Александр Пересвет
| Александр Пересвет | |
| Туған күні |
белгісіз |
|---|---|
| Туған жері |
Дондағы Ростов |
| Қайтыс болған күні | |
| Қайтыс болған жері |
Куликов даласы |
| Мемлекет |
Мәскеу княздігі |
| Қызмет еткен жылдары |
1380 |
| Шайқасы |
Куликов шайқасы |
Александр Пересвет (? — 1380 жылғы 8 қыркүйек) — орыс православ монахы. Ол 1380 жылғы 8 қыркүйекте Куликов шайқасы басталғанда орда батыры Темір Мырзамен жекпе-жекке шыққан. Көптеген орыс деректерінде Темір-Мырза Челубей деп те аталады. Екеуі де жекпе-жек барысында бір-бірін өлтірген. [1][2]
Өмірі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Пересветтің Брянск өңірінен шыққаны болжанады. [3][4] Ол алғашында Ростовтағы Әулие Борис пен Глеб монастырінде шоқынуды қабылдаған. Кейінірек Переславль-Залесскийдегі монастырьға ауысып, Дмитрий Донскойдың қызметіне кірген. [5] Бұдан соң Троице-Сергиев лаврасына көшіп, онда Радонеждік Сергийдің шәкіртіне айналған. Александр мен оның досы Родион Ослябя Мамай қолбасшылық еткен орда әскеріне қарсы соғысу үшін орыс әскеріне қосылған.
Куликово шайқасы екі батырдың жекпе-жегімен басталды. Орыс әскерінің батыры — Александр Пересвет еді. Ал Алтын Орданың батыры — Темір-Мырза болатын, оны көптеген орыс деректерінде Челубей деп атайды. Жекпе-жектің алғашқы шабуылында екі батыр да бір-бірін өлтірді. Орыс аңызы бойынша, Пересвет атынан құламай, ер үстінде қалған, ал Темір-Мырза жерге құлап түсіпті.
Ал "Задонщина" атты жырда Александр Пересвет шайқас басталғанға дейін тірі болған деп суреттеледі, тіпті соңғы рет сөз сөйлеуге де үлгергені айтылады. Батыр Пересвет сиқырлы ақ атын тебініп, алаңды бойлай шауып өтіп, былай деген екен:
 |
Ағайындар! Қазір — қарттардың қайта жасарған, жастардың абырой жинап, арқаларын сынайтын сәті келді! |  |
— Задонщина [6]
Егер "Задонщина" дерегі дұрыс болса, Александр Пересветтің Куликово шайқасынан аман қалғаны күмәнді, себебі соғыстан кейін оның басқа қайда қызмет еткені туралы ешқандай монастырь немесе шіркеу жазбаларында айтылмайды.
Пересвет 1380 жылғы Куликово шайқасынан аман қалған күннің өзінде, ол міндетті түрде 1398 жылы серігі Родион Ослябя қайтыс болғанға дейін өмірден өткен. Өйткені екеуі бірге Симонов монастырінде жерленген.
Жадынама
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- Пересветов-Морат деген атымен белгілі орыс-швед байырғы ақсүйектер отбасы Пересветтің ұрпақтары деп есептеледі.
- Пересвет класты броненосецтер — Пересвет есімімен аталған бірнеше әскери кемелер, олардың бірқатары Ресей-Жапон соғысында шайқасқа қатысқан.
- Ресей Әскери-теңіз күштеріндегі "Пересвет" десанттық кемесі — 2006 жылдан бері Пересвет атымен аталады (Ропуха классты кеме).
- Еділ өзенінде жүзіп жүрген бір кеме "Александр Пересвет" деп аталады.
- "Пересвет" атты қаруланған мұзжарғыш патруль кемесі бар.
- Мәскеу маңында Пересвет атты қала орналасқан.
- 2003 жылдан бері Мәскеу мен Санкт-Петербург арасында жүретін жолаушылардың жылдам пойызы "Пересвет" деп аталады.
- Ішкі әскерлердің 33-арнайы мақсаттағы жасағы Пересветтің атымен аталады.
- 2018 жылы өткізілген "қаруға ат қой" дауыс беру нәтижесінде ресейлік әскери лазер қаруы "Пересвет" деп аталды.
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ History of the Mongols from the 9th to the 19th Century: The So-Called Tartars of Russia and Central Asia — Cosimo, Inc.. — P. 215. — ISBN 978-1-60520-134-4.
- ↑ Alexander Peresvet and Temir-Murza Once Again Duel on Kulikovo Field. russkiymir.ru. Тексерілді, 19 қыркүйек 2021.
- ↑ Kulikovo 1380: The Battle that Made Russia — Bloomsbury USA. — P. 57. — ISBN 978-1-4728-3121-7.
- ↑ The Battle of Kulikovo Refought: "The First National Feat" — BRILL. — P. 51. — ISBN 978-90-04-33794-7.
- ↑ The Image of Aleksandr Nevskiy in Medieval Russia: Warrior and Saint — BRILL. — P. 260. — ISBN 978-90-474-0949-6.
- ↑ Medieval Russia: A Source Book, 850-1700 — Holt, Rinehart and Winston. — P. 206. — ISBN 978-0-03-033422-1.
Библиография
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- Титов А. А. Предание о ростовских князьях. М., 1885
- Описание Свято-Димитриевского монастыря в г. Скопине. Издательство Свято-Димитриевского монастыря, 2000.
- Рязанские епархиальные ведомости. 1891, No. 2, 3.
- Лошиц Ю. М. Дмитрий Донской., М., 1996
- Розанов Н. П. История церкви Рождества Пресвятые Богородицы на Старом Симонове в Москве. К её пятисотолетию (1370—1870). М., 1870
- Благословение преподобного Сергия. Под редакцией В.Силовьева. Изд.совет РПЦ, 2005