Полярлық шұғыла — нұсқалар арасындағы айырмашылық

Jump to navigation Jump to search
Түйіндемесі өңделмейді
(Automated import of articles)
 
[[File:Polarlicht 2.jpg|thumb|Аляскадағы солтүстік шұғыла көрінісі]]'''Полярлық шұғыла'''<ref name="source1">Қазақстан энциклопедиясы, VII-том</ref> — Жер [[атмосфера|атмосферасының]] ''[[ионосфера]]'' қабатында байқалатын жарқыл. Полярлық шұғыла [[ғарыш|ғарыштан]] келетін жоғары энергиялы [[зарядталған бөлшектер|зарядталған бөлшектердің]] ([[электрон|электрондар]] мен [[протон|протондардың]]) [[атом|атомдар]] мен [[молекула|молекулалармен]] әсерлесуі (90 — 1000 км биіктікте) нәтижесінде пайда болады. Осы әсерлесу кезінде атомдар мен молекулалар қозған күйге көшеді де, кейіннен белгілі бір толқын ұзындығына сәйкес [[жарық кванты|жарық квантын]] шығара отырып, алғашқы орнықты күйіне ауысады. Полярлық шұғыла тудыратын бөлшектердің атмосфераға енуі Күн желі мен геомагниттік өрістің өзара күрделі әсерлесуіне байланысты. Сондықтан полярлық шұғыланың байқалу жиілігі мен қарқындылығы Күн активтілігіне тәуелді. Полярлық шұғыла алуан түрлі пішінде, әр түрлі жағдайларда байқалады. Әрбір лездік көріністі, бір бірімен қабаттасып жатқан әр түрлі қарапайым шұғылалардың жиынтығы ретінде қарастыруға болады: бүкіл аспан күмбезіне созылып жатқан түзу немесе имек сызық түріндегі біртекті доғалар мен жолақтар; вертикаль бағытта едәуір созылып жатқан сәулелік пішіндер, диффузиялық біртекті дақтар; біртекті үлкен диффузиялық беттер. Сәулелік пішіндердің орташа қалыңдығы 200 м, жарықтылық артқанда ол кемиді. Полярлық шұғыланың спектрлік құрамы ендікке байланысты өзгеріп отырады. Полярлық шұғыланы зерттеу біріншіден, Жерге жақын ғарыш кеңістігіндегі процестер туралы ақпарат жинауға, екіншіден, оптикалық сәуле шығарулары бойынша ғарыш бөлшектерінің ионосфераға әсерін анықтауға мүмкіндік береді. Полярлық шұғыланы тек Жер бетінен емес, ғарыш кемелері арқылы зерттеу жоғарыдағы мәселелерге байланысты маңызды жаңа деректер алуға мүмкіндік берді.
'''Полярлық Шұғыла'''– негізінен жоғарғы ендіктерде түнгі аспанның жеке бөліктерінде мезгіл-мезгіл байқалатын жарқыл. Ол ғарыштан атмосфераға енген протондар мен электрондар әсерінен 90 – 1000 км биіктіктегі сиретілген ауа қабаттарының жарқырауы нәтижесінде пайда болады. [[Санат:П]]
 
 
== Пайдаланған әдебиет==
 
*Қазақ энциклопедиясы
<references/>
{{stub}}
{{wikify}}
[[Санат:Физика]]
[[Санат:Астрономия]]
1552

өңдеме

Бағыттау мәзірі