Геном — нұсқалар арасындағы айырмашылық

Jump to navigation Jump to search
Түйіндемесі өңделмейді
[[Сурет:HIV genome.png|thumb| right | ]]
'''ГЕНОМ'''(ағылш. genome, грек. genos — шығу, тек) — хромосомалардың гаплоидты (сыңар) жиынтығында шоғырланған гендердің бірлестігі. Геном терминін 1920 ж. неміс биологы [[Г. Винклер]] енгізді. Гаплоидты жиынтық көбінесе жыныс клеткаларына тән, ал сомалық (дене) клеткаларында хромосомалардың диплоидты (екі еселенген) жиынтығы болады. Кейде хромосомалардың саны қалыпты диплоидты жағдайдан артып кетеді. Егер гаплоидты жиынтықтан Геном үш не төрт есе артық болса, триплоидты және тетраплоидты, ал бір Геном организмде бірнеше рет қайталанса, автополиплоидты, ал әр түрлі біріккен организм аллополиплоидты деп аталады. [[Хромосом|Хромосомалардың]] жиынтығы еселеніп, артқан сайын Геном саны да өсіп отырады. Әдетте диплоидты клеткада хромосомалар жұп болып келеді. Себебі, ұрықтану кезінде оның бір сыңары аналық гаметадан, екіншісі — аталық гаметадан беріледі, яғни бұл Г-дар сәйкес (гомологты) болады. Сөйтіп екі гаплоидты клеткадан бір диплоидты клетка түзіліп, жаңа организм қалыптасады. Әр хромосомада тізбектеліп орналасқан гендердің өзара дәл келуін екі Г-ның сәйкестігі деп атайды. Туыстығы қашық буындарда барлық немесе бірнеше Г-дар арасында сәйкестік болмайды. Бұл тұрақтылық бұзылып, белгілі бір факторлардың әсерінен хромосома санының өзгеруін (мыс., артып, не кеміп кетсе) геномдық мутация деп атайды.
Тірі организмдерде хромосомалардың саны тұрақты болады. Мыс., адамда — 46, маймылда — 48, қиярда — 14, жүгеріде — 20, қатты бидайда — 28, [[жұмсақ]] бидайда — 42, дрозофила шыбындарында — 8, т.б. Организм эволюциялық дамуында неғұрлым жоғары сатыда тұрса, соғұрлым олардың Г-ында ДНҚ көбірек болады.
 
 
 
'''ГЕНОМГеном'''(ағылш.ағылшынша [[genome]], грек.грекше [[genos]] — шығу, тек) — хромосомалардың[[хромосома]]лардың [[гаплоидты]] (сыңар) жиынтығында шоғырланған гендердің бірлестігі. [[Геном]] терминін 1920 ж.жылы неміс биологы [[Г. Винклер]] енгізді. Гаплоидты жиынтық көбінесе [[жыныс]] клеткаларына тән, ал сомалық (дене) клеткаларында хромосомалардың диплоидты (екі еселенген) жиынтығы болады. Кейде хромосомалардың саны қалыпты диплоидты жағдайдан артып кетеді. Егер гаплоидты жиынтықтан Геном үш не төрт есе артық болса, триплоидты және тетраплоидты, ал бір Геном организмде бірнеше рет қайталанса, автополиплоидты, ал әр түрлі біріккен организм аллополиплоидты деп аталады. [[Хромосом|Хромосомалардың]] жиынтығы еселеніп, артқан сайын Геном саны да өсіп отырады. Әдетте [[диплоидты клеткадаклетка]]да хромосомалар жұп болып келеді. Себебі, ұрықтану кезінде оның бір сыңары аналық гаметадан[[гамета]]дан, екіншісі — аталық гаметадан беріледі, яғни бұл Г-дарГеномдар сәйкес (гомологты) болады. Сөйтіп екі гаплоидты клеткадан бір диплоидты клетка түзіліп, жаңа организм қалыптасады. Әр хромосомада тізбектеліп орналасқан гендердің өзара дәл келуін екі Г-ныңГеномның сәйкестігі деп атайды. Туыстығы қашық буындарда барлық немесе бірнеше Г-дарГеномдар арасында сәйкестік болмайды. Бұл тұрақтылық бұзылып, белгілі бір факторлардың әсерінен хромосома санының өзгеруін (мыс., артып, не кеміп кетсе) геномдық мутация деп атайды.
==Пайдаланылған әдебиет==
 
Тірі организмдерде хромосомалардың саны тұрақты болады. Мыс.,Мысалы адамда — 46, маймылда — 48, қиярда — 14, жүгеріде — 20, қатты бидайда — 28, [[жұмсақ]] бидайда — 42, дрозофила шыбындарында — 8, т.б. Организм эволюциялық дамуында неғұрлым жоғары сатыда тұрса, соғұрлым олардың Г-ында ДНҚ көбірек болады.<ref> Вирусология, иммунология, генетика, молекулалық биология. Орысша-қазақша сөздік. –Алматы, Ана тілі, 1993. ISBN 5-630-0283-X</ref>
“Қазақ Энциклопедиясы”, 2-том
 
{{stub}}
 
==ПайдаланылғанПайдаланған әдебиет==
<references/>
 
 
[[Санат: Медицина]]
[[Санат: Вирусология]]
[[Санат: Иммунология]]
[[Санат: Генетика]]
[[Санат: Молекулалық биология]]
 
[[Санат: Г]]
 
[[ar:مجين]]
[[ast:Xenoma]]
[[bg:Геном]]
[[bn:জিনোম]]
[[ca:Genoma]]
[[cs:Genom]]
[[cv:Геном]]
[[da:Arvemasse]]
[[de:Genom]]
[[el:Γονιδίωμα]]
[[en:Genome]]
[[eo:Genaro]]
[[es:Genoma]]
[[et:Genoom]]
[[eu:Genoma]]
[[fa:ژنوم]]
[[fi:Genomi]]
[[fr:Génome]]
[[gl:Xenoma]]
[[he:גנום]]
[[hr:Genom]]
[[hu:Genom]]
[[hy:Գենոմ]]
[[ia:Genoma]]
[[id:Genom]]
[[is:Erfðamengi]]
[[it:Genoma]]
[[ja:ゲノム]]
[[jv:Genom]]
[[kn:ಜಿನೊಮ್‌]]
[[ko:게놈]]
[[la:Genoma]]
[[lb:Genom]]
[[lt:Genomas]]
[[lv:Genoms]]
[[mk:Геном]]
[[mr:जीनोम]]
[[ms:Genom]]
[[nl:Genoom]]
[[no:Genom]]
[[oc:Genòma]]
[[pl:Genom]]
[[pt:Genoma]]
[[ro:Genom]]
[[sh:Genom]]
[[simple:Genome]]
[[sk:Genóm]]
[[sl:Dednina]]
[[sr:Геном]]
[[sv:Genom]]
[[ta:மரபணுத்தொகை]]
[[th:จีโนม]]
[[tr:Genom]]
[[uk:Геном]]
[[vi:Bộ gen]]
[[zh:基因組]]
[[zh-min-nan:Ki-in-thé]]
 
 
 
 
 
{{stubStub}}
{{wikify}}
3272

өңдеме

Бағыттау мәзірі