Баялды

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Баялды (Баклажан) – алқа тұқымдасына жататын көпжылдық шөптесін өсімдік. Баялдының табиғи немесе табиғи түрі Оңтүстік Азияда, Үндістанда өседі және бүгінгі күнге дейін осы түрлерін кездестіруге болады. Осы аймақтарда тағамға алғаш рет 1500 жыл бұрын қолданыла бастаған. Ал IX ғасырда арабтардың арқасында Африкаға, кейіннен, XV ғасыр ортасында Еуропаға да әкелінген. Еуропалықтар баялдыны XIX ғасырда ғана кең қолданыста өсіре бастаған. Баялдының биіктігі 40-150 см болып келетін шөптесін өсімдік. Жапырақтары үлкен, кезектесіп орналасқан тікенекті. Күлгін, қара-көк түсті, диаметрі 2,5-5 см болып келетін гүлдері тамыз, қыркүйек аралығында гүлдейді. Жемісі – үлкен, сопақша, алмұрт тәріздес немесе цилиндр пішіндес болып келеді. Ұзындығы 70 см-ге дейін, диаметрі 20 см-ге дейін, салмағы 0,4-1 кг-ға дейін барады. Тұқымы майда, ашық қоңыр, тегіс болады. Баялдының құрамында: құрғақ заттар – 7,1-11 %, қант 2,72—4 %, ақуыздар – 0,6—1,4 %, майлар – 0,1—0,4 %, сонымен қатар кальций, калий, фосфор, темір және көп мөлшерде В дәрумені бар.

Күтімі[өңдеу]

Баялды аса көп күтім қажет ететін өсімдіктердің қатарына жатады. Температураның төмендеуі немесе көтерілуі гүлінің солуына апарып соғады, қалыпты температурасы +25-+28 °C шамасында болу керек. Жемісі пісетін уақытта топырағының 80 % ылғалды болғаны жөн. Топырағы жеңіл, тыңайтылған жағдайда тез өседі. Зиянкестеріне колорад қоңызы мен өрмекші биті жатады.

Қолданылуы[өңдеу]

Баялды тағам саласында үлкен сұранысқа ие. Баялдыны қуырып, пісіріп, маринадтап, табаға пісіріп, грильге қуырып, бұқтырып және табиғи күйінде де жей береді. Шығыс елдерінде баялдыны «ұзақ өмір көкөнісі» деп атайды. Өйткені оның құрамындағы калий мөлшері жүрекке, қан-тамырлар жүйесіне пайдалы. Адам салмағын азайтуға да әсер етеді. Тағамға жиі қолданылған жағдайда баялды зат айналымын ретке келтіреді.

Баялды туралы тақпақ[өңдеу]

Жұп - жуан тұрқы,

Қара - көк түсті сырты,

Жей алмайсың шикі,

Қуырмасаң оны.

Сілтемелер[өңдеу]

Дереккөздер[өңдеу]

Қ 74 Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Көкөністер: Дидактикалық материал.- Алматы, 2011. - 16 б, ISBN 978-601-7237-33-2