Мазмұнға өту

Америка Құрама Штаттарының 250 жылдығы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет

Америка Құрама Штаттарының 250 жылдығы (ағылш. United States Semiquincentennial; сонымен қатар Bisesquicentennial, Sestercentennial, America250 немесе Quarter Millennium деп те аталады) — АҚШ Тәуелсіздік декларациясының қабылданғанына 250 жыл толуына арналған мерейтойлық іс-шаралар жиынтығы. Мерекелік бағдарлама Декларацияның мерейтойына дейінгі түрлі тарихи оқиғаларды қамтиды; басты салтанатты шара — 2026 жылғы 4 шілдеде, яғни Тәуелсіздік күнінің 250 жылдығында өтеді.

Мерейтойды ресми жоспарлау 2016 жылғы Конгресс қаулысымен құрылған партияаралық АҚШ-тың 250 жылдық мерейтойы жөніндегі комиссиясы арқылы басталды. 2025 жылғы қаңтарда Президент Дональд Трамп мерейтойлық іс-шараларды насихаттау және үйлестіру мақсатында АҚШ-тың 250 жылдығын атап өту жөніндегі Ақ Үйдің жұмыс тобын құрды. Мерекелік шаралардың бейресми кезеңі 2025 жылғы 14 маусымда АҚШ армиясының 250 жылдығына арналған шеруден бастау алды; бұл оқиға ел көлеміндегі наразылық акцияларымен тұспа-тұс келді.[1][2] America250 аясындағы іс-шаралар ресми түрде 2025 жылғы 4 шілде қарсаңында басталды.[1][3]

Алғышарттар

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Тәуелсіздік декларациясына 1776 жылы Филадельфия қаласындағы Тәуелсіздік залында қол қойылды.

Филадельфияда жиналған Екінші Құрлықтық конгресс 1776 жылғы 2 шілдеде Ли резолюциясын қабылдау арқылы Біріккен колониялардың тәуелсіздігін қолдап дауыс берді.[4] Негізінен «Бестік комитетінің» мүшесі Томас Джефферсон әзірлеген Тәуелсіздік декларациясы 4 шілдеде мақұлданды; дәл осы күн тәуелсіздіктің жыл сайынғы ресми мерекесі ретінде атап өтіледі.[5]

1826 жылғы 4 шілдеде, яғни Тәуелсіздік декларациясының 50 жылдығында, мемлекет тарапынан ұйымдастырылған ірі ресми мерекелік іс-шаралар өткізілген жоқ; дәл осы күні мемлекеттің негізін қалаушылардың (Құрылтайшы әкелер) қатарындағы бұрынғы президенттер Джон Адамс пен Томас Джефферсон қайтыс болды. 1876 жылғы Америка Құрама Штаттарының 100 жылдық мерейтойы аясында Филадельфияда Жүз жылдық көрме (Centennial Exposition) ұйымдастырылып, мереке бүкіл ел көлемінде атап өтілді.[6] 1926 жылғы Филадельфияда 150 жылдық көрме (Sesquicentennial Exposition) өтті, ал 1976 жылғы 200 жылдық мерейтой кезінде бүкіл ел аумағында ауқымды іс-шаралар ұйымдастырылды.[6]

Ұйымдастырылуы

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Америка Құрама Штаттарының 250 жылдығына арналған ту

America250 мерейтойына арналған іс-шаралар федералды деңгейде екі негізгі құрылым арқылы ұйымдастырылады. Біріншісі — 2016 жылғы Конгресс шешімімен құрылған, партияаралық сипаттағы America250 комиссиясы; ол коммерциялық емес ұйымның қолдауымен жұмыс істейді. Екіншісі — 2025 жылғы атқарушы жарлық арқылы құрылған, төрағасы Дональд Трамп болып табылатын Ақ Үйдің «Американың 250 жылдығын атап өту» жөніндегі жұмыс тобы.[1]

Сонымен қатар America250 азаматтық білім беру коалициясы (America250 Civics Education Coalition) мерейтой аясында азаматтық білім беру бағдарламаларын әзірлеумен айналысады. Бұл коалицияға 40-тан астам консервативті ұйым кіреді, ал оған жетекшілікті коммерциялық емес «Америка бірінші кезекте» саясат институты (America First Policy Institute) жүзеге асырады. Коалицияның қызметі АҚШ Білім департаментінің қадағалауында болады.[7]

Жоспарлау

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Америка Құрама Штаттарының 250 жылдығы жөніндегі комиссия мүшелері 2020 жылғы 15 қаңтарда Вашингтондағы Эйзенхауэр атқарушы кеңсе ғимаратындағы Вице-президенттің салтанатты кеңсесінде Конгресс талап еткен есептің көшірмесін вице-президент Майк Пенске табыстады. Солдан оңға қарай: Дэвид Л. Коэн, сенатор Пэт Туми, Роса Гуматаотао Риос, комиссияның атқарушы директоры Фрэнк Джордано, вице-президент Майк Пенс, төраға Дэниел ДиЛелла, Линн Форни Янг, Кэти Гиллеспи, конгрессмен Роберт Адерхолт және Джеймс Л. Свонсон.[8]

2011 жылы Филадельфияда USA250 атты коммерциялық емес ұйым құрылып, ол Америка Құрама Штаттарының 250 жылдығына федералдық үкімет тарапынан қолдау көрсетуге ықпал ету және мерейтойлық іс-шараларды өткізуге Филадельфияны негізгі қала ретінде бекіту мақсатында лоббистік қызмет атқарды. 2014 жылы Филадельфия қалалық кеңесі Саябақтар, демалыс және мәдениет істері жөніндегі комитетке 2026 жылы өтетін Америка Құрама Штаттарының 250 жылдығын және өзге де іс-шараларды Филадельфияда өткізу мүмкіндігі мен оның ықпалын зерделеу үшін қоғамдық тыңдау ұйымдастыруды тапсырды.[9][10]

2017 жылғы 15 қарашада АҚШ Ішкі істер министрлігі комиссияның хатшылығы қызметін атқаратын және бүкіл ел көлеміндегі мерейтойлық іс-шараларды үйлестіретін коммерциялық емес корпорацияны анықтау мақсатында ұсыныстар қабылдау туралы хабарландыру жариялады.[11] American Battlefield Trust комиссияның коммерциялық емес серіктесі ретінде таңдалып, Әкімшілік хатшылық қызметін атқаруға тағайындалды; оған Конгреске есептер әзірлеу және 250 жылдық мерейтойлық іс-шараларға қаржы тартуға жәрдемдесу міндеті жүктелді. Сол кездегі ішкі істер министрі Райан Зинке ұйымның қаражат жинау мен жоғары деңгейдегі естелік іс-шараларды ұйымдастыруда өзін айрықша танытқанын атап өтіп, бұл тәжірибе АҚШ-тың 250 жылдығын атап өтуге дайындық жұмыстары үшін аса құнды болатынын мәлімдеді.[12]

Equus атты жетекші жеке меншік үлестік жылжымайтын мүлік қорының бас атқарушы директоры әрі президенті Дэниел ДиЛелла 2018 жылғы сәуірде АҚШ-тың 250 жылдығын мерекелеу жөніндегі комиссияның төрағасы болып тағайындалды; ол Конгресс мүшелерінен, жеке азаматтардан және федералдық лауазымды тұлғалардан құралған 32 мүшелі органға жетекшілік етті.[13]

Комиссияға жұмыс басталғаннан кейінгі алғашқы екі жыл ішінде Президент пен Конгресске арналған ұсынымдардан тұратын есеп дайындау тапсырылды. Комиссия тек Революцияны ғана емес, сонымен қатар АҚШ-тың 250 жылдығына дейінгі бүкіл тарихын зерделеп, атап өтетін болады. Ресми отырыстар Филадельфиядағы Тәуелсіздік залында (ағылш. Independence Hall) өтеді.

2018 жылғы мамыр айында ДиЛелла комиссияның атқарушы директоры лауазымына Фрэнк Джорданоны тағайындады. Филадельфиядағы Atlantic Trailer Leasing компаниясын басқаратын Джордано бұған дейін дағдарысқа ұшыраған Philly Pops оркестрінің жұмысын жандандыруға жетекшілік еткен және Филадельфияның беделді Одақ лигасының (Union League of Philadelphia) қайта түлеуіне үлес қосқан.[14]

2018 жылғы маусымда Пенсильвания штатында 250 жылдық мерейтой жөніндегі комиссия құрылып, бұл штат мерейтойды жоспарлауды ресми түрде бастаған алғашқы аймақ болды. Төрт айдан кейін, 17 қазанда, Пенсильвания губернаторы Том Вульф штаттық комиссияның төрағасы етіп Fresh Grocer супермаркеттер желісінің иесі әрі филантроп Патрик Бернсті тағайындады.[15]

2018 жылғы тамызда Нью-Джерси губернаторы Фил Мерфи Нью-Джерси тарихи комиссиясына АҚШ тәуелсіздігінің 250 жылдық мерейтойына, сондай-ақ штаттың алғашқы конституциясының құрылуына арналған бағдарлама әзірлеуді жүктейтін шараға қол қойды. Осылайша, Нью-Джерси штаты мерейтойға дайындықты бастап кетті. Заң бойынша тарихи комиссияның 250 жылдық мерейтойлық іс-шараларды жоспарлауын қаржыландыру үшін 500 000 доллар бөлінді.[16]

2018 жылғы 16 қарашада АҚШ-тың 250 жылдық мерейтой жөніндегі комиссиясының 33 мүшесі Филадельфиядағы Тәуелсіздік залында ант беріп, мемлекеттің 250 жылдық туған күнін тойлауға арналған сегіз жылдық жоспарлау жұмыстарын бастау үшін алғашқы ұйымдастыру отырысына жиналды. ДиЛелланың есебі бойынша, топ жылына үш немесе төрт рет бас қосады.[17] Жаңа комиссия құрамына 16 жеке тұлға (оның ішінде төраға ДиЛелла да бар), Конгрестің сегіз мүшесі және тоғыз федералды лауазымды тұлға кірді.[18] Отырыстан бір күн бұрын «Америка революциясының қыздары» ұйымы комиссиямен серіктесе отырып, Скулкилл өзенінің соқпағында (ағылш. Schuylkill River Trail) «Патриоттар жолы» (ағылш. Pathway of the Patriots) жобасын таныстыру мақсатында ағаш отырғызу рәсімін өткізді. Жоба ұйымдастырушылары қаладан Вэлли-Форджға дейінгі соқпақ бойына 250 жаңа ағаш отырғызуды жоспарлап отыр.[17]

2021 жылғы шілдеде America250 қоры өзінің веб-сайтын және маркетингтік науқанын көпшілікке таныстырды. Науқан бастапқы кезеңде төрт «жетекші қаланың» 4 559-дан астам нүктесінде орналастырылған жарнамалардан, сондай-ақ сол жазда Comcast NBCUniversal желілерінде көрсетілген әлеуметтік роликтерден тұрды. Жарнамалар «Нью-Йорктегі Таймс-сквер мен Линкольн тоннелінен бастап, Филадельфиядағы Уолт Уитмен көпіріне дейінгі аралықта» орналастырылды; сонымен қатар науқанның әлеуметтік желілердегі аккаунттарында авторлық контент жарияланды.[19]

2021 жылғы 2 тамызда, АҚШ Тәуелсіздік декларациясына қол қою басталғанының 245 жылдығында, 250 жылдық мерейтой жөніндегі комиссия мүшелері мен басқа да федералды агенттік өкілдері Конгресс кітапханасының Томас Джефферсон ғимаратындағы Үлкен залда бас қосты. Кездесу барысында мерейтойлық іс-шараларды бірлесіп үйлестіру және ынтымақтастықты нығайту туралы өзара түсіністік меморандумына қол қойылды.[20][21]

Реакция

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Bisesquicentennial мерекелерінің басталуы елдегі патриотизм деңгейінің рекордтық төмен көрсеткіштерімен тұспа-тұс келді.[1] Бұл жағдай, негізінен, Дональд Трамптың екінші президенттік кезеңі кезінде демократтар мен тәуелсіз сайлаушылар арасында ұлттық мақтаныш сезімінің күрт төмендеуімен байланысты болды.[22] Аталған мерекелер АҚШ тарихын түсіндіруге қатысты бір-біріне қарсы келетін көзқарастардың қатар жүруімен сипатталды,[23][24] соның ішінде Конфедерация ескерткіштері мен мемориалдарын алып тастау төңірегіндегі даулар да бар.[25] The Economist басылымы бұл жағдайды «АҚШ-тың ішкі жіктелуін жай метафора емес, тікелей көрініс ретінде айқын көрсететін үдеріс» деп сипаттады.[26]

Трамп әкімшілігінің федералдық үкімет көлемінде жүргізген шығындарды қысқарту саясаты мерекелік іс-шараларды ұйымдастыруды қиындатқаны атап өтілді. Атап айтқанда, Ұлттық гуманитарлық қордың (National Endowment for the Humanities) қаржыландыруы қысқартылып, бұл 250 жылдық мерекеге арналған бағдарламалармен айналысып жатқан бірнеше штаттық гуманитарлық кеңестерге берілген гранттардың тоқтатылуына алып келді.[3] CNN хабарлауынша, штаттық және жергілікті деңгейдегі ұйымдастырушылар президенттің саяси бағыты мен қаржыландырудың қысқаруына байланысты алаңдаушылық білдірген. Басылым олардың «өз іс-шараларын өткізу үшін жеткілікті ресурстардың болмауынан қауіптенетінін әрі мерекелердің біріктіруші сипаттан гөрі партиялық реңкке ие болып кетуінен, соның салдарынан елдің өткені туралы терең ой елегінен өткізуге мүмкіндік азаятындығынан қорқатынын» жазды.[27]

Дереккөздер

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
  1. 1 2 3 4 Daher, Natalie. America's nonstop birthday party, Axios (July 4, 2025).
  2. ↑ Дереккөз қатесі: Жарамсыз <ref> тегі; no text was provided for refs named Ewing 06142025
  3. 1 2 Trump kicks off a yearlong celebration of America's 250th anniversary in Iowa, The Associated Press (July 3, 2025).
  4. ↑ Did You Know... Independence Day Should Actually Be July 2?. National Archives and Records Administration (June 1, 2005).
  5. ↑ The Declaration of Independence, 1776. United States Department of State.
  6. 1 2 Can Philly handle the Semiquincentennial?, Philadelphia Inquirer, The Lenfest Institute (April 28, 2017).
  7. ↑ Carrillo, Sequoia. U.S. Education Dept. Unites Conservative Groups to Create 'Patriotic' Civics Content, NPR (September 17, 2025).
  8. ↑ Vice President Pence Meets With Federal Commission to Advance Plans for Nationwide America 250 Celebration In 2026, Associated Press (January 17, 2020).
  9. ↑ File 140197. City of Philadelphia (March 13, 2014).
  10. ↑ Planning the nation's birthday party . . . for 2026, The Philadelphia Inquirer, The Lenfest Institute (January 17, 2016).
  11. ↑ Nonprofit Sought to Coordinate U.S.A.'s 250th Anniversary Commemoration. United States Department of the Interior (November 15, 2017).
  12. ↑ Civil War Trust Selected as Nonprofit Partner for the commemoration of the 250th anniversary of the founding of the United States. United States Department of the Interior (May 4, 2018).
  13. ↑ Devine, Rebecca Equus CEO Daniel DiLella Appointed Chairperson of the Seminquincentennial Commission for the United States of America. Berkshire Hathaway (April 4, 2018).
  14. ↑ Distefano, Joseph N. Philly folks are taking a big role in planning America's 250th birthday. Will the city rise to the occasion?. The Lenfest Institute (May 28, 2018).
  15. ↑ Governor Wolf Names Pat Burns Chair of Semiquincentennial Commission.. Governor of Pennsylvania (October 17, 2018).
  16. ↑ Matthau, David. New Jersey Getting Ready to Celebrate the Nation's 250th Anniversary, WKXW (New Jersey 101.5) (August 22, 2018).
  17. 1 2 American Battlefield Trust. Inaugural Meeting of U.S. Semiquincentennial Commission Held in Philadelphia, PR Newswire, Cision (November 19, 2018).
  18. ↑ DiStefano, Joseph N.. Semiquincentennial planners get their Philly start, The Philadelphia Inquirer, The Lenfest Institute (November 21, 2018).
  19. ↑ America250 Semiquincentennial Campaign Rolling Out, New York Almanack (July 6, 2021).
  20. ↑ America 250 Interagency Memorandum of Understanding Signing Ceremony (August 2, 2021).
  21. ↑ Federal Agencies Sign MOU Supporting America250 (August 3, 2021).
  22. ↑ Lotz, Avery. American pride plummets to new low, Axios (July 1, 2025).
  23. ↑ Дереккөз қатесі: Жарамсыз <ref> тегі; no text was provided for refs named Schuessler 07042025
  24. ↑ Lepore, Jill (November 17, 2025). "Revolutionary Whiplash. Commemorating a Nation's Founding in a Time of Fear and Foreboding" (in en-US). The New Yorker 101 (36): 14-18. ISSN 0028-792X. https://www.newyorker.com/magazine/2025/11/17/what-was-the-american-revolution-for.
  25. ↑ Smith, David. Trump kicks off 4 July celebrating tax-and-spending bill and promising UFC fight at White House, The Guardian (July 4, 2025).
  26. ↑ Bennet, James. A divided America celebrates its 250th birthday, The Economist (November 10, 2025).
  27. ↑ Дереккөз қатесі: Жарамсыз <ref> тегі; no text was provided for refs named Blackburn 1062025
«https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=Америка_Құрама_Штаттарының_250_жылдығы&oldid=3555646» бетінен алынған