Банат көтерілісі

Банат көтерілісі (серб. Банатски устанак) — 1594 жылы орын алған, серб халқының Осман империясының үстемдігіне қарсы бағытталған алғашқы ірі қарулы көтерілісі.

Көтеріліс кезіндегі Банат аймағы

XVI ғасырдың соңына қарай сербтер тарихи Банат аймағында бір ғасырдан астам уақыт тұрып келді, оның ішінде шамамен 40 жыл ғана Темешвар эялетінің құрамында, түріктердің билігі астында болды. Банатта халық көсемдері өмір сүріп, Трансильванияның кінәзі Жигмонд Баторимен байланыс ұстаған. Ол, түрік вассалы болғанына қарамастан, сұлтанның христиан тақуаларын көтеріліске итермелеуге шақырған.

1593 жылы Венгрияда Он үш жылдық соғыс басталды. 1594 жылдың көктемінде түрік әскері Эстергом түбінде алыста соғысып жатқанын пайдаланып, Банат сербтері көтеріліс бастады. Аймақ бойынша гайдуктардың түріктерге жасаған шабуылдарының толқыны өтті. Кейін көтерілісшілер Вршац пен Панчевадан түрік гарнизондарын шығарып жіберді. Көтерілісшілердің саны бес мың адамға жеткен деген қауесет тарап, соның арқасында олар Бечкеректі, кейінірек Бечей мен Тителді басып алды. Дунайдағы Венгрияның солтүстігіндегі бекіністерді жабдықтайтын бірнеше түрік кемесі жойылды.

Көтерілісшілер Венгриядағы империялық армиядан және өздерінің қожайыны деп санаған Трансильвания кінәзінен көмек сұрап, күтті. Вршацта және оның айналасында Владыка Феодор жергілікті ақсақалдармен бірге жауынгерлерді жинап, ант қабылдатты. Австрия армиясы солтүстіктегі түрік қамалдарының қоршауын алып тастағанда, ал Трансильвания кінәзі көмекті қысқартқанда, түріктер Банатқа қарай жылжып, қысқа мерзімде Бечкерек пен Темешвар түбіндегі бүлікшілерді талқандады.

Қазіргі деректер бойынша бұл оқиғалар 1594 жылдың көктемінде Белград маңындағы Врачар төбесінде Әулие Савваның мүрдесін өрттеумен байланысты болды.

Әдебиет

• Чиркович Сима. Сербтер тарихы. — М.: Весь мир, 2009. — 448 б. — ISBN 978-5-7777-0431-3.

Сыртқы сілтемелер

• Преокрет у држању Срба (серб). Тексерілді, 6 шілде 2016.