Ашық құндыз шөп

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Ашық құндызшөп - Қазақстанда кездесетін 6 түрдің ішіндегі ең солтүстікте кездесетіні – орманды дала, және дала зонасына тән. Құрғақ далада, сирек қарағайлы ормандарда және орман алаңқайларында республиканың батыс шекарасынан бастап Шығыстың аласа тауларында, Алтай және Тарбағатайда кездеседі. Шөптесін көп жылдық, көп бұтақталған тамырсабақты, сабағы онша биік емес (15 см-ге дейін) ол жеміс бергеннен соң үш есеге дейін үлкейеді. Төменгі жапырақтары ұзын қалемшелі, күрделі саусақ-салалы, гүлдеген соң түгелдей бұрылып кетеді. Одан кейінгі жапырақтар (сабақтағы) көп мөлшерге кішірейген, және орамдалған (тысталған), иілген ұзын түкті жіңішке бөліктерге бөлінген. Гүлдері жалғыздан ашылған кезде қоңырауға ұқсас, кейін барынша ашыла түседі. Гүл серігінің жапырақшылары үлкен, ұзындығы 4 см-ге дейін, сыртқы жағы түкті ашық көкшіл-күлгін түсті. Аталықтары мен аналықтарының саны көп, жемісі жіңішке ұзын (5 см-ге дейін) бағаналы, иілген, қою жібек тәрізді түкті, ашық құндыз шөп ерте көктемде гүлдейді, наурыздың аяғынан мамырға дейін. Жемісі мамыр – маусым айларында пісіп жетіледі. Құндызшөп өсіп тұрған ортасында гүлдегенде де, жеміс берген кезінде де ерекше көзге түседі, әсіресе, жібектей жұмсақ, иілген күйінде қалғып тұрған тәрізді болып көрінеді. Осыған байланысты халық арасындағы («сон-трава») атауы шыққанға ұқсайды. Кейбір авторлар мұндай атау өсімдікке оның улы болуына байланысты берілген деген пікірде. Өсімдіктің құрамындағы улы заттар адам организмін сал аурына әкеліп, кейде өлімге әкеліп соқтырған. Осыған қарамастан ашық құндыз шөп өкпе, аяқ-қол, ревматизм, бел ауруларына және басқа да ауруларды емдеуде кеңінен қолданылады. Жапырақтан алынған шырынмен күйікті емдейді, тамырын кесіп алынған бөлігін, түрлі ісіктерді емдеуге пайдаланылады. Сәндік мақсатта бұл түр негізінен тастақты бақтарды безендіру үшін қолайлы.