Бабаш Әбілқасымов

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Бабаш Әбілқасымов
Туған күні

2 қараша 1931 (1931-11-02) (89 жас)

Туған жері

Дуаберген ауылы, Новобогат ауданы, Атырау облысы

Азаматтығы

 КСРО
 Қазақ КСР
 Қазақстан

Ғылыми аясы

филология

Ғылыми дәрежесі

филология ғылымдарының докторы

Ғылыми атағы

Профессор

Альма-матер

Орал педагогикалық институты

Марапаттары


Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі VeteranLaborRibbon.png MedalTrud.png RUS Medal 70 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg
Исатай ауданының Құрметті азаматы

Бабаш Әбілқасымов (2 қараша 1931 жылы туған, Атырау облысы Исатай ауданы) — ғалым, филология ғылымдарының докторы (1983), профессор (1994). Қазақстан жаратылыстану академиясының академигі

Өмірбаяны[өңдеу]

1953 жылы Орал педагогикалық институтын бітірген.

1953-1958. Новобогат ауданың Амангельды атындағы орта мектептің директоры, Гурьев облыстық партия комитетінде нұсқаушы, сектор меңгерушісі.

1958-1961. Атырау педагогикалық институтында проректор.

Қазақстан ғылым академиясының Тіл білімі институтында аспирант (1961-64), ғылыми қызметкер (1964-67), ғылыми хатшы (1967-75), аға, жетекші ғылыми қызметкер (1975-87)

1987-1991. Тіл білімі институты директорының ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары

1991-1996. "Түркология және қазақ тілі тарихы" бөлімінің меңгерушісі

1998 жылдан бас ғылыми қызметкер

Ғылыми еңбектері[өңдеу]

Негізгі ғыл. еңбектері қазақ әдеби тілінің тарихын зерттеуге арналған. Оның 18 — 19 ғ-лардағы қазақ әдеби тілі, 19 ғасырдың екінші жартысындағы әдеби тіл, алғашқы қазақ газеттерінің тілі жөніндегі монографиялары қазақ әдеби тілі тарихы үшін аса қажетті еңбектердің қатарына жатады. Онда “Түркістан уәлаяты” мен “Дала уәлаяты” газеттерінің, Ыбырай Алтынсарин, Абай Құнанбайұлы шығармаларының тілі талданып, олардың қазіргі әдеби тіліміздің бастау көзі болып саналатындығы ғылыми тұрғыда дәлелденді.[1] Әбілғазы баһадүрдің “Шежіре-И Түрік” кітабының зерттелу тарихына шолу жасап, ондағы тұрақты сөз тіркестерін тілдік тұрғыдан талдады. Шығарманы көне түркі тілінен қазіргі әдеби тілімізге аударып, жеке кітап етіп шығарды.

Қоғамдық жұмыстары[өңдеу]

Алматы мемлекеттік педагогикалық университетте сабақ берді (1983-86)

Атырау, Ақтөбе, Орал, Қарағанды университеттерінде, сондай-ақ Алматыдағы ҚазМУ, АлМУ, АлПУ, Қыздар педагогикалық университеттерінің мемлекеттік емтихан комиссиясының төрағасы болды (1983-2001)

Алматыда өткен республикалық «Ана тілі» қоғамының құрылтайына қатысып, оның басқарма мүшесіне сайланды (1989)

Тіл білімі институты жанындағы «Түркі тілдері» мамандығы бойынша докторлық диссертация қорғайтын арнайы кеңес төрағасының орынбасары (1987-92)

«Қазақ ССР Ғылым академиясының хабарлары. Тіл, әдебиет сериясының» редколлегия мүшесі (1987-1994)

Тіл білімі институтындағы докторлық диссертация қорғайтын кеңестің мүшесі (1992-2010)

Қыздар педагогикалық институтында, «Қайнар» және Алматы мемлекеттік университеттерінде әдеби тіл тарихынан дәріс оқыды (1980-2008)

Бішкек мемлекеттік университеті жанындағы филология бойынша диссертация қорғайтын кеңестің мүшесі (1993-1998)

Қазақстан Республикасы Жоғары аттестациялық комиссияның сараптау кеңесінің мүшесі (1994-1999)

Жаратылыстану ғылымдары академиясының толық мүшесі (1995)

Қазақстан Республикасы Ғылым министрлігі Ғылым академиясы қоғамдық және гуманитарлық ғылымдар бөлімшесінің мүшесі (1996)

А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты, Абай атындағы Алматы мемлекеттік университеті және Бішкек мемлекеттік университеті жанындағы филология саласынан докторлық диссертация қорғайтын кеңестердің мүшесі, сондай-ақ ұзақ жылдар Қазақстан Республикасы Жоғары аттестациялық комиссияның сараптаушы кеңесінің мүшесі ретінде түркітанушы кадрлар даярлауға өз үлесін қосып келеді, көптеген докторлық, кандидаттық диссертациялардың ресми оппоненті.

Шығармашылғы[өңдеу]

  • Алғашқы қазақ газеттерінің тілі, А., 1971;
  • ХІХ ғасырдың екінші жартысындағы қазақ әдеби тілі, А., 1982,
  • XVІІІ — XІX ғасырлардағы қазақ әдеби тілінің жазба нұсқалары. А., 1988.[2]

Марапаттары[өңдеу]

Сталин атындағы дербес стипендия иегері (1951-53 жж.)

В.И.Лениннің туғанына 100 жыл толуына байланысты «Ерен еңбегі үшін» медалі (1970)

Қазақ ССР Ғылым академиясының Құрмет грамотасы (1971)

«Социалисік жарыстың жеңімпазы» белгісімен (1972)

«Қазақ ССР оқу-ағарту ісінің озық қызметкері» белгісімен (1981)

«Еңбек ардагері» медалі (1990)

Қазақстан тәуелсіздігінің 10 жылдығына орай Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Алғысхаты» табыс етілді (2001)

«Исатай ауданының құрметті азаматы» деген атақ берілді (2007)

Шоқан Уәлиханов атындағы бірінші дәрежелі мемлекеттік сыйлық (2008)

«Ана тілі» төсбелгісі (2011)

«Қырғыз тілі» төсбелгісі (2011)

«Ерен еңбегі үшін» медалі табыс етілді (2015)

Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 70 жыл медалі (2015)

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
  2. Қазақ ұлттық энциклопедиясы