Моғолстан — нұсқалар арасындағы айырмашылық

Jump to navigation Jump to search
→‎Халқының этникалық құрамы: Жазу қатесін түзеттім, грамматикасын түзеттім
Тег: Mobile edit Mobile app edit Android app edit Reverted
(→‎Халқының этникалық құрамы: Жазу қатесін түзеттім, грамматикасын түзеттім)
Тег: Mobile edit Mobile app edit Android app edit Reverted
«Tarih-i Raşidi» eƞbegınde bylai dep körsetılgen: «… qazırgı Moğolstan dep atalatyn aumaqtyƞ ūzyndyğy men köldeneƞı 7-8 aişylyq jol. Şyğys şetı (Moğolstannyƞ) qalmaqtardyƞ jerımen şektesedı jäne Barysköl, Emel jäne Ertıstı özıne qosady. Soltüstıgınde onyƞ şekarasy Kökşeteƞız (Balqaş), Türkıstanmen jäne Taşkentpen şektesedı, oƞtüstıgınde Ferğana uälaiatymen, Qaşğar, Aqsu, Şalyş jäne Tūrfanmen şektesedı». Moğol memleketıne qazaqstannyƞ Oƞtüstık jäne Jetısu aimaqtary ja kırgen.
 
== Halqynyƞ etnikalyq qūramy ==
== Халқының этникалық құрамы ==
Moğol handyğynyƞ tağyna negızınen Şyğys tūqymdary men moƞğol aqsüiekterı otyrğan. Ärine, moƞğol şapqynşylyğy kezınde kelgen arlat, choras, kaluchi siaqty taipalar alğaşqy kezınde özderınıƞ basymdylyğyn körsetkenmen, uaqyt ötken saiyn jergılıktı türkı tıldes taipalar basymdylyq alyp, moƞğoldardy özderıne sıƞıre bastağan. Al qalğandary Şyğys Türkıstanğa, ūiğyrlarğa qonys audaryp, solarğa aralasyp, özderınıƞ moƞğol atynan müldem aiyrylğan.
Моғол хандығының тағына негізінен Шығыс тұқымдары мен моңғол ақсүйектері отырған. Әрине, моңғол шапқыншылығы кезінде келген арлат, чорас, калучи сияқты тайпалар алғашқы кезінде өздерінің басымдылығын көрсеткенмен, уақыт өткен сайын жергілікті түркі тілдес тайпалар басымдылық алып, моңғолдарды өздеріне сіңіре бастаған. Ал қалғандары Шығыс Түркістанға, ұйғырларға қоныс аударып, соларға араласып, өздерінің моңғол атынан мүлдем айырылған.
 
Joğaryda körsetılgendei, Jetısu aimağy Moğolstannyƞ soltüstık-şyğys jağyn alyp jatty. Al būl aimaqtağy türkı tıldes üisın, qaƞly taipalarynyƞ bızdıƞ däuırımızge deiıngı III – II ğasyrlardan ömır sürıp kele jatqandyğyn bılesıƞder. Odan keiın V-VI ğasyrlarda da būl aimaqqa türkı tıldes taipalar kelıp qonystandy. Sondyqtan da orta ğasyrdan damyğan kezınde qūrylğan Moğolstannyƞ negızgı halqy türkı tıldes taipalar: dulat, qaƞly, üisın, arğyn, baaryn, barlas, būlğaşy, t.b. erteden osy öƞırde ömır sürgen taipalar edı. Būlardyƞ qatarynda osy jergılıktı halyqtarmen aralasyp, türkılenıp ketken moƞğol taipalary da boldy. Memlekettıƞ ūlttyq qūramy onda qazırgı qazaq halqynyƞ negızın qūrap otyrğan ru-taipalardyƞ basym bolğanyn, söitıp būl memlekettıƞ qazaq halqynyƞ memlekettılıgınıƞ bastauynda tūrğan elderdıƞ bırı ekendıgın körsetedı.
Жоғарыда көрсетілгендей, Жетісу аймағы Моғолстанның солтүстік-шығыс жағын алып жатты. Ал бұл аймақтағы түркі тілдес үйсін, қаңлы тайпаларының біздің дәуірімізге дейінгі III – II ғасырлардан өмір сүріп келе жатқандығын білесіңдер. Одан кейін V-VI ғасырларда да бұл аймаққа түркі тілдес тайпалар келіп қоныстанды. Сондықтан да орта ғасырдан дамыған кезінде құрылған Моғолстанның негізгі халқы түркі тілдес тайпалар: дулат, қаңлы, үйсін, арғын, баарын, барлас, бұлғашы, т.б. ертеден осы өңірде өмір сүрген тайпалар еді. Бұлардың қатарында осы жергілікті халықтармен араласып, түркіленіп кеткен моңғол тайпалары да болды. Мемлекеттің ұлттық құрамы онда қазіргі қазақ халқының негізін құрап отырған ру-тайпалардың басым болғанын, сөйтіп бұл мемлекеттің қазақ халқының мемлекеттілігінің бастауында тұрған елдердің бірі екендігін көрсетеді.
 
== Моғолстанның ішкі-сыртқы жағдайы ==
12

өңдеме

Бағыттау мәзірі