Батыс Сібір жазығы — нұсқалар арасындағы айырмашылық

Jump to navigation Jump to search
Түйіндемесі өңделмейді
ш (r2.5.1) (Боттың үстегені: ru:Западно-Сибирская равнина)
No edit summary
{{Қорық аймақ | name =БАТЫС СІБІР ЖАЗЫҒЫ| image =Západní Sibiř.png|200px | caption =| location = [[Қазақстан]]| area = | established =| governing_body = | world_heritage_site =| website =}}‎ '''Батыс сібір жазығы''' , Батыс Сібір ойпаты – дүние жүзіндегі аса ірі жазықтардың бірі. Аум.Аумағы 3 млн. км2-ге жуық. Солт-ндеСолтүстігінде Солт.[[Солтүстік Мұзды мұхит|Солтүстік Мұзды мұхиттың]] [[Кара т.теңіз]] жағалауынан бастап, оңт-ндеоңтүстігінде [[Сарыарқа]] мен [[Алтай]] тауларының етегіне дейінгі аралықты қамтиды. Батысында [[Орал]] тауларынан бастап, шығысында Орта Сібір қыратты тауларына дейін созылып жатыр. Жазықтың солт-ндегісолтүстігіндегі мореналық төбелер мен қырқалар аралығында кең аңғарлар кездеседі. Олар оңт-теоңтүстікте аласа жалдарға ұласады. Жазықтың абс.абсолюттік биікт.биіктігі 50 м-ден (солт-нде) 300 м-ге дейін (оңт-нде) өзгереді. Б.Батыс С.Сібір ж-нажазығына [[Васюган жазығы]], [[Барабы жазығы]], [[Есіл жазығы]], [[Ертіс жазығы]], [[Құлынды даласы]] енеді. Жазық Батыс Сібір плитасының жас эпигерциндік платформасынан қалыптасқан. Платформаны құрлықтық және теңіздік қалың шөгінділер жауып жатыр. Бұл шөгінділер ірі мұнай және газ кен орындарына бай. Оңт-ндеОңтүстігінде ([[Қазақстан]] аумағында) жазықтың көпшілік бөлігі қалыңд. 500 – 1200 м болатын мезозой-кайнозой кезеңінің шөгінділерінен түзілген. Өзен аңғарлары төрттік кезеңнің қиыршықты, малтатасты аллювий қабатынан тұрады. Б.Батыс С.Сібір ж-ныңжазығының климаты тым континенттік. Қаңтарда ауаның орташа темп-расытемпературасы –16 – 28°С, шілдеде 4°С-тан (Солт.Солтүстік Тундра белдемінде) 22°С-қа дейін (оңт-тегіоңтүстігнде орманды-далалы белдемде) өзгереді. Солт-ндеСолтүстігінде жауын-шашынның жылдық орташа мөлш.мөлшері 200 мм, оңт-ндегіоңтүстігіндегі далалық белдемде 600 мм-ге дейін жетеді. Б.Батыс С.Сбір ж-ндажазығында 2000-нан астам өзен бар. Олардың ірілерінде ([[Об]], [[Енисей]], [[Ертіс]], т.б.) кеме қатынайды. Көлдер де көп. Өзенаралық ірі аңғарларында [[Чаны]], [[Үбі]] (Ресейде), [[Сілетітеңіз]], [[Теке]], [[Шағалалытеңіз]], [[Қызылқақ]], [[Қалибек көлдері]] (Қазақстанда) орналасқан. Олардың көбінің суы ащы. Жазықтың солт-ндегі тундралық және орманды тундралық белдемде шыршалы-қылқанды орман өседі. Оңт-ндегіОңтүстігіндегі қара және қызыл қоңыр топырақты орманды-далалы және далалық белдемінің көпшілік бөлігі егін танаптары үшін жыртылған. [[Санат:Б]] [[Санат:Қазақстан табиғаты]]
 
[[Санат: География]]
[[be:Заходне-Сібірская раўніна]]
[[be-x-old:Заходне-Сыбірская раўніна]]
242

өңдеме

Бағыттау мәзірі