Оптикалық изомерия — нұсқалар арасындағы айырмашылық

Jump to navigation Jump to search
Түйіндемесі өңделмейді
ш (clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB)
Құрамында төрт түрлі топпен байланысқан көміртек атомы бар органикалық молекулалар хиральді молекулалар деп аталады.Бұл кеңістік изомерлер оптикалық изомерлер немесе энантиомерлер деп аталады. Оптикалық изомер дегеніміз - Бір құрылымдық формулаға ие, бірақ айнадағы кескіндерімен сәйкес келмейтін молекулалар оптикалық изомерлер деп аталады. Олардың түстері, балқу және қайнау температулары бірдей. Бірақ жарықтын поляризациялану жазықтығын бір изомері оң жаққа бұрса, екінші изомері сол жаққа бұрайды. [[File:Isomer.jpg|thumb|Оптикалық изомер]]<ref>http://bilimland.kz/kk/home</ref>
'''Оптикалық изомерия''' - кейбір [[зат]]тардың жарықтын [[поляризация]]лану жазықтығын қарама-қарсы жақтарға айналдыру қабілеті.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0</ref>
==Медицинада оптикалық изомердің маңызы==
==Дереккөздер==
Дәстүрлі және қазіргі заманғы медицина технологиясы рацематты қосылыстарды алады .Рацематты қосылыстар 2 түрлі “оң”және “теріс” энантиономерлерден тұрады .Олардың физикалық қасиеттері бірдей болғанымен, фармацевтикалық қызметтерінде ,яғни дәрінің ағзаға әсер етуінде айырмашылықтары болады. Бұған нақты мысал – морфин .Табиғи өсімдік шикізаты ішіндегі зат – сол изомер болыып табылады. Жануарлар мен адам үшін препаратты енгізу белгіленген және берік аналгезии өндіреді. Морфиннің оң жақ изомері жансыздандырғыш қызмет атқармайды. Бұл жағдайда инсулин әрекетіне байланысты - физиологиялық белсенділігі тек сол жақ изомері көрсетеді.Өкінішке орай рацематты заттарды қолданудан стереоизомерлердің бірі улы болып , қайғылы оқиға орын алған. Сондай-ақ, напоксен ауруды әлсіреткенімен , бір жағынан бауырға зияннын тигізеді.
<references/>
Тағы да бір мысал , бір энантиономер дәрі ретінде Туберкулезді емдесе, бір жағынан соқырлыққа әкеледі . Сондықтанда , химиктер таза бір энантиономерді дәрінің ішіне салады ,яғни қазірде 80 пайыз дәрі жалғыз энантиономерден тұрады .
 
==Қосылыстың құрылысын анықтау ==
{{wikify}}
*'''Поляриметр''' - Жазық поляризацияланған жарық көмегімен хиральды қосылысты жақындатқанда жазық оңға не солға айналдыру арқылы анықталады. . Сол себепті олар оптикалық белсенді қосылыстарға жатқызылады.Оңға айналғаны D(+), ал солға L(-) болып табылады.
 
*Екінші әдіс – '''рентген криссталлографиясы''' және '''модельдеу''' арқылы анықталады.Әрбір зат өзінің кристаллдық құрылымына ие . Рентген кристаллография рентген сәулелерінің көмегімен кристалды үлгідегі сәулелендіру арқылы құрылымын егжей-тегжейлі көрсетуге мүмкіндік береді Атом жазықтықтары арасындағы қашықтық рентген сәулесін күшейтеді не әлсіретеді.Сәуле күшейген кезде,фотопленкада дақ пайда болады.Бұл дақ ғалымдар үшін заттың молекулалық құрылысын дәл анықтауға көмектеседі.
{{Суретсіз мақала}}
==Оптикалық изомерді бөлу==
 
Таза энантиономерлерді бөліп алудың 3 жолы бар:
[[Санат:Физика]]
*Оптикалық айыру;
*Бастапқы оптикалық материалдарды қолдану;
*Хиральді катализаторды қолдану арқалы.
1)Оптикалық айыру – дәстүрлі синтетикалық
Бұл тәсілді 2 энантиомерді ажырату үшін қолданады.Яғни, оптикалық белсенді қосылыстағы жалғыз энантиомерді қосылыстағы 1 изомермен әрекеттестіріп,өзге күй мен қасиетке ие жаңа өнім алады.Оны физикалық тұрғыда бөлуге болады. Мысалы, берілген ерітіндінің еру қасиеті өзгеше болғандықтан, белгісіз энантиомер мен жаңа өнім фракциялық кристаллизация арқылы ажыратылады. Жаңа өнім, қарапайым реакцияда қалаған энантиомерге қайта орала алады. Кристаллизация әдісі изомер бір энантиомерінен тазарғанға дейін қайтаална береді. Бұл тәсіл өте күрделі,әрі ұзақ уақытты керек етеді.Бұл үрдісте көп мөлшерде органикалық ерітінділер қолданылады. Алайда, бүгінгі таңда, 73 атмосфералық қысымда, 31о температурада, СО2 полярсыз ерітіндісің қолданады.
2)Оптикалық белсенді қосылысты қолдану
Бастапқы материал орнында оптикалық белсенді реагенттерді қолдану арқылы жүзеге асады. Бұл әдіс өніммен бір бағытта айналады. Мысалға L-аминқышқылдары. Артықшылығы: аралық өнімді сақтау, қалаған энантиомердің түзілуі.
3)Хиральды катализатор.
Бұл әдіс арқылы тек 1 ғана энантиомер аламыз. Кемшілігі - қымбат. Артықшылығы – катализаторлар қайта пайдаланылады.
==Қолданысы==
#фармацевтикада жаңа дәрілерді табуда;
#медицинада(Мысалы: этамбутолдың туберкулезге қарсы қолданады, соның әсерінен пациентте соқырлық пайда болады);
#косметикада(эфир майлары,яғни әтірдің иісін алуда);
#қант жасауда т.б. салаларда кеңінен қолданылады.
 
 
520

өңдеме

Бағыттау мәзірі