Арыс ауданы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Аудан
Арыс ауданы
Әкімшілігі
Ел

 Қазақ КСР

Кіреді

Сырдария округі, Оңтүстік Қазақстан облысы

Әкімшілік орталығы

Ишанбазар, Темірлан, Арыс

Тарихы мен географиясы
Құрылған уақыты

1928—1963, 1988—2008

Жер аумағы

14,2 мың км²

Тұрғындары
Тұрғыны

81 558 адам (1989)

Арыс ауданы — 1928-1963 және 1988-2008 жылдары болған Сырдария округі мен Қазақ КСР Оңтүстік Қазақстан облысының (1936 жылға дейін - Қазақ АКСР, 1991 жылдан - Қазақстан Республикасы) әкімшілік бөлінісі.

Тарихы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Арыс ауданы 1928 жылы 17 қаңтарда Қазақ АКСР-нің Сырдария округінің құрамында Сырдария губерниясының Шымкент уезінің бұрынғы Арыс болысы аумағында құрылды. Ишанбазар ауылы аудан орталығы болды.

1930 жылы 17 қаңтарда аудан орталығы Ишанбазардан Арысқа көшірілді. Сол жылы округтардың таратылуына байланысты аудан Қазақ АКСР-нің тікелей бағыныштылығына өтті.

1932 жылы 10 наурызда аудан жаңа Оңтүстік Қазақстан облысына бекітілді. Сол жылы 11 наурызда аудан орталығы - Арыс - жұмысшы ауыл мәртебесін алды[1].

1943 жылдың 8 қыркүйегінде аудан орталығы Темірлан ауылына көшірілді, бірақ 1952 жылы 3 сәуірде Арыс ауылына қайтарылды (1956 жылы шілдеде Арыс қала болды). 1954-1956 жылдары аудан орталығы қайтадан Темірланға көшірілді.

1951 жылғы мәліметтер бойынша ауданға 13 ауылдық кеңестер кірді: Ақбұлақ, Бадам, Буралдай, Бұржар, Жалғызағаш, Қараспап, Киров, Күлтуған, Монтайташ, Найман, Тақыркөл, Темірлан және Шұбар.

1963 жылы 2 қаңтарда Арыс ауданы жойылып, оның аумағы Қызылқұм мен Түркістан аудандары арасында бөлінді.

1988 жылдың 25 шілдесінде Арыс ауданы Бұғын ауданының (1964 жылдан бері болған) атауын өзгерту арқылы қалпына келтірілді[2].

2008 жылы Арыс ауданы таратылып, оның аумағы Арыс қаласының қарамағына берілді.

Тұрғындары[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Ақсу ауданының халқы, адам.
1939[3] 1959[4] 1970[5] 1979[6] 1989[7]
55 695 64 751 79 195 97 138 81 558

1939 жылғы санақ бойынша Арыс ауданының этникалық құрамы келесідей болды: қазақтар — 65,5 %, орыстар — 22,8 %, украиндар — 5,6 %, татарлар — 1,5 %[3]

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

  1. Қазақстанның әкімшілік-аумақтық бөлінісі туралы анықтама (1920 ж. тамыз - 1936 ж. желтоқсан) / Базанова Ф. Н. — Алматы: Қазақ КСР ІІМ мұрағат басқармасы, 1959. — 288 б. — 1500 таралым.
  2. Оңтүстік Қазақстан облысындағы кеңшарлар тарихы туралы анықтама
  3. a b 1939 жылғы Бүкілодақтық халық санағы. КСРО одақтас республикаларының аудандары, қалалары мен ірі ауылдары халқының ұлттық құрамы. Тексерілді, 3 қазан 2020.
  4. Всесоюзная перепись населения 1959 г. Численность наличного населения городов и других поселений, районов, районных центров и крупных сельских населенных мест на 15 января 1959 года по регионам союзных республик (кроме РСФСР). Тексерілді, 19 қыркүйек 2020.
  5. Численность наличного населения городов, поселков городского типа, районов и районных центров СССР по данным переписи на 15 января 1970 года по республикам, краям и областям (кроме РСФСР). Тексерілді, 19 қыркүйек 2020.
  6. Всесоюзная перепись населения 1979 г. Численность наличного населения союзных и автономных республик, автономных областей и округов, краев, областей, районов, городских поселений, сел-райцентров и сельских поселений с населением свыше 5000 человек (кроме РСФСР). Тексерілді, 19 қыркүйек 2020.
  7. Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность населения союзных республик СССР и их территориальных единиц по полу. Тексерілді, 19 қыркүйек 2020.