009) қызметтерін атқарды. 1988 жылы Өзбек КСР Авторлық құқықтарды қорғау комитетінің төрағасы қызметіне тағайындалды.[6]
Олий Мәжілістің бірінші және екінші шақырылымдарының депутаты болып сайланды, 2005 жылғы қаңтарда — сенатор болып тағайындалды.[7]
1998 жылы Ариповке Өзбекстан Батыры атағы берілді.
Үйленген, бес қызы мен бір ұлы болған.
Абдулла Арипов 2016 жылғы 5 қарашада Хьюстон қаласында қайтыс болды. Ташкенттегі «Шығатай» зиратында жерленген.[8]
Шығармашылығы
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Өзінің алғашқы «Құс» атты өлеңін Абдулла Арипов университетте оқып жүрген кезінде жазған. 1965 жылы ақынның «Кішкентай жұлдыз» атты алғашқы өлеңдер жинағы жарық көрді. Одан кейін «Кузларим йулингда» (1967), «Асыл ана» (1969), «Қайнар», «Менің рухым» (1971), «Өзбекстан» (1972), «Таңданыс» (1974), «Отанның самалы» (1974), «Мейірім» (1979), «Өткен жылдар арманы» (1984), «Сенім көпірлері» (1989), «Мунәжат» (1992), «Қажы дәптері» (1995), «Сайланма» (1996) атты жинақтары жарық көрді.
Оның авторлығына «Жұмаққа барар жол» (1978), «Емші мен өлім» (1980), «Ранжком», «Ұлы Темір» (1996) поэмалары жатады.[9].
2000–2001 жылдары Абдулла Ариповтің «Сайланма шығармалары» төрт томдық жинағы жарық көрді.
Өзбекстан Республикасы Мемлекеттік Әнұранының сөздері авторы болып табылады; әнұран 1992 жылғы 10 желтоқсанда Өзбекстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің он бірінші сессиясында қабылданды.
Ақын Данте Алигьеридің «Құдіретті комедиясын», Н. Некрасов, Л. Украинка, Т. Шевченко, К. Кулиев және басқа да көптеген авторлардың шығармаларын өзбек тіліне аударған.[10]
Марапаттары
[өңдеу | қайнарын өңдеу]- Өзбекстан Батыры (1998 жылғы 26 тамыз) — мемлекет пен халық алдындағы аса зор еңбегі үшін, Өзбекстанның тәуелсіздігін нығайту жолындағы айрықша қызметі, реформаларды тереңдетуге қосқан үлесі, елдің қоғамдық-саяси өміріне белсенді қатысқаны, ұлттық тәуелсіздік идеяларын жүзеге асыруға қосқан салмақты үлесі және ерлік еңбегі үшін.
- Өзбек КСР-нің халық ақыны (1983)
- «Достлық» ордені (1994 жылғы 25 тамыз) — жанқиярлық еңбегі үшін, Өзбекстанды мекендейтін барлық ұлттар мен ұлыстар өкілдері арасындағы достық пен өзара түсіністікті нығайту ісіне қосқан жеке үлесі үшін.
- Халықтар достығы ордені (1991 жылғы 15 тамыз)[11]
- Құрмет Белгісі ордені (1984 жылғы 16 қараша)[12]
- Италия жұлдызы ордені иегерлері (2015, Италия)[13]
- Қырғызстан Республикасы Құрмет грамотасы (1996 жылғы 27 қыркүйек, Қырғызстан) — театр өнерін дамытуға және қырғыз бен өзбек халықтарының достығын нығайтуға қосқан үлесі үшін.[14]
- Өзбек КСР-нің Хамза атындағы мемлекеттік сыйлығы (1981)[15]
- Өзбекстанның Әлішер Науаи атындағы мемлекеттік сыйлығы (1994)
- «WIPO Creativity Award» алтын медалі (2007)[16]
Дереккөздер
[өңдеу | қайнарын өңдеу]- ↑ Скончался поэт Абдулла Орипов. Басты дереккөзінен мұрағатталған 8 қараша 2016. Тексерілді, 5 шілде 2017.
- ↑ Новые стихи узбекского мастера. Басты дереккөзінен мұрағатталған 27 қараша 2015. Тексерілді, 26 қараша 2015.
- ↑ Абдулла Арипов на Литература.уз Мұрағатталған 24 қарашаның 2015 жылы.
- ↑ Бауырлас ел әдебиетінің бірегей өкілі еді (қаз.). egemen.kz (19 қараша 2016). Тексерілді, 2 ақпан 2026.
- ↑ Америкада танымал ақын, Өзбекстан гимнің авторы қайтыс болды (қаз.). abai.kz. Тексерілді, 2 ақпан 2026.
- ↑ Абдулла Арипов Мұрағатталған 27 қарашаның 2015 жылы. (узб.)
- ↑ Абдулла Арипов. Басты дереккөзінен мұрағатталған 27 қараша 2015. Тексерілді, 26 қараша 2015.
- ↑ В Ташкенте прошли похороны народного поэта Абдуллы Арипова. Басты дереккөзінен мұрағатталған 28 сәуір 2017. Тексерілді, 5 шілде 2017.
- ↑ Биография Абдуллы Арипова Мұрағатталған 27 қарашаның 2015 жылы.
- ↑ Алаштуған Абыз АБДУЛЛА: АҚИҚАТ & АҢЫЗ (қаз.). qazaqadebieti.kz (10 желтоқсан 2021). Тексерілді, 2 ақпан 2026.
- ↑ «Ведомости Съезда народных депутатов СССР и Верховного Совета СССР», № 34 за 1991 год, ст. 975
- ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении писателей орденами СССР. — Советская культура.
- ↑ Абдулла Арипов удостоен ордена «Звезда Италии» Мұрағатталған 21 қарашаның 2015 жылы.
- ↑ Указ Президента Кыргызской Республики от 27 сентября 1996 года УП № 280 «О награждении Почётной грамотой Кыргызской Республики Арипова А.». Басты дереккөзінен мұрағатталған 28 наурыз 2020. Тексерілді, 28 наурыз 2020.
- ↑ Адабиёт, санъат ва архитектура соҳасида Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР давлат мукофотларини бериш тўғрисида. — Совет Ўзбекистони, 1981.
- ↑ Абдуллу Арипова наградили орденом Звезды Италии. Басты дереккөзінен мұрағатталған 21 қараша 2015. Тексерілді, 26 қараша 2015.
Сыртқы сілтемелер
[өңдеу | қайнарын өңдеу]
| ||||||
- 21 наурызда туғандар
- 1941 жылы туғандар
- Алфавит бойынша тұлғалар
- Косон ауданында туғандар
- 5 қарашада қайтыс болғандар
- 2016 жылы қайтыс болғандар
- Хьюстонда қайтыс болғандар
- Халықтар Достығы орденінің иегерлері
- Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
- Хамза атындағы Өзбек КСР мемлекеттік сыйлығының иегерлері
- Өзбекстан батырлары
- Алфавит бойынша жазушылар
- КСРО ақындары
- Өзбекстан ақындары
- XX ғасыр ақындары
- Достық орденінің (Өзбекстан) иегерлері
- Италия жұлдызының иегерлері
- Қырғызстан Республикасы Құрмет грамотасымен марапатталғандар
- Өзбекстан КСР халық ақындары
- Өзбекстан Республикасы Олий Мәжілісінің депутаттары
- Өзбекстан Республикасы Олий Мәжлісінің сенаторлары
- Шығатай зиратында жерленгендер