Атын

Атын немесе Отын (өзб. Otin / Отин; тәж. Отин; қыр. Атын; қаз. Аtyn / Атын) — Ферғана аңғары мен оның айналасында кең таралған әйелдерге берілетін діни ислами лауазым (титул). Атын деп, ең алдымен, Орталық Азияға кеңес өкіметі орнағанға дейін аймақта (әсіресе Ферғана аңғары маңында) кең таралған қыздарға арналған үй жанындағы арнайы ислами мектептердің өз бетінше білім алған мұғалімдерін атаған. Кеңес дәуірінде бұл мектептерге ресми түрде тыйым салынып, заңнан тыс деп жарияланды, ал атындар құқық қорғау органдары мен КСРО арнайы қызметтері тарапынан қуғынға ұшырады. Соған қарамастан, мұндай мектептердің КСРО кезінде астыртын жұмыс істегені белгілі.

Сондай-ақ, Ферғана аңғары мен оның төңірегінде діни білім алған немесе ислам негіздері мен шариғат заңдарын жетік білетін әйелдерді де атын деп атаған және әлі де солай атайды. Ферғана өңірінде атындардың қатысуынсыз жерлеу рәсімдері мен үйлену тойлары, сондай-ақ түрлі діни мейрамдар мен салт-дәстүрлер өтпейтін болған. Әдетте, бұл титул әйел есіміне тіркеліп айтылады, мысалы: Азиза-атын, Мақсұда-атын, Фатима-атын және т.б. Қазіргі уақытта да Ферғана аңғары мен оған іргелес аймақтарда атындар өз қызметін жалғастырып келеді, бірақ бұл ресми емес, тіпті астыртын сипатта болады. Себебі, Орталық Азия республикалары зайырлы мемлекет болып табылады және тиісті рұқсатсыз діни оқытумен айналысу заңға қайшы келеді. Атын институты, ең алдымен, өзбектер арасында, сондай-ақ оңтүстік және батыс қырғыздарда, ішінара оңтүстік қазақтары мен солтүстік тәжіктерде таралған. Жоғарыда аталған халықтардың барлығы дерлік Ферғана аңғары мен оның маңында қоныстанған.

Тағы қараңыз

Исламдағы әйелдердің орны

Әдебиет

Отин / Национальная энциклопедия Узбекистана / Ташкент, 2000–2005.
В. В. Парахневич, Атыны в Средней Азии, Ташкент. 1988.
Rasanayagam, Johan (2010-11-08). Islam in Post-Soviet Uzbekistan: The Morality of Experience. Cambridge University Press. ISBN 9781139495264.
Corcoran-Nantes, Yvonne (2013-07-04). Lost Voices: Central Asian Women Confronting Transition. Zed Books Ltd. ISBN 9781848137295.
Northrop, Douglas (Spring 2001). "Subaltern Dialogues: Subversion and Resistance in Soviet Uzbek Family Law". Slavic Review. The American Association for the Advancement of Slavic Studies. 60 (1): 115–139. doi:10.2307/2697646. JSTOR 2697646.
Corcoran-Nantes, Yvonne (2005). Lost Voices: Central Asian Women Confronting Transition. London, New York: Zed Books. p. 141. ISBN 1-84277-537-5.
Kamp, Marianne R. (Summer-Autumn 2001). "Three Lives of Saodat: Communist, Uzbek, Survivor". The Oral History Review. 28 (2): 21–58