Ақтамберді мазары
| Ақтамберді жырау мазары | |
| Жалпы мәлімет | |
|---|---|
| Статусы |
Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші |
| Сәулет стилі |
қала құрылысы және сәулет |
| Орналасуы |
Қазақстан, Абай облысы, Абай ауданы |
| Ашылған уақыты |
1989 жылы |
| Дизайны мен құрылымы | |
| Сәулетшісі |
М. Қонысбаев |
| Картада орналасуы | |
|
| |
Координаттар: 48°32′49″ с. е. 79°37′09″ ш. б. / 48.54694° с. е. 79.61917° ш. б. (G) (O) (Я)
Ақтамберді жырау мазары – Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген XVIII ғасырдың сәулет ескерткіші.
Орналасқан жері
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Абай ауданы, Жүрекадыр ауылының оңтүстік батыс шетінде орналасқан.
Мазар сипаты
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Мазар белгілі батыр, жырау Ақтамберді Сарыұлына арнап тұрғызылған.
Алғашқы жобада 7,7 м х 6,3 м тікбұрышты көлемде кесек тасты балшықпен бекітіп салынған.[1]
Жыраудың мазарының ескі күмбезін 1960 жылдары жазушы М. Мағауин зерттеген. 1988 жылы Құндызды совхозының директорының бастамасымен Ақтамбердінің туған-туысқандарынан, ауыл тұрғындарынан қаржы жиналып, архитектор М. Қонысбаевтың жобасымен бұрынғы қам-кесектен салынған, бір босағасы ғана қалған көне мазардың орынан төрт құлықты сағана салынады.
Ескі зиратқа тиіспей, Құндызды ауылының қызыл гранит тасынан сағананың төрт қабырғасы қаланады, қабырғаларының биіктігі – 3,5 м.
Мазардың алдынан қарағанда домбыраны, ал екі жағынан қарағанда құстың қауырсынын көзге елестетеді.
1989 жылы сағананың ашылуына байланысты туыстары ел-жұртқа арнайы ас береді.[2]
Тарихи деректер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Ақтамберді Сарыұлы (1675–1768) — қазақтың көрнекті жырауы, қолбасшысы және дипломат. Ол Найман тайпасының Қаракерей руының Сыбан тармағынан шыққан. Өмірінің соңғы кезеңі қазіргі Абай облысы, Абай ауданы аумағындағы Жүрекадыр мекенімен байланысты. Ақтамберді Сарыұлы XVIII ғасырдағы қазақ қоғамының саяси-әлеуметтік өміріне белсенді араласқан тұлғалардың бірі болды. 1742 жылы Орта жүз ру басшыларының Орынборда өткен ант беру жиынына өкіл ретінде қатысты. 1738–1752 жылдары қазақ-қалмақ арасындағы қақтығыстарға қатысып, ел қорғаған қолбасшылардың қатарында болды. Жыраудың шығармаларында оның өмір жолы, ел тағдыры, ерлік пен бірлік мәселелері кеңінен көрініс тапқан. Толғауларында халықты алауыздықтан сақтандырып, батылдыққа, елжандылыққа, ізгілікке үндейді. «Күмбір-күмбір кісінетіп», «Уа, қарт Бөгембай», «Менімен ханым ойнаспа», «Жауға шаптым ту байлап», «Заманым менің тар болды» және басқа да толғаулары қазақ әдебиетінің аса құнды мұраларының қатарында.[3]
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
- ↑ Қазақстанның киелі орындарының географиясы: Табиғат, археология, этнография және діни сәулет өнері нысандарының тізілімі / Жалпы редакциясын басқарған ҚР ҰҒА академигі Байтанаев Б.Ә. – Алматы: Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты, 2017 – 1-шығарылым. – 904 б. ISBN 978-601-7312-78-7
- ↑ Ақтамберді мазары.
