Тоталитаризм — нұсқалар арасындағы айырмашылық

Jump to navigation Jump to search
Түйіндемесі өңделмейді
'''Тоталитаризм''' ({{ lang-la | totalіs }} – тұтастай, түгелдей) – деспотизмнің бір түрі. Тоталитаризм орнаған мемлекетте қоғам өмірінің барлық саласы биліктің бақылауында болып, адам бостандығы мен конституциялық құқықтары жойылады, оппозиция мен өзге саяси ой өкілдері саяси қуғын-сүргінге ұшыратылады. Тоталитаризмнің тарихи үлгілері [[КСРО]]-да [[Сталин]], [[Қытай|Қытайда]] [[Мао Цзэ-дун]], [[Солтүстік Корея|Солтүстік Кореяда]] [[Ким Ир Сен]] режимі кезінде, фашистік [[Италия]] мен [[Германия|Германияда]] орнады. 1) қоғамның, жеке адамдардың өмірін деспоттық, авторитарлық — бюрократиялык мемлекеттің күшімен басқаратын қоғамдық-саяси құрылыс. Тоталитарлы саяси жүйе ең сорақы тұрітүрі — фашистік тәртіп; 2) саяси ой-жүйедегі тоталитарлық тәртіпті атқарушы бағыт.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref>
 
Барлық тоталитарлық жүйелердің ортақ 8 белгісі бар: бюрократияның бір партия арқылы саяси, экономикалық, әскери және идеол. үстемдік жүргізуі; саясиланған иерархиялық әлеуметтік құрылыс; міндетті түрде қолына жоғарғы саяси, экономикалық, әскери және идеололгиялық билік шоғырланған көсемнің болуы; қуыршақ парламенттің болуы; қоғамды қорқынышта және толық бағыныштылықта ұстау мақсатымен қуғын-сүргін науқанын жүргізіп тұратын қуатты қуғындау-жазалау органы; әскерилендірілген экономика, ішкі саясаттың әскери-өндірістік кешенге тәуелділігі; мәжбүрлеуші идеологияның болуы, оған мойынсұнбау ауыр қылмыс ретінде бағалануы; қоғамда жау бейнесінің қалыптастырылуы, сол жауға деген жек көрушілік режимнің мақсатына жету жолында бұқараның жұмылуына себепші болады. Кеңестер Одағында Тоталитаризм орныққан [[1920]] – [[1930]] ж. байлар мен кулактарды тап ретінде жою шаралары және ауыл шаруашылығын коллективтендіру саясаты жүзеге асырылып, қазақ халқы алапат ашаршылық пен босқыншылықты бастан кешті. Кеңестік Тоталитаризм ұлттық зиялы қауым өкілдерінің бір бөлігін өзіндік саяси ұстанымдарына орай “тап жаулары”, “жат пікірдегілер” және “әлеуметтік қауіпті элементтер” ретінде қудалады. [[Байтұрсынов|А.Байтұрсынов]], [[Бөкейханов|Ә.Бөкейханов]], [[Жұмабаев|М.Жұмабаев]], [[Аймауытов|Ж.Аймауытов]], [[Байділдин|Ә.Байділдин]], [[Әбілов|Д.Әбілов]], [[Тынышбаев|М.Тынышбаев]], [[Рысқұлов|Т.Рысқұлов]], т.б. қазақ қайраткерлері кеңестік Тоталитаризмнің құрбаны болды (қ. Саяси қуғын-сүргін). 2-дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде де Тоталитаризм қысымшылығын [[Е.Бекмаханов]], [[Б.Сүлейменов]], [[Кенжебаев|Б.Кенжебаев]], [[Әуезов|М.Әуезов]], [[Қоңыратбаев|Ә.Қоңыратбаев]], [[Марғұлан|Ә.Марғұлан]], [[Сәтбаев|Қ.Сәтбаев]] сияқты қазақ зиялылары бастан кешті. Кеңестік Тоталитаризмге қарсы наразылық [[1960]] жылдан қарқын ала бастады. Бұған [[Мәскеу|Мәскеуде]] қазақстандық жастардың [[“Жас тұлпар”]] ұйымын құруы және [[1979]] ж. [[Целиноград|Целиноградта]] болған оқиғаның бой көрсетуі дәлел бола алады. [[1986]] жылғы желтоқсан оқиғасы кеңестік Тоталитаризмге қарсылықтың айқын көрінісі болып табылады.
Тіркелгісіз қатысушы

Бағыттау мәзірі