Уикипедия:Сенімді дереккөздер — нұсқалар арасындағы айырмашылық

Jump to navigation Jump to search
толықтыру
(толықтыру)
(толықтыру)
Негізгі дереккөздер бір болғанымен, алынған ақпаратты талдаушылар әртүрлі шешімге келуі мүмкін. Шын мәнінде қосымша дереккөздер өздерінің көзқарастарына сәйкес келетін негізгі дереккөздерді іздеп табады. Бұрмаланған ақпараттар, қателер көп ретте біліне бермейді, сондықтан оларды болдырмаудың ең тиімді жолы – ақпаратты басқа қосымша дереккөздермен салыстыру.
 
== Белгілі бір типтегі дереккөздердің сенімділігі ==
== Дереккөздер ==
 
<references/>
=== Жаңалықтар тарататын ұйымдар ===
''Алдағы ақпараттар: [[Уикипедия:Тексерілуі]] және [[Уикипедия:Көзі тірі адамдардың өмірбаяны]]''
 
[[Ассошиэйтед Пресс]], [[Вашингтон пост]], [[Интерфакс]], [[ИТАР-ТАСС]], [[The Times|лондондық Таймс]], [[Рейтер]] сияқты жаңалық ұйымдарының басылымдарында жарияланған жаңалықтар тиімді болып саналады. Газет-журналдардағы мақала-пікірлерге сілтемелер мақала авторының пікірімен бірге болуы керек. Көзі тірі адамдардың өмірбаянына қатысты даулы ақпаратты тек жоғарғы сапалы жаңалық тарататын ұйымдардан алу қажет.
 
=== Жарияланған өзіндік дереккөздер ===
Әрбір адам [[Сайт|веб-сайт]] немесе кітап шығарып, белгілі бір салада өзін маман ретінде жариялай алады. Сондықтан да автордың қаражатына шығарылған кітаптардан, ақпараттық бюллетендерден, жеке веб-сайттар мен бәріне қолжетімді вики-сайттардан, [[блог]]тардан, веб-форумдар және басқа да осындай ақпараттық құралдардан алынған дереккөздер тиімсіз болып саналады.
 
Белгілі бір салада сарапшы болып танылған автордың бұрын беделді дереккөздерде жарық көрген мақалалары өзі басып жариялаған жағдайда да сенімді дереккөз ретінде саналуы мүмкін. Кез келген жағдайда мұндай дереккөздерді сақтықпен қолданған дұрыс. Егер ақпарат сенімді болса, материал жариялануға тиімді болған жағдайда, бұл материалдың немесе дереккөздің алдын ала жариялануы әбден мүмкін болғандықтан, тексеріп алу қажет.
 
Көзі тірі адамдар жайлы мақалаларда мақала авторы танымал кәсіби зерттеуші немесе жазушы болса да өзі жариялаған материалды дереккөзі ретінде қолдануға тыйым салынған; Қараңыз: [[Уикипедия:Көзі тірі адамдардың өмірбаяны#Сенімді дереккөздер]].
 
==== Өзі туралы мақалалардағы өзі жариялаған және дау тудыратын дереккөздер ====
Мақала авторының өз қаражатына басылған материалдарды және даулы дереккөздерді, сонымен қатар адамдар айтқан, ұйымдар білдірген мәліметтерді төмендегі шарттар атқарылған жағдайда пайдалануға болады.
# Қолданылып жатқан ақпарат берілген тұлғаның танымалдығымен байланысты;
# Дау тудырмайтын болуы;
# Басты мақсаты өзін-өзі мақтау немесе жарнама жасау болмаса;
# Үшінші жақтың мүдделерін қозғамаған жағдайда
# Мақала тақырыбына тікелей қатысы жоқ оқиғалар мен деректер жарияланбаса.
# Ақпарат нақты берілген кезде;
# Мақала тек қана осы тәріздес дереккөздермен шектелмесе.
 
=== Діни, саяси және экстремистік ұйымдардың басылымдары ===
Саяси партиялар мен діни топтардың веб-сайттары мен жарияланымдарына аса сақтықпен қараған дұрыс. Олардың материалдарының саяси ұстанымды, діни сенім үлгісін білдіретіндігі дереккөз ретінде пайдаланбауға негіз болмайды.
 
Уикипедияда дереккөз ретінде кең танымал саяси, діни, нәсілшілдік және [[Экстремизм|экстремистік]] топтарға қатысы бар сайттарды қолданбаған жөн. Оларды тек осы топтардың көзқарастарына қатысты мақалаларда негізгі дереккөз ретінде пайдалануға болады. Алайда мұндай жағдайдың өзінде де оларды қолданарда сақ болып, басқа да дереккөздермен бекіту керек.
 
=== Компания мен ұйымдардың басылымдары ===
Компания мен ұйымдар ақпараттың сенімді дереккөзі болғанымен, олардың веб-сайттары мен басылымдарын пайдаланған уақытта сақ болу керек. Ол объективті түрде біржақты түсінік болып саналады. Өнім өндірушілердің Америка қауымдастығы өнімдерін жылжытуды қарастыруда, сондықтан [[Уикипедия:Бейтарап көзқарас|бейтарап көзқарасты]] сақтап қалу үшін тек бір ғана дереккөзбен шектеліп қалмаңыз, өзге де дереккөздер қолжетімді болған жағдайда оларды да қосқан жөн болады. Егер компания немесе ұйым күмән тудырса, олардың веб-сайты мен жарияланымдарын қолданудан сақ болыңыз.
 
=== Онлайн әлде офлайн дереккөздер? ===
Толық мәтінді [[онлайн]] дереккөздер [[офлайн]] дереккөздер сияқты сенімді және сапалы болса, оларды дереккөз ретінде қолдануға болады. Оқырмандар көбінесе қолжетіміділігі үшін онлайн дереккөздерін тиімді деп санайды.
 
Егер Сіз авторлық құқығы таратылмайтын басылған дереккөзді немесе үйлесімді лицензиясы арқылы қолжетімді дереккөзді кездестірсеңіз, оны [[Уикиқайнар]]ға орналастырып, оған сілтеме беріңіз (берілген дереккөзге қосымша ретінде). Көптеген авторлық құқықпен қорғалмайтын маңызды кітаптар басқа жобалар негізінде желіге енгізілген.
 
== Офлайн дереккөздеріне нақты сілтемелер мен оларды іздеуді оңтайландыру ==
Қазіргі уақытта көптеген сенімді және сапалы дереккөздердің басылған күйіндегі нұсқасы қолжетімді. Егер Сіз беделді онлайн-дереккөздер таппасыңыз, ақпаратты кітап дүкенінен немесе кітапханадан да іздеп табуға тырысыңыз. Басылған дереккөзге сілтемені төмендегіше беріңіз:
* Кітаптың аты, автордың аты, әкесінің аты, тегі, басылған жері (қала), баспаның аты, шыққан жылы, мақалада қолданылған ақпараттар алынған беттің нөмірі (нөмірлер).
Мысалы:
* {{кітап
|тақырыбы=Фотосинтездің биофизикасы
|жауапты=Ред. проф. А.Б. Рубин
|орны=М.
|баспасы=ММУ баспасы
|жыл=1975
|беттері=221—223}}
 
Басылған дереккөзді қолданған уақытта мүмкіндігінше [[ISBN]] енгізген жөн. Бұл оқырманға кітапты Google, Yandex және т.б. іздеу жүйесі арқылы жылдам табуға көмектеседі.
 
Қолданылған әдебиеттер жайындағы мәліметтерді енгізу үшін {{tl|Кітап}} деген үлгісін қолданыңыз.
 
== Өзге тілдегі дереккөздер ==
Қазақ Уикипедияның оқырмандарына ыңғайлылық тудыру үшін мүмкіндігінше қазақ тіліндегі дереккөздер келтірген жөн. Қазақ тіліндегі дереккөздерді басқа тілдердегі дереккөздерге қарағанда көбірек пайдалану керек (бірдей сапада және сенімділігіне байланысты). Мысалы, басқа тілде жазылған газеттегі ақпарат қазақ тіліндегі басылымында да болса, қазақ тіліндегі ақпаратты қолданған жөн. Дегенмен басқа тілдегі дереккөздер тексерілген болса, мақалада дереккөз ретінде қолдануға болады.
 
Уикипедия редакторлары мен сарапшылардың жасаған аудармаларында қателіктер болады. Негізінде оқырмандар түпнұсқада не жазылғанын өздері тексеріп, түсіне алуы керек. Мақаладағы ақпараттың сенімді дереккөзіне сүйеніп жазылғанын және сауатты аударылғанына көз жеткізген дұрыс. Осылайша, түпнұсқа ақпарат қазақ тілінен басқа тілде жазылғанда:
* Егер дереккөзге тікелей сілтеме берілсе, аудармасын редактор жасаған жарияланған аудармалар жарамды болмақ.
* Егер редактор мақалаға басқа тілдегі дәйексөзді өзі аударып қосса, оқырманның ақпараттың түпнұсқасын тексеріп, аудармамен салыстыра алуы үшін сол тілдегі дәйексөздің түпнұсқасын беруі тиіс.
 
== Дереккөздер мен сілтемелер ==
Мақала жазғанда беделді дереккөздерді қолданған жөн. Дегенмен мақаланың мәтініндегі, «Сілтемелер» деген тараудағы сілтемелер үшін беделді дереккөздердің талаптарын қанағаттандырмайтын ақпараттарды қолдануға болады. Сілтеме жасағанда ережелер мен [[Уикипедия:Сыртқы сілтемелер]] және [[Уикипедия:Дереккөздерге сілтеме]] деген нұсқаулықтарды басшылыққа алған жөн. Бірінші кезекте Уикипедияның ішкі сілтемелеріне көңіл бөлген дұрыс. Сыртқы сілтемелердің бірнеше нұсқасы болса, беделді дереккөздердің талаптарына сай нұсқасын таңдау керек.
 
== Тағы қараңыз ==
* Компьютерлік ойындар тақырыбына қатысты беделді дереккөздер
* Биология бойынша беделді дереккөздер
* [[Уикипедия:Ақпарат дереккөздері|Ақпарат дереккөздері]]
 
== Түсініктемелер ==
{{дереккөздер}}
 
{{Уикипедияның ережелері}}
[[Санат:Уикипедия:Ережелер мен нұсқаулар|{{PAGENAME}}]]
 
[[ar:ويكيبيديا:مصادر موثوق بها]]
[[az:Vikipediya:Etibarlı mənbələr]]
[[be-x-old:Вікіпэдыя:Крыніцы, вартыя даверу]]
[[bg:Уикипедия:Благонадеждни източници]]
[[bn:উইকিপিডিয়া:নির্ভরযোগ্য উৎস]]
[[ca:Viquipèdia:Fonts fiables]]
[[cs:Wikipedie:Věrohodné zdroje]]
[[cv:Википеди:Сумлă çăлкуçсем]]
[[el:Βικιπαίδεια:Αξιόπιστες πηγές]]
[[en:Wikipedia:Identifying reliable sources]]
[[eo:Vikipedio:Fidindaj fontoj]]
[[es:Wikipedia:Fuentes fiables]]
[[fa:ویکی‌پدیا:منابع معتبر]]
[[fr:Wikipédia:Identifiez des sources fiables]]
[[hu:Wikipédia:Mi számít megbízható forrásnak?]]
[[hy:Վիքիփեդիա:Վստահելի աղբյուրներ]]
[[id:Wikipedia:Sumber tepercaya]]
[[is:Hjálp:Áreiðanlegar heimildir]]
[[it:Wikipedia:Fonti attendibili]]
[[ja:Wikipedia:信頼できる情報源]]
[[ka:ვიკიპედია:სანდო წყაროები]]
[[kk:Уикипедия:Беделді дереккөздер]]
[[ko:위키백과:신뢰할 수 있는 출처]]
[[lt:Vikipedija:Patikimi šaltiniai]]
[[ms:Wikipedia:Sumber yang boleh dipercayai]]
[[mzn:ویکی‌پدیا:منابع موعتبر]]
[[nl:Wikipedia:Betrouwbaarheid van bronnen]]
[[no:Wikipedia:Gode kilder]]
[[pt:Wikipédia:Fontes fiáveis]]
[[ro:Wikipedia:Surse de încredere]]
[[ru:Википедия:Авторитетные источники]]
[[scn:Wikipedia:Surgenti affidabbili]]
[[simple:Wikipedia:Reliable sources]]
[[sk:Wikipédia:Spoľahlivé zdroje]]
[[sr:Википедија:Поуздани извори]]
[[sv:Wikipedia:Trovärdiga källor]]
[[tr:Vikipedi:Güvenilir kaynaklar]]
[[uk:Вікіпедія:Авторитетні джерела]]
[[vi:Wikipedia:Nguồn đáng tin cậy]]
[[zh:Wikipedia:可靠来源]]
[[zh-yue:Wikipedia:可靠來源]]
21 868

өңдеме

Бағыттау мәзірі

Жеке құралдар