Қазақстан — нұсқалар арасындағы айырмашылық

Jump to navigation Jump to search
ш
Бұнда кирилл әріптерерінің орнына латын әріптерімен терліген. Төте жазуына ауыстырғанда латын әріптері ауыспай қалап көрінеді
ш (Кейбір әріптер кириллицаның ә, е әріптерінің орнына ХФӘ-дің ə және e әріптері жазылған оны төте жазуына ауыстырғанда ғана байқалады. Төте жазуына ауыстарған кейбір қазақ әріптері төтеге ауыспайды себебі ол кирилл әріптері емес латын әріптері жазылған.)
ш (Бұнда кирилл әріптерерінің орнына латын әріптерімен терліген. Төте жазуына ауыстырғанда латын әріптері ауыспай қалап көрінеді)
}}
{{мағына|Қазақстан (айрық)}}
'''Қазақстан''' ({{audio-nohelp|Kk-kazakhstan.ogg|Қазақстан}} {{IPA|[qɑzɑqˈstɑn]}}), толық атауы '''Қазақстан Республикасы''' ({{audio-nohelp|Kk-republic-of-kazakhstan.ogg|Қазақстан Республикасы}}) — [[Шығыс Еуропа]] мен [[Орталық Азия]]да орналасқан [[мемлекет]]. БaтысындаБатысында [[Еділ|Еділдің төменгі ағысынан]], шығысында [[Алтай таулары]]на дейін 3000 км-ге, солтүстіктегі [[Батыс Сібір жазығы]]нан, оңтүстіктегі [[Қызылқұм (шөл)|Қызылқұм шөлі]] мен [[Тянь-Шань|Тянь-Шань тау жүйесіне]] 1 600 км-ге созылып жатыр. Қазақстан [[Каспий теңізі]] арқылы [[Әзірбайжан]], [[Иран]] елдеріне, Еділ өзені және [[Еділ-Дон каналы]] арқылы [[Азов теңізi|Азов]] және [[Қара теңіз]]дерге шыға алады. Мұхитқа тікелей шыға алмайтын мемлекеттердің ішінде Қазақстан — ең үлкені.
 
Қазақстан бес мемлекетпен шекаралас, соның ішінде әлемдегі құрлықтағы ең ұзақ шекара солтүстігінде және батысында [[Ресей]]мен — 6 467 км құрайды. Оңтүстігінде — [[Түрікменстан]] — 380 км, [[Өзбекстан]] — 2 300 км және [[Қырғызстан]] — 980 км, ал шығысында — [[Қытай|Қытаймен]] — 1 460 км шектеседі. Жалпы құрлық шекарасының ұзындығы — 13392,6 км<ref name="Yearbook2011">[http://www.stat.kz/publishing/20111/Казахстан%20в%20цифрах%20рус.pdf Казахстан в цифрах-2011]</ref>. Батыста [[Каспий теңізі]]мен, оңтүстік батыста [[Арал теңізі]]мен шайылады<ref name="source1">[Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты, http://www.akorda.kz/kz/kazakhstan/general_information/general_information_about_the_republic_of_kazakhstan, 2011 жылдың 8 шілде күні тексерілді]</ref>.
Елдің астанасы — [[Нұр-Сұлтан|Нұр-Сұлтан қаласы]]. [[Мемлекеттік тіл]]і — [[қазақ тілі]]. Ресми тілі — [[орыс тілі]].
 
Қазақстанның ұлттық құрамы aлуаналуан түрлі. ХaлықтыңХалықтың басым бөлігін тұрғылықты [[қазақтар|қазақ]] халқы құрайды, пайыздық үлесі — 66,01%, [[орыстар]] — 21,05%, [[өзбектер]] — 3,07%, [[украиндар]] — 1,70%, [[ұйғырлар]] — 1,44%, [[татарлар]] — 1,17%, басқа халықтар 5,56%.<ref name="KZ2015">[http://stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT100232 2015 жыл басына Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны]</ref> Халықтың 70% астамын [[Мұсылман|мұсылмандар]] құрайды, [[православты христиандар]] — 26%, қалғаны басқа дін өкілдері.<ref name="2009 Census">{{cite web |url=http://www.eng.stat.kz/news/Pages/n1_12_11_10.aspx|title=The results of the national population census in 2009|date=12 қараша 2010|publisher=Agency of Statistics of the Republic of Kazakhstan|accessdate=21 January 2010}}</ref>
 
Экономикалық көрсеткіштері бойынша дамушы экономика ретінде қарастырылады. Елдің жалпы ішкі өнімі ЖІӨ (номинал) = $205,539 млрд (2018). Экономиканың негізгі бағыты — отын-энергетика саласындағы шикізат өндіру, ауыл шаруашылығы (егіншілік). Елдің негізгі валютасы — [[теңге]].
Топырақ жамылғысын зерттейтін топырақтану ғылымы — жас ғылым. Оның негізін салған XIX ғасырдың 80-жылдары орыс ғалымы В. В. Докучаев — топырақтың табиғи және тарихи дене екенін анықтады.
 
Қазақстанда өзге елдерде кездесетiнкездесетін топырақ түрлерiнiңтүрлерінің түгелдей дерлiгiдерлігі тараған. Мұнда [[тайга]], [[тундра]] топырағына дейiндейін бар, тек ылғалды [[субтропик]] белдемiнебелдеміне тән топырақ қана жоқ.
 
===Өсімдігі ===
[[Сурет:IMG 7431-Sharyn canyon.jpg|thumb|300 px|[[Шарын шатқалы]]]]
{{main|Қазақстан ерекше қорғалатын табиғи аумақтары}}
'''Ерекше қорғалатын табиғи аумақ''' — ерекше қорғау режимiрежимі белгiленгенбелгіленген мемлекеттiкмемлекеттік табиғи-қорық қорының табиғи кешендерiкешендері мен объектiлерiобъектілері бар жер, су объектiлерiобъектілері және олардың үстiндегiүстіндегі әуе кеңiстiгiнiңкеңістігінің учаскелерiучаскелері.
 
Ерекше қорғалатын аумақ — кеңістігінде бағалы табиғи немесе колдан жасалған (бағалы [[экожүйе]], [[гейзерлер]], бау- саябақ ескерткіштері, инженерлік құрылыстар, т. б.) немесе қоршаған ортаға қолайлы әсер ететін кеңістіктер ([[орман жолағы]], [[көгерген аймақтар]]), аумақтар, [[акватория]]лар. Мүндай аумақтар тек заңмен ғана емес, арнайы бақылауда болып, адамдармен қорғалады.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғат қорғау / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов.
Сенат әр [[облыс]]тан, [[республикалық маңызы бар қала]]дан және Қазақстан Республикасының елордасынан екі адамнан, тиісінше облыстың, республикалық маңызы бар қаланың және Республика елордасының бірлескен отырысында сайланатын депутаттардан құралады. Сенаттың 15 депутатын Парламент өкілеттігі мерзіміне [[Қазақстан президенті|Республика Президенті]] тағайындайды.
 
Мәжіліс дәрежелiдәрежелі өкiлеттiлiкөкілеттілік және бiртұтасбіртұтас жалпыұлттық сайлау округiнiңокругінің аумағы бойынша партиялық тiзiмтізім негiзiнденегізінде сайланған 98 депутаттардан құралады, және 9 депутатты [[Қазақстан халқы Ассамблеясы]] сайлайды.
 
[[Сурет:Nursultan Nazarbayev 27092007.jpg|150px|нобай|оңға|Нұрсұлтан Назарбаев]]
31

өңдеме

Бағыттау мәзірі