Ластану — нұсқалар арасындағы айырмашылық

Jump to navigation Jump to search
ш
«Құбылыстар» деген санатты аластады (HotCat құралының көмегімен)
ш Құбылыстар» деген санатты аластады (HotCat құралының көмегімен))
'''Ластану''' — адамға және табиғи [[экожүйе]]ге зиянды әсер ететін физикалық-химиялық және биологиялық заттардың [[қоршаған орта]]ға залал келтіруі.
'''Ластану''' — адамға және табиғи [[экожүйе]]ге зиянды әсер ететін физикалық-химиялық және биологиялық заттардың [[қоршаған орта]]ға залал келтіруі. Ластанудың салдарынан зиянды және улы заттардың мөлшері көбейіп, қоршаған ортаның экологиялық тепе-теңдігі бұзылады. Тіршілік ортасы мен орнына қарай: ғарыштық, атмосфералық, гидросфералық, т.б.; ерекшеліктеріне қарай: [[физика]]лық (''электрмагнитті, радиоактивті, сәулелі, жарықты, жылулы''), [[химия]]лық (''мұнай, [[ауыр металдар]] және олардың тұздары мен тотықтары''), [[биология]]лық (''[[Микробтар|микробты]], [[Бактериялар|бактериялық]], [[Вирустар|вирусты]]'') және механикалық Ластану (агенттердің өз арасындағы Ластану, мысалы, қоқыс) болып бөлінеді. Ластану көздеріне қарай: ''өндірістік'', ''көліктік'', ''ауыл шаруашылық'', ''тұрмыстық'', т.б. болып ерекшеленеді. Қоршаған ортаның ішіндегі ең көп ластанатын [[атмосфералық ауа]], [[су]], [[топырақ]]. Ауаны негізінен: жылу электрстансалары, түсті және [[қара металлургия]] өнеркәсіптері, зауыттар, ал ауылды жерлерде ауа мен топырақты, көбінесе, [[Мал шаруашылығы|мал]] және [[Құс шаруашылығы|құс]] өсіретін шаруашылықтар, ет және сүт өндіретін кәсіпорындар, сондай-ақ, егістік жерлерге қолданылатын улы [[химикаттар]], [[пестицидтер]] және [[минералды тыңайтқыш]]тар ластайды. Ірі қалаларда негізгі Ластану көзі — [[автокөлік]]тер, себебі олар шығарған газдардың құрамында көп мөлшерде зиянды заттар (''[[көміртек]] және [[азоттың тотықтары]], [[көмірсутектер]], қорғасынның токсиндік байланыстары, [[канцерогенді зат]]тар, т.б.'') кездеседі. Мысалы, бір жеңіл автокөлік ауаға сағатына шамамен 6 — 10 м2 улы [[газ]] бөліп шығарады. Қоршаған ортаның Ластану дәрежесі әр түрлі қалыптар (стандарттармен) мен нормативті көрсеткіштер арқылы бақыланады; қара Қоршаған ортаның ластануы.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғат қорғау / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5</ref>
 
Ластанудың салдарынан зиянды және улы заттардың мөлшері көбейіп, қоршаған ортаның экологиялық тепе-теңдігі бұзылады. Тіршілік ортасы мен орнына қарай: ғарыштық, атмосфералық, гидросфералық, т.б.; ерекшеліктеріне қарай:
* физикалық (''электрмагнитті, радиоактивті, сәулелі, жарықты, жылулы'')
* химиялық (''мұнай, [[ауыр металдар]] және олардың тұздары мен тотықтары'')
* биологиялық (''[[Микробтар|микробты]], [[Бактериялар|бактериялық]], [[Вирустар|вирусты]]'')
* механикалық ластану (агенттердің өз арасындағы ластану, мысалы, қоқыс) болып бөлінеді.
 
Ластану көздеріне қарай:
* ''өндірістік''
* ''көліктік''
* ''ауыл шаруашылық''
* ''тұрмыстық'', т.б. болып ерекшеленеді.
 
Қоршаған ортаның ішіндегі ең көп ластанатын [[атмосфералық ауа]], [[су]], [[топырақ]]. Ауаны негізінен: жылу электрстансалары, түсті және [[қара металлургия]] өнеркәсіптері, зауыттар, ал ауылды жерлерде ауа мен топырақты, көбінесе, [[Мал шаруашылығы|мал]] және [[Құс шаруашылығы|құс]] өсіретін шаруашылықтар, ет және сүт өндіретін кәсіпорындар, сондай-ақ, егістік жерлерге қолданылатын улы [[химикаттар]], [[пестицидтер]] және [[минералды тыңайтқыш]]тар ластайды.
 
Ірі қалаларда негізгі ластану көзі — [[автокөлік]]тер, себебі олар шығарған газдардың құрамында көп мөлшерде зиянды заттар (''[[көміртек]] және [[азоттың тотықтары]], [[көмірсутектер]], қорғасынның токсиндік байланыстары, [[канцерогенді зат]]тар, т.б.'') кездеседі. Мысалы, бір жеңіл автокөлік ауаға сағатына шамамен 6 — 10 м2 улы [[газ]] бөліп шығарады. Қоршаған ортаның ластану дәрежесі әр түрлі қалыптар (стандарттармен) мен нормативті көрсеткіштер арқылы бақыланады.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғат қорғау / Жалпы редакциясын басқарған – А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5</ref>
 
== Тағы қараңыз ==
* [[Қоршаған ортаның ластануы]]
 
== Дереккөздер==
<references/>
 
{{wikifyбастама}}
{{Суретсіз мақала}}
 
[[Санат:Құбылыстар]]
[[Санат:Ластану]]
 
 
{{stub}}
 
[[lt:Teršimas]]

Бағыттау мәзірі