Ақмырза Төсов

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search


Ақмырза Төсов (Төсұлы)
Дүниеге келгені: 1881
Қызылорда облысы Қармақшы ауданы Көмекбаев ауылы
Қайтыс болғаны: 1930

Ақмырза Төсов (Төсұлы), Ақмырза ишан (1881, қазіргі Қызылорда облысы Қармақшы ауданы Көмекбаев ауылы1930, Қармақшы ауданы Көмекбаев ауылы) – діни қайраткер, көтеріліс басшысы. Кіші жүздің шөмекей руының бозғыл тармағынан шыққан.

Биографиясы[өңдеу]

  • Ауыл молдасынан білім алып, кейіннен Бұхарадағы Көкілташ медресесінде оқыған.
  • Стамбұл қаласында діни білім алып, “ахун”, “ишан” дәрежесінде 1908 жылы Қармақшы өңіріне оралды.
  • Қуаңдария бойында мешіт салдырып (бүгінде Ақмырза Төсов атында), шәкірт тәрбиеледі.
  • Ақмырза Төсов 1928 жылы Кеңес үкіметінің ірі байлар мен орташаларды тәркілеу саясатына қарсы шықты.
  • 1930 жылы наурыз айында Қарақ елді мекенінде қарулы көтеріліс басталды. Ақмырза Төсовтің жасағында 500-ден астам көтерілісші болған. Ақмырза Төсов бастаған көтерілісшілер жазалаушы Пукановтың жасағымен екі рет кескілескен ұрыс жүргізді. Ұрыс кезінде көтерілісшілерден 170 адам, жазалаушылардан 4 адам қаза тауып, 5 адам жараланды. Қызылқұм ішінде болған екінші шайқаста Ақмырза Төсовтің 107 адамы қаза тауып, 150-дейі жарақат алды. Осы 26 наурыздағы соңғы шайқаста Ақмырза Төсов қасындағы 3 адамымен және көтеріліс басшысы Жанұзақ Батыров қаза тапты. Оның Тоқмырза, Тоймырза атты інілері мен 200-дей көтерілісші Қарақалпақ өңіріне бет алды. Кейін оларды ОГПУ жасағы ұстап, 10 адам ату жазасына, 41 адам 10 жылға дейін еңбекпен түзеу лагеріне жіберіліп, 6 адам жер аударылды. Жазалау барысында мешіт бұзылып, діни кітаптар өртелді.
  • Ақмырза Төсов бірнеше діни кітаптардың авторы.
  • Бүгінде Ақмырза Төсовтің ұрпақтары Ауғанстан, Түркия, Иран елдерінде, Қызылорда облысы Қармақшы ауданында тұрады.[1]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том