Арыс қалалық әкімдігі

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
(Арыс ауданы бетінен бағытталған)
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу

Арыс қалалық әкімдігіОңтүстік Қазақстан облысының орталық бөлігінде орналасқан әкімшілік-аумақтық бөлік. Жерінің аумағы 6,3 мың км² (облысы аумағының 5,4%-ы). Тұрғыны 62,2 мың адам (2003). Арыс қалалық әкімдігі аумағындағы 30 елді мекен 1 қалалық, 6 ауылдық округке (Ақдала, Байырқұм, Дәрмене, Жиделі, Задария, Монтайтас) біріктірілген. Әкімшілік орталығы – Арыс қаласы.

Климаты континенттік. Қаңтар айындағы жылдық орташа температураcы –3 – 4 °С, шілдеде 27 – 28 °С. Жауын-шашынның мөлшері 250 – 300 мм. Әкімдік аумағы жерінен Сырдария, Арыс өзендері, Арыс каналы ағып өтеді. Орталығында суы тұзды Тұздықдүме көлі бар. Сырдария өзенінің батыс жағалауын Шардара даласы, Қаратау тауы, Қызылқұм құмды шөлі алып жатыр. Байырқұм – Арыс ойпаң жерлерінен минералды су көзі барланған. Жері сұр топырақты. Эфемерлі өсімдіктер: жусан, бозжусан, баялыш, күйреуік, мия, Сырдарияның жағалауында сирек тоғай, бұталар, құрақ өседі. Жануарлардан қасқыр, түлкі, құмқоян, кірпі, саршұнақ, қосаяқ, бауырымен жорғалаушылар кездеседі.

Халқы көп ұлтты, басым көпшілігі қазақтар (94,2%), орыстар (3,7%), т.б. жиырмадан астам ұлт өкілдері тұрады. Халықтың орташа тығыздығы 1 км² жерге 9,9 адамнан келеді. Басым көпшілігі өзен аңғарлары , автомобиль жолдары бойында қоныстанған. Ірі елді мекендері: Арыс қаласы (35,4 мың адам), Задария (4,0), Ақдала (3,7), Монтайтас (3,6), Байырқұм (3,2), Дәрмене (2,3), Жиделі (1,6). Ауылшаруашылық өндірісінің негізгі бағыты ет өндіру (31,5%), сүт өндіру (8,5%), мақта (21,7%), көкөніс (9,9%), бақша дақылдары (7,8%); Мал шаруашылығында сиыр, қой мен ешкі, жылқы, түйе өсіріледі.

Ауыл шаруашылығы бағытында 698 агроқұрылым жұмыс істейді. Оның ішінде 5 МҚК, 72 ЖШС, 11 АҚ, 2 ТС, 103 ӨК, 68 мемлекеттік мекеме, 577 шаруа қожалықтары құрылған. «Қабылсай» өнеркәсіп ұн, «Жетіқазына» өнеркәсіп нан өнімдерін, «Жасқанат» АҚ тігін бұйымдарын, «Дәрмене» АҚ дәрілік шөптер мен дәрмене жусанын өсіреді, «Монтайтас» АҚ, «Задария» асыл тұқымды қой зауыты бар. Энергетикада 6, құрылыста 21, көлікпен байланысты 14, саудада 91 құрылым тіркелген. Жалпы білім беретін 32 мектеп, кәсіптік техникалық мектебі, Ж.Байғұтиев атындағы музыка мектебі, спорт, бокс мектептері бар. «Тораптық аурухана» ӨК, мәдениет үйі, кітапхана жұмыс істейді. Арыс өңірінен көрнекті жазушылар С.Адамбеков, Д.Исабеков, опера жұлдызы Н.Үсенбаева, атақты эстрада әншілері Мейірбеков, Шаһизада, т.б. өнер қайраткерлері шыққан. Аумақ жерімен Орынбор – Ташкент, Арыс – Шымкент – Алматы темір жол, Арыс – Шардара автомобиль жолы өтеді.[1]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы