Ақтікен

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Ақтікен
Nitraria billardierei.jpg
Ғылыми топтастыруы
Дүниесі: Өсімдіктер
Бөлімі: Гүлді өсімдіктер
Табы: Қос жарнақтылар
(unranked) Core eudicots
Сабы: Sapindales
Тұқымдасы: Nitrariaceae
Тегі: Ақтікен (Nіtrarіa)

Ақтікен (лат. Nіtrarіa) – ақтікендер тұқымдасына жататын бұта; өсімдіктер туысы.

Өсетін жері мен таралу аймағы[өңдеу]

Батыс, Орта және Орталық Азияның, Оңтүстік-Шығыс Еуропаның және Солтүстік Африканың далалы, шөлді аймақтарында кездесетін 10 түрі белгілі. Қазақстанда шөл даланың сортаң жерлерінде, өзен бойларында, тау бөктерлерінде өсетін 2 түрі бар. Жиі кездесетіні – Шовер Ақтікені (Nіtrarіa schoberі).

Ботаникалық сипаты[өңдеу]

  • Биіктігі 2 м-дей, тарбиған бұташықтарының ақшыл көк қабығы бар.
  • Жапырақтары 2 – 4-тен шоғырлана орналасқан (ұзындығы 15-25, ені 4-7 мм).
  • Ақшыл сары гүлдері өте қысқа гүлтабанында орналасып, шатырша гүлшоғырына топталған.
  • Мамыр – маусым айларында гүлдеп, жемістенеді. Гүлдеген кезде өте әдемі өсімдік.
  • Жемісі – боз қызғылт шырынды ірі сүйекше, жеуге жарамды.

Шаруашылықтағы қолданысы[өңдеу]

Ақтікеннің күлінен сабын жасау үшін сақар, жіп, мата бояйтын бояу алынады. Шовер Ақтікені Солтүстік Үстіртте өте сирек кездесетін түр болғандықтан, Маңғыстау облысының Қызыл кітабына енгізілген.[1]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Қазақстан Республикасының табиғаты туралы энциклопедия, V- том