Амьен

Амьен (фр. Amiens [a.ˈmjɛ̃]; пикард. Anmien, Anmyin; лат. Ambianum) — Францияның солтүстігіндегі, О-де-Франс өңірінде, Сомма өзенінің жеті тармағының бойында орналасқан қала. Амьен — тарихи Пикардия өңірінің және бұрынғы Пикардия аймағының басты қаласы. Сонымен қатар ол Сомма департаменті мен Амьен округінің әкімшілік орталығы болып табылады. Халқының саны — 136 449 адам (2023 жылғы мәлімет бойынша).

Тарихы

Амьеннің айналасындағы аумақтар ежелгі дәуірден бері қоныстанған. Қаланың маңындағы елді мекендердің бірі палеолит дәуіріндегі Ашель мәдениетіне өз атауын берген. Римдіктер келгенге дейін бұл өңірді амбиандар деп аталатын галл тайпасы мекендеген. Қазіргі Амьеннің орнында орналасқан олардың қонысы Самаробрива деп аталған, бұл атау «Самара арқылы өтетін көпір» деген мағынаны білдіреді. Римдіктер бұл қаланы Самаробрива Амбианская (лат. Samarobriva Ambianorum) немесе Амбианум деп атаған. IV ғасырда Амиендік Фирмин Пикардияға христиан дінін алып келді.

Орта ғасырларда Амьен Вермандуа және Амьенуа графтықтарының құрамына кірді. Қала тұрғындары графтар мен епископтар арасындағы үздіксіз қақтығыстарды өз мүдделеріне пайдалануға бірнеше рет әрекет жасады. 859 жылы Амьен нормандар тарапынан тоналды. 882 жылы нормандар қалаға қайта шабуыл жасап, соборды өртеп жіберді. 1185 жылы Амьен Франция королінің иелігіне қосылды. 1435-1477 жылдары қала Бургунд Нидерландтарының құрамында болды.

Стратегиялық тұрғыдан қолайлы орналасуына байланысты Амьен қарулы қақтығыстар кезінде бірнеше рет зардап шекті. 1597 жылғы 11 наурызда қаланы Педро Энрикес де Асеведо, Фуэнтес графы басқарған испан әскерлері басып алды. Испандар қалаға айламен кірді: олар қолдарына жаңғақ пен алма ұстап, шаруалардың киімін киіп келген. Қала қақпасы ашылған сәтте олар ішке басып кіріп, Амьенді басып алды. Ұлы Генрих алты айға созылған қоршаудан кейін қаланы Францияға қайтарды.

1802 жылғы Амьен бітімі Наполеон соғыстарына қатысушы тараптарға қысқа мерзімді бейбітшілік кезеңін берді. 1870 жылғы Амиен шайқасында жеңіс немістердің жағында болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Амьенде шамамен 10 000 үй қирады. Неміс әскерлері қалаға екі рет жақындады: 1914 жылы олар Амьеннен 29 км қашықтықта, ал 1918 жылы 13 км жерде тоқтатылды. Екінші дүниежүзілік соғыс та қалаға айтарлықтай қирау әкелді.

2012 жылғы 14 тамызда Амьен көшелерінде негізінен иммигранттардың қатысуымен жаппай тәртіпсіздіктер болды. Полициямен болған қақтығыстар нәтижесінде ондаған адам, соның ішінде ауыр жарақат алғандар болды. Бірнеше мемлекеттік мекеме мен жеке тұрғын үйлер өртелді.

Экономикасы және білім беру

Францияның солтүстік-шығысындағы басқа қалалар сияқты, Амьен де ежелден тоқыма өнеркәсібінің ірі орталықтарының бірі болды. Қазіргі уақытта қалада машина жасау, жеңіл және химия өнеркәсібі сияқты салалар дамыған.

1970 жылы атақты амиендік жазушы Жюль Верннің есімі берілген Пикардия университеті ашылды.

Халықты жұмыспен қамту құрылымы:

• ауыл шаруашылығы — 0,2 %;
• өнеркәсіп — 10,5 %;
• құрылыс — 4,3 %;
• сауда, көлік және қызмет көрсету саласы — 42,3 %;
• мемлекеттік және муниципалдық қызметтер — 42,7 %.

Жұмыссыздық деңгейі (2017 жыл) — 20,3 % (Франция бойынша — 13,4 %, Сомма департаменті бойынша — 15,9 %).

Жан басына шаққандағы жылдық орташа табыс, еуро (2018 жыл) — 18 550 еуро (Франция бойынша — 21 730 еуро, Сомма департаменті бойынша — 20 320 еуро).

Көрікті жерлері

Амьен қаласы екі дүниежүзілік соғыс кезінде қатты зардап шекті. Қаланың орталығы соғыстан кейін қайта қалпына келтірілді. Оның құрамында XVII ғасырдағы қайта жаңғыртылған әкімдік ғимараты, XV ғасырдағы Сен-Жермен шіркеуі және XVI Людовик дәуірінде салынған театр бар.

• Қаланың басты көрікті жері — Амьен соборы. Ол Франциядағы басқа готикалық ғибадат орындарының барлығынан да көп діндар адамды сыйғыза алады. Ағылшын өнертанушысы Джон Рёскин оны готикалық сәулет өнерінің ең таза үлгісі деп атаған. 1981 жылдан бастап собор ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра нысаны ретінде қорғауына алынған.
• Пикардия музейінде ежелгі Мысыр, антикалық дәуір және Батыс Еуропа өнерінің коллекциялары сақталған. Бұл — Франциядағы ең ірі өңірлік музейлердің бірі.
• XV ғасырдағы Беффруа — биіктігі 52 метр болатын қоңырау мұнарасы. Ол ЮНЕСКО-ның Бүкіл әлемдік мұра нысандарының қатарына кіреді.
• Жюль Верн циркінің ғимараты — 1889 жылы салынған, неоклассицизм мен историзм сәулет өнерінің ерекшеліктерін үйлестіреді.
• Перре мұнарасы — 1949–1952 жылдары салынған әкімшілік және тұрғын үй ғимараты.
• Logis du Roi (Король үйі) — XVI ғасырда Ренессанс стилінде салынған, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қалпына келтірілген тарихи сарай.
• Берни сарайындағы Пикардия тарихы мен өнері музейі — 1634 жылы салынған тарихи ғимаратта орналасқан.
• Әулие Оноре шіркеуі — 1961 жылы салынған, арт-деко стиліндегі ғимарат.
• Әулие Луп шіркеуі — XV ғасырда салынған, жалынды готика стилінің үлгісі.
• Әулие Реми шіркеуі — 1889–1891 жылдары салынған, неоготика стиліндегі ғибадат орны.
• Хайуанаттар бағы.
• Амиен халықаралық кинофестивалі — қалада өткізілетін халықаралық мәдени іс-шаралардың бірі.