Етеккір: Нұсқа салыстыру

Навигацияға өту Іздеуге өту
ш
Koonekeei (т) өңдемелерінен Kasymov соңғы нұсқасына қайтарды
No edit summary
ш (Koonekeei (т) өңдемелерінен Kasymov соңғы нұсқасына қайтарды)
[[Сурет:PCiclo 20170513 183532 vHDR Automestruale.jpg|нобайthumb|right|200px|ЕтеккірМенструалдық цикліцикл]]
'''Етеккір''' — [[жыныс мүшелері]] жетілген кезде басталып, [[климакс]]тық кезеңге дейін созылады. Алғашқы етеккір көбіне 13—15 жас аралығында келеді. Оның келуіне дейін балаларғақыз балаға жан-жақты түсінік беріп, алдын-ала дайындау керек. Әдетте етеккір белгілі бір уақыт өткен соң (3—53—4 апта) қайталанып, әркімнің [[организм]] ерекшелігіне қарай 3 күннен 7 күнге дейін созылады. Кейбір қыз балалардың етеккірі (әсіресе ол тым ерте келсе) арада 1—2 жыл уақыт өткен соң барып бір жүйеге түседі. Етеккірдің келу уақытының ауытқушылығы ішкі секреция бездері қызметінің бұзылуына байланысты. 15—16 жасар [[бойжеткен]]нің етеккірі келмесе, жыныс мүшелерінің кешеуілдеп даму себептерін анықтап, тиісті ем тағайындау үшін бойжеткеноны міндетті түрде әйелдер консультациясындағы дәрігерге көрсетілгенікөрсеткен жөн. Етеккірдің келуі көпшілік әйелдердің жалпы жағдайының өзгеруіне әсер етпейді. ӘйелКейбір әйелдер етеккірі келген кезде сезімталашушаң, болуыкүйгелек мүмкінболады, іші бұзылып, жүрегі айниды, белі ауырады. Етеккір циклы мен жүйелілігінің бұзылуы ағзадағы кейбір өзгеріске байланысты болады. Бұл өзгерістің себебін анықтау үшін әр әйелдің етеккірі келетін мерзім мен оның созылу ұзақтығын белгілеп отырғаны жөн. Некеде тұрған әйелдерге мұндай күнтізбн қай кезде жүкті болғанын неғұрлым дәл есептеуге көмектеседі. Етеккір күндерінкелген арнайыкезде күнделіктеәйел белгілепқатты тұрсаауырсынып, олқан басталатынкөп уақыттыкеткен алдынболса, аладәрігерге біліпқаралғаны тұруға боладыдұрыс. ӘйелдергеГинекологиялық мұндайауруларды күнтізбеболдырмау қайүшін етеккірі келген кезде жүктікейбір болаарнайы алатынынгигиеналық жәнеережелерді келесісақтау етеккірдіңшарт: келукүніне мерзімінкемінде неғұрлымекі дәлрет есептеугежыныс көмектеседіоргандарының сыртын қайнаған жылы сумен жуу керек. ДегенменБұл үшін қол таза болып, әртырнақ әйелдіңқысқа етеккіретіп мерзіміалынғаны өзгешежөн. Жыныс органдары сыртының таза болмауы қабыну процесін болғандықтантуғызып, оның тұрақтықынапқа болмауыжәне ішкі жыныс органдарына таралып дакетуі мүмкін. ЕтеккірДәкеден келгенжасалған кездегигиеналық әйелтөсемдерді қаттыпайдаланған ауырсыныптиімді. Бұл күндер де жыныстық қатынас жасауға, қанванна қабылдауға, теңізде, өзенде шомылуға болмайды, тек қана душта жуыну керек. Етеккірі келген уақытта қанның көп кеткенбөлінуіне болсасебеп болатын спиртті ішімдіктерді, дәрігергеащы қаралғанытұздықтарды пайдалану дұрыс емес. Бұл кезде әйел ағзасының түрлі ауруларға қарсыласу қасиеті әлсірейтіндіктен ішек қызметін қадағалап, салқын тигізуден, қатты шаршаудан, жұқпалы аурумен ауыратын науқастармен араласудан сақтанған жөн.
'''Етеккір''' — әйел адамдардың жатырының эндометрий қабатының жаңару процессі. Ол [[жыныс мүшелері]] жетілген кезде басталып, [[климакс]]тық кезеңге дейін созылатын, шамамен, ай сайын қайталанып отыратын етеккір циклінің бірінші бөлігі. ''Етеккір мерзімі/циклі'' деп менструацияның бірінші күні мен келесі етеккірдің алдындағы соңғы күннің аралығын атайды. Етеккір мерзімінің ұзақтылығы үш аптадан бастап, 60 күнге дейін баруы мүмкін. Етеккірдің аты "кір" болғанымен, онда тұрған кір не ұят ештеңе жоқ. Социалды және эмоцианалды тұрғыдан қарағанда, етеккірге ұят пен стигма қою, әйел адамға жаман әсерін тигізеді.<ref>Johnston-Robledo I., Chrisler J. C. The menstrual mark: Menstruation as social stigma //Sex roles. – 2013. – Т. 68. – №. 1-2. – С. 9-18.</ref>
 
Алғашқы етеккір көбіне 13—15 жас аралығында келеді. Оның келуіне дейін балаларға жан-жақты түсінік беріп, алдын-ала дайындау керек. Әдетте етеккір белгілі бір уақыт өткен соң (3—5 апта) қайталанып, әркімнің [[организм]] ерекшелігіне қарай 3 күннен 7 күнге дейін созылады. Кейбір қыз балалардың етеккірі (әсіресе ол тым ерте келсе) арада 1—2 жыл уақыт өткен соң барып бір жүйеге түседі. Етеккірдің келу уақытының ауытқушылығы ішкі секреция бездері қызметінің бұзылуына байланысты. 15—16 жасар [[бойжеткен]]нің етеккірі келмесе, жыныс мүшелерінің кешеуілдеп даму себептерін анықтап, тиісті ем тағайындау үшін бойжеткен міндетті түрде әйелдер консультациясындағы дәрігерге көрсетілгені жөн. Етеккірдің келуі көпшілік әйелдердің жалпы жағдайының өзгеруіне әсер етпейді. Әйел етеккірі келген кезде сезімтал болуы мүмкін, іші бұзылып, жүрегі айниды, белі ауырады. Етеккір циклы мен жүйелілігінің бұзылуы ағзадағы кейбір өзгеріске байланысты болады. Бұл өзгерістің себебін анықтау үшін әр әйелдің етеккірі келетін мерзім мен оның созылу ұзақтығын белгілеп отырғаны жөн. Етеккір күндерін арнайы күнделікте белгілеп тұрса, ол басталатын уақытты алдын ала біліп тұруға болады. Әйелдерге мұндай күнтізбе қай кезде жүкті бола алатынын және келесі етеккірдің келу мерзімін неғұрлым дәл есептеуге көмектеседі. Дегенмен, әр әйелдің етеккір мерзімі өзгеше болғандықтан, оның тұрақты болмауы да мүмкін. Етеккір келген кезде әйел қатты ауырсынып, қан көп кеткен болса, дәрігерге қаралғаны дұрыс.
Гинекологиялық ауруларды болдырмау үшін етеккірі келген кезде кейбір арнайы гигиеналық ережелерді сақтау шарт: күніне кемінде екі рет жыныс органдарының сыртын қайнаған жылы сумен жуу керек. Бұл үшін қол таза болып, тырнақ қысқа етіп алынғаны жөн. Жыныс органдары сыртының таза болмауы қабыну процесін туғызып, оның қынапқа және ішкі жыныс органдарына таралып кетуі мүмкін.
 
Қазіргі кезде етеккірге арналған негізгі бірнеше гигиена құралдары бар: дәкеден жасалған гигиеналық төсемдер, тампондар және "айлық кеселер". Төсемдер -- сыртқы, ал тампон мен "кеселерді" ішкі/қынаптық деп екіге бөлуге болады. Төсемше мен тампон жалғыз реттен қолданылатын өнім болса, денеге жағымды материалдан жасалған, етеккірді сіңдірмей жинайтын "айлық кесені" жуып, қайнатып, ай сайын қолдануға болады.
 
Етеккір кезінде ванна қабылдауға, теңізде, өзенде шомылуға болмайды деген өтірік. Керісінше, жылы ванна қабылдау бұлшықеттің босаңдауына көмектесіп, кейбір қыз-келіншектерде болатын іш пен бел ауруын азайтады. Етеккірі келген уақытта қанның көп бөлінуіне себеп болатын спиртті ішімдіктерді, ащы тұздықтарды пайдалану дұрыс емес. Бұл кезде әйел ағзасының түрлі ауруларға қарсыласу қасиеті әлсірейтіндіктен ішек қызметін қадағалап, салқын тигізуден, қатты шаршаудан, жұқпалы аурумен ауыратын науқастармен араласудан сақтанған жөн.
 
Қыздардың екі [[аналық без]]інің әрбірінде мыңдаған аналық жасуша бар. [[Жыныстық жетілу]] кезеңі аяқталған соң, ай сайын аналық жасушалардың біреуі пісіп жетіліп, аналық безде өнеді. ''Овуляция'' деп аталатын осы процесс етеккірге 14 күндей уақыт қалғанда болады. Егер
аталған аналық жасуша [[сперматозоид]]пен “кездеспесе”, ол құрып, жойылады. Ай сайын жүктілікке дайындалған [[жатыр]]дың ішкі қабаты қалыңдап, жұмсарады. Денеңіз [[ұрықтану]]дың болмағанын сезінгенде, аналық жасуша мен жатырдың ішкі қабаты етеккір (менструация) атты қанды сұйықтық түрінде қынап арқылы денеден шығарылады. Әрине,
аналық жасушаны, ол өте ұсақ болғандықтан, аспапсыз көзбен көруге болмайды. Гормондық''Етеккір өзгерістермерзімі'' көңілдеп күйінеменструацияның өз әсерінбірінші тигізеді.күні Кейде,мен овуляциякелесі барысында,етеккірдің өзіңіздіалдындағы жігерлісоңғы сезінсеңіз, етеккірдіңкүннің алдында
аралығындағы мерзімді атайды. Етеккір мерзімінің ұзақтылығы үш аптадан бастап, 41 күнге дейін баруы мүмкін. Менструация кезінде тазалық төсемдер мен [[тампон]]дарды, яғни мата
тығындарын қолдануға болады. Етеккір күндерін арнайы күнделікте белгілеп тұрса, ол басталатын уақытты алдын ала біліп тұруға болады. Дегенмен, әр әйелдің етеккір мерзімі өзгеше болғандықтан, оның тұрақты болмауы да мүмкін. Гормондық өзгерістер көңіл күйіне өз әсерін тигізеді. Кейде, овуляция барысында, өзіңізді жігерлі сезінсеңіз, етеккірдің алдында
кейде жыламсырап, қит етсе ашуланып, не ызаланып алуыңыз да мүмкін. [[Емшек|Емшегіңіз]] ісіңкіреп, бетіңізге [[безеу]]лер шығатын да уақыт болады. Етеккірі келетін әр әйел теориялық тұрғыдан бала көтере алады. Ал әйел елу жасқа жақындағанда, етеккірі тоқтап, ''менопауза'' деген мерзім басталады. Осы уақыттан бастап, әйел екіқабат бола алмайды. Етеккірге жанға бататын сырқат қабаттасса немесе сол адамды басқа да мәселелер алаңдатса, дәрігермен, әлде Жанұяны Жоспарлау Қауымдастығы өкілімен ақылдасқан абзал.<ref>Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред., 1990 ISBN 5-89800-008-9</ref>
 

Навигация мәзірі