Алашорда немесе Уақытшы Ұлттық Кеңес

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Алашорда немесе Уақытшы Ұлттық Кеңес - Алаш автономиясының үкіметі. 1917 ж. Орынборда өткен II-жалпықазақ съезінде сайланды. Алашорда құрамына Қазақстанның барлық аймақтарынан 15 адам кірді. Олар түгелдей дерлік (Х.Досмұхамедов, Х.Ғаббасов, М.Шоқай, Ә.Бөкейханов, Ж.Досмұхамедов, Ә.Ермеков, М.Тынышбаев, Б.Құлманов, Ж.Ақбаев) Ресейдің жоғары оқу орындарын бітірген жоғары білімді, білікті зиялылар еді. 1917 жылғы қос революция аралығында олар қоғамдық-саяси өмірге белсенді түрде ат салысып, Алаш партиясы мен Алаш автономиясын құруда Бөкейхановтың сенімді серіктері болды. Үкімет төрағалығына Бөкейханов, Құлманов, Тұрлыбаев ұсынылды. Ең көп дауыс жинаған Бөкейханов төраға болып сайланды.

Алашорда өзінің алдында тұрған міндеттерді ойдағыдай атқару үшін Алаш автономиясының "халықтық милиция" атанған Қарулы күштерін жасақтауға үлкен мән берді. Оған қажетті офицерлерді дайындау үшін атаман Дутов басқарған Орынбор қазақ әскерінің тәжірибесі мен көмегін пайдалану қажет деп табылды. Осы жақындасу Алаш жетекшілерінің жағдайын қиындатты. Өйткені 1918 ж. Ә. Жангелдин ұйымдастырған қызылдар жасағы Орынборды басып алды. Қызылдардан шыққан Дутовпен бірге алашордашылар да Орынбордан кетуге мәжбүр болды. Сөйтіп Алашорда біртұтас қазақ автономиясын құрып үлгермей, барлық қазақ жерлеріндегі үкімет бірлігінен айырылып қалды. Үкімет мүшелерінің біразы Семей маңындағы Алаш қаласы атанған елді мекеніне келіп, өздерін Алашорданың шығыс бөлімі деп жариялады.Үкімет мүшелерінің 2-бөлігі Орал облысындағы Жымпиты қаласына келіп, өздерін Алашорданың батыс бөлімі немесе Ойыл уәлаяты деп атады. Үкіметтің тағы бір бөлігі Жетісу облысында әрекет етті. Елде азамат соғысы басталған 1918 жылдың жазында Алашорда бастаған күштер және большевиктер мен Кеңес өкіметінің соңынан ерген күштер қарама-қарсы жақта қалып, өкімет үшін бір- бірімен ашық күреске шықты. Алашорда азамат соғысы жылдарында Кеңес құрылысына қарсы күштер жағында болды. Нәтижесінде азамат соғысында жеңіске жеткен Кеңес өкіметі Алаш партия¬сы мен Алашорда үкіметін таратты. 1919-1920 жж. Кеңес өкіметі Алаш қозғалысына белсене қатысқандардың барлығына кешірім жариялағанына қарамастан, олар түгелге дерлік сталиншіл әміршіл- әкімшіл жүйенің құрбандары болды.

[1]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3