АҚШ-тың Ирандағы ядролық нысандарға жасаған соққылары
2025 жылғы 22 маусымға қараған түні АҚШ Әскери-әуе және Әскери-теңіз күштері Ирандағы бірнеше ядролық нысанға қарсы «Түн ортасындағы балға» (ағылш. Midnight Hammer) атты әскери операция жүргізді.[1] Олардың қатарында уранды байыту зауыты Фордо, Нетенздегі ядролық қондырғы және Исфахан ядролық технологиялар және зерттеу орталығы бар. Бұл ядролық нысандар Ирандағы уранды байытудың маңызды орталықтарының бірі болды.[2][3] Шабуылда Northrop B-2 Spirit жасырын бомбалаушылары жеткізген он төрт GBU-57 бункерге қарсы әуе бомбасы, сондай-ақ сүңгуір қайықтан ұшырылған 30 «Томагавк» зымыраны қолданылды[4][2][5][6] (Иранға АҚШ-тың Уайтмен әуе базасынан бірнеше әуе отынымен жеткен жеті B-2 ұшағы және бір сүңгуір қайық, сондай-ақ Иранның әуе қорғанысы нысандарына соққы берген АҚШ Қарулы Күштерінің Орталық қолбасшылығының жауынгер-бомбалаушыларынан жанармай құю; жанармай құю және барлау ұшақтарын ескере отырып, операцияға 125-тен астам ұшақ тартылды)[7][8]. Оқиға 13 маусымда басталған Израильдің Иранға қарсы әскери операциясы және Иранның Израильге қарсы шабуылдары аясында болды.[9]
Талдауы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңестің аға ғылыми қызметкері Рэй Такей бұл соққыларды «жаңа, әлеуетті қауіпті кезең» деп атап, Иран «қалай да бір жолмен ұлттық намысын қалпына келтіруге тырысады» деді — бұл, оның айтуынша, АҚШ-тың әскери нысандарына немесе делдал күштер арқылы шабуыл жасау жолымен жүзеге асуы мүмкін.[3] Карнеги халықаралық бейбітшілік қорының аға ғылыми қызметкері Карим Саджадпур бұл жағдай «АҚШ пен Иран арасындағы 46 жылдық соғыстың жаңа тарауын ашуы мүмкін, бірақ оны аяқтамайды» деп санайды. Ол Иранның қолындағы жауап қайтару нұсқаларының көпшілігін «жанкештілік әрекетке тең» деп сипаттап, бұл оқиғаны иран халқы үшін «травмалық әрі қорлаушы» жағдай деп бағалады.[10]
The New York Times газетінің хабарлауынша, Құрама Штаттары Иранның көптеген ядролық нысандарына соққы берген болуы мүмкін, өйткені олар Израильдің соққылары одан да көп зиян тигізбейтінін және Иранның ядролық бағдарламасын шамамен алты ай бұрын ғана тастайтынын анықтады.[3]
NBC News тілшісі Мэтт Брэдли Израильдің Иранға қарсы әскери операциясы мен Трамптың израильдіктерге көрсеткен көмегі израильдіктер арасында өте танымал екенін және Иран мен оның прокси желісі айтарлықтай әлсірегенін атап өтті. Сонымен бірге, ол Израиль саясаткерлері айтқан Иран режимін өзгерту әлдеқайда қиын болуы мүмкін екенін атап өтті. Брэдли сонымен қатар аймақтағы АҚШ нысандары үшін тәуекелдерді атап өтті.[11]
CNN сарапшысы АҚШ-тың «қазір ирандықтар кері соққы береді деген нақты алаңдаушылық бар» екенін ескере отырып, қосымша нысандарға шабуыл жасауы мүмкін екенін атап өтті және Иран өз кезегінде Қатардағы, Біріккен Араб Әмірліктеріндегі, Сауд Арабиясындағы және Бахрейндегі американдық базаларға шабуыл жасап, Ормуз бұғазын жабуы мүмкін деп болжады.[12]
Демократияны қорғау қорының Бас директоры Марк Дубовиц былай деп жазды: «бұл аймақ үшін айтарлықтай өзгерісті білдіреді, америкалық пен израильдік қауіпсіздікке негізгі қауіп айтарлықтай төмендеді».[13] Клиффорд Мэй былай деп жазды: «президент Трамп Иранның қатыгез исламшыл билеушілерінің тістерін алып тастау арқылы оны тоқтату туралы шешім қабылдағанға дейін бұл „шексіз соғыс“ болды».[13]
Иранның қарымта соққысы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]2025 жылғы 23 маусымда Иран Қатардағы «Әл-Удейд» америкалық әскери базасына соққы беріп, 6 зымыран атып, «Жеңіс туралы жақсы хабар» операциясының басталғанын жариялады.[14][15] The New York Times басылымының хабарлауынша, Иран АҚШ-тың әскери базасына жасалуы мүмкін соққы туралы Қатарға алдын ала ескерту жасаған.[16]
Ақ Үйдің мәлімдеуінше, әскери база алдын ала эвакуацияланған, сондықтан бұл соққы ешқандай зақымға немесе адам шығынына алып келмеген.[17]
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Иранға қарсы «Түн ортасындағы балға» операциясы: Пентагон жан-жақты мәлімет берді (қаз.). kaz.inform.kz. Тексерілді, 23 маусым 2025.
- 1 2 Donald J. Trump (@realDonaldTrump) (ағыл.). Truth Social. (22 маусым 2025). Басты дереккөзінен мұрағатталған 21 маусым 2025. Тексерілді, 22 маусым 2025.
- 1 2 3 Maggie Haberman, Farnaz Fassihi, Eric Schmitt, Tyler Pager, Eric Nagourney. U.S. Enters War With Iran, Striking Fordo Nuclear Site: Live Updates (ағыл.), The New York Times (21 June 2025). Тексерілді 21 маусымның 2025.
- ↑ США нанесли удар по Ирану. Трамп заявил, что крупнейшие ядерные объекты уничтожены — BBC News Русская служба
- ↑ Трамп: Ключевые ядерные объекты Ирана полностью уничтожены (орыс.). Deutsche Welle. (22 маусым 2025).
- ↑ Названы подробности ударов США по ядерным объектам Ирана (орыс.). Lenta.ru. (22 маусым 2025).
- ↑ Shifting Views and Misdirection: How Trump Decided to Strike Iran (ағыл.). The New York Times. (22 маусым 2025). Тексерілді, 23 маусым 2025.
- ↑ Operation Midnight Hammer Drops 14 Bunker Busters in Record B-2 Strike Against Iranian Nuclear Sites (ағыл.). USNI News. (21 маусым 2025). Тексерілді, 23 маусым 2025.
- ↑ Explosions and Buzzing Drones Heard as Israel and Iran Exchange New Wave of Attacks (ағыл.). The New York Times. (12 маусым 2025). Тексерілді, 21 маусым 2025.
- ↑ Trump Bombs Iran: Live Updates (ағыл.). New York Magazine — Intelligencer. (21 маусым 2025).
- ↑ How Israel could react to U.S. strikes on Iran (ағыл.). NBC News. (22 маусым 2025). Тексерілді, 22 маусым 2025.
- ↑ June 21, 2025 – Israel-Iran conflict (ағыл.). CNN. (21 маусым 2025). Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2025. Тексерілді, 22 маусым 2025.
- 1 2 'Completely and Totally Obliterated': U.S. Strikes Iranian Nuclear Facilities, Including Underground Fordow Enrichment Site (ағыл.). Демократияны қорғау қоры. (21 маусым 2025). Тексерілді, 22 маусым 2025.
- ↑ Иран начал операцию против американской военной базы в Катаре (орыс.). РИА Новости. (23 маусым 2025).
- ↑ Axios: Иран нанес ракетный удар по базам США в Катаре. В Дохе слышны взрывы (орыс.). Meduza. Тексерілді, 23 маусым 2025.
- ↑ Иран предупредил Катар о предстоящем ударе по базе США (орыс.). РБК. (23 маусым 2025). Тексерілді, 23 маусым 2025.
- ↑ Катар и Белый дом об атаке Ирана: базы эвакуировали неделю назад (орыс.). ФОНТАНКА.ру. (23 маусым 2025). Тексерілді, 23 маусым 2025.