Ағылшын тілі

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Ағылшын тілі
English language 
Айтылуы: IPA: English /ˈɪŋglɪʃ/
Сөйлеу орны: Аустралия, Канада, Үндістан, Ирландия, Ямайка, Кения, Либерия, Малайзия, Жаңа Зеландия, Нигерия, Филиппин, Оңтүстік Африка Республикасы, Сингапур, Құрама Патшалық, АҚШ, т.б. елдер
Барлық сөйлеушілері: 1-ші тілі: 380 млн
2-ші тілі: 600 млн
Оқушылар: 1 млрд астам 
Әлемдегі қатары: 2-4 (ана тілі)
1 (барлығы)
Тіл ұясы:
 Герман
  Батыс герман
   Англо-Фриз тілдері
    Англикалық
     Ағылшын тілі 
Жазу әдісі: Латын 
Ресми күйі
Ресми күйі бар жері: Көп қолданатын: Антигуа және Барбуда, Барбадос, Белиз, Ботсвана, Бруней, Доминикан Республикасы, Гамбия, Гренада, Гвинея, Ямайка, Либерия, Багам аралдары, Құрама Патшалық (de facto), Америка Құрама Штаты (de facto), Аустралия (de facto)
Қолданады: Камерун, Канада, Гонг-Конг, Үндістан, Ирландия, Кения, Кирибати, Косово, Лесото, Малайзия, Мальта, Жаңа Зеландия (de facto), Пәкістан, Филиппин, Сингапур (de facto), Оңтүстік Африка Республикасы, Зимбабве
Реттеушісі: ресми реттелуі жоқ
Тіл белгілері
ISO 639-1: en
ISO 639-2: eng
ISO 639-3: eng 
Anglospeak(800px).png
World countries, states, and provinces where English is a primary language are dark blue; countries, states, and provinces where it is an official, but not a primary language are light blue.

 

Ағылшын тілі (ағылш. English language) — Үндіеуропа тілдері жанұясының батыс герман тобына жататын тіл. Герман тобына ағылшын тілінен басқа неміс, норвег, швед, нидерланд т.б. тілдері жатады. Ағылшын тілі ежелгі тіл болып есептеледі, ол қазіргі Ұлыбритания аумағын ежелде басып алған Англосаксондардың тілі, бірақ жауланған кельттердің тілдері де әсерін тигізген.

Ағылшын тілі — халықаралық тіл. Әлемдегі ең көп тараған, әрі қытай тілінен кейінгі халық саны бойынша ең көп пайдаланатын тіл. Ағылшын тілі Ұлыбритания, Америка Құрама Штаттары, Жаңа Зеландия, Аустралия және басқа елдерде ана тілі болып есептеледі. Одан басқа көптеген мемлекеттерде ресми тілі болып саналады.

Ағылшын тілі — БҰҰ-ның алты тілінің бірі болып саналады. Ағылшын тілі — дүние жүзіне ең кең таралған тіл. Үндіеуропа тілдерінің батыс герман тілдеріне жатады. А. т. құрылымы жағынан флективті. Ұлыбритания, АҚШ, Аустралия, Жаңа Зеландияның мемлекеттік тілі болып табылады. Канадада (француз тілімен қатар), Ирландияда (ирланд тілімен қатар) мемлекеттік қос тілдің бірі. БҰҰ-да қабылданған ресми алты тілдің негізгісі. Алты құрлыққа кең тараған бұл тілде қазір 400 млн-нан астам адам сөйлейді. Қазақстанда да 20-ғ-дың 50-жылдарынан бастап Абылай хан атынд. Қазақ мемлекеттік халықаралық қатынастар және әлем тілдері ун-тінде, өзге де жоғары және орта оқу орындарында Ағылшын тілі оқытылып мамандар дайындалды. Жеке пән түрінде мектеп бағдарламаларына енгізілді. А.т-нің түп-төркіні 5-6 ғ-да құрлықтан Британ аралына қоныс аударған англ, сакс, ют тайпалары мен аралдағы байырғы кельт (бриттер) тайпаларының тілі болып саналады. А.т-нің даму тарихы ежелгі ағылшындық (7-11 ғ.), орта (12-15 ғ.) және жаңа (15 ғ-дан бері) дәуір болып үш кезеңге бөлінеді. А.т-дегі жазба ескерткіштер 7-8 ғ-дан белгілі. Ол уақытта ағылшындар руна жазуын пайдаланып, тасқа, ағашқа, сүйекке ойып жазған. 6-7 ғ-да ағылшындар арасында христиан дінінің таралуына байланысты руна жазуы қолданыстан шығып, латын әліпбиі қолданыла бастады. Ағылшындар латын әліпбиін ілгері дамытып, оған W, J және V әріптерін қосты. 1066 ж. Англияны нормандар басып алды да, мемл. тіл — француз тілі болып, Ағылшын тілі қарапайым халықтың сөйлеу тілі есебінде сақталды. 1476 ж. Англияда ағылшын тілінде кітап басып шығару басталды. Бұл жағдай Лондон диалектісі негізінде ағылшынның жазба әдеби тілін қалыптастырды. Ағылшын тілі британдық және американдық болып екі түрге бөлінеді. Британдық Ағылшын тілі өз ішінде шотландиялық, солтүстік, батыс, шығыс, оңтүстік диалектілерге жіктеледі. 7-11 ғ-да англо-саксон тілінде 4 диалект болған: нартумбриялық, мерсиялық, уэссек және кент. Ағылшын тілінің басты ерекшеліктері: а) фонетика жүйесінде дыбыстарының көпшілігі біресе созылыңқы, біресе қысқа айтылады. Осыған орай, Ағылшын тілінде сөз мағынасы бірсыдырғы өзгеріске түсуі мүмкін; б) морфол. саласындағы өзгешелік: сын есім мен сан есімнің барлық жалғаулары, яғни септіктері, сондай-ақ, зат есім мен етістік аффикстерінің көбі бұл күнде тарихи өзгерістерге түскен. Соған орай, Ағылшын тілінде сөз бен сөзді байланыстыратын предлогтар, артикльдер, сондай-ақ көмекші етістік сияқты жаңа тұлғалар, формалар (морфемалар) пайда болған. Ағылшын тілінің жазу ережелері мен сөздердің айтылуында айырмашылықтар бар. Орфографиялық ережелер бойынша бұрынғы және қазіргі ағылшын тіліндегі дыбыстардың өзгерістері жазуда қатаң сақталады.[1] .


Ағылшын тілін қолданатын негізгі елдер[өңдеу]

Ағылшын тілі көптеген елдерде қолданады.Олардың қатарында негізгі осы елдер бар:

1.Ұлыбритания

2.Англия

3.Австралия

4.Жаңа Зеландия

5.Канада

6.Ирландия

7.АҚШ(Америка Құрама штаттары)


Дереккөздер[өңдеу]

  1. “Қазақ Ұлттық Энциклопедиясы”, 1 - том