Беларусьтегі президент сайлауы (2025)
| |||||||||||
| Беларусь Республикасының 2025 жылғы президентін сайлау | |||||||||||
| 26 қаңтар 2025 | |||||||||||
| Сайлау түрі | Президенттік сайлау | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Кандидаттар | 5 | ||||||||||
| Сайлау органы және нәтижелер | |||||||||||
| Сайлаушылар саны | 5 916 195 | ||||||||||
| 85,70 % ▲ +1,4 | |||||||||||
| Жарамды дауыстар саны | 5 871 131 | ||||||||||
| Жарамсыз дауыстар | 45 064 | ||||||||||
_(cropped).jpg){kind=small}
|
Александр Лукашенко – Тәуелсіз | ||||||||||
| Дауыс | 5 136 293 | ||||||||||
| 86,82 % | |||||||||||
 |
Сергей Сыранков – БКП | ||||||||||
| Дауыс | 189 740 | ||||||||||
| 3,21 % | |||||||||||
|
Олег Гайдукевич – БЛДП | ||||||||||
| Дауыс | 119 272 | ||||||||||
| 2,02 % | |||||||||||
| Дауыстарды аумақтар бойынша бөлу | |||||||||||
| |||||||||||
| Республика өңірлері бойынша Александр Лукашенконың сайлау нәтижелері | |||||||||||
| Беларусь президенті | |||||||||||
| Босатушы | Сайланған | ||||||||||
| Александр Лукашенко Тәуелсіз |
Александр Лукашенко Тәуелсіз | ||||||||||
| Орталық сайлау комиссиясы | |||||||||||
өңдеу  |
|||||||||||
Беларусь Республикасының 2025 жылғы президентін сайлау (белар. Выбары прэзідэнта Рэспублікі Беларусь 2025 года) 2025 жылғы 26 қаңтарда өтті[1]. Бұл ел тарихындағы 7-президенттік сайлау болды.
Іс жүзінде президент Александр Лукашенко деп аталатын қайта сайлау және оның өкілеттіктерін ұзарту. Лукашенкодан басқа бюллетеньдерде төрт үміткер болды. Олардың үшеуі үкіметті қолдайтын партиялардың өкілі болды. Төртінші үміткер Анна Канапацкая жалғыз ресми тәуелсіз кандидат болды, бірақ оппозициялық қайраткерлер оны қуыршақ деп айыптады.
Лукашенконың шешуші жеңісіне куә болған экзит-пол нәтижелерінен кейін сыншылар сайлауды жалған деп атады. 2020 жылғы сайлауды мойындамайтын Беларусь оппозициясы жаңа сайлауды тезірек өткізуді талап етті.
Заңдылығы жоққа шығарылған қазіргі президент Александр Лукашенко өзінің жария сөздерінде бірнеше рет мемлекет басшысын мерзімінен бұрын қайта сайлауға уәде беріп, оны жаңа Конституцияның қабылдануымен байланыстырды. 2021 жылдың наурызында ол сайлау 2022 жылы өтеді деп мәлімдеді.
Күні
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Беларусьтегі Мемлекет басшысы бес жылдық мерзімге сайланады. Алдыңғы сайлау 2020 жылдың тамызында өтті, сондықтан Конституцияға сәйкес жаңа дауыс беру 2025 жылдың 20 шілдесіне ең кеш тағайындалуы керек[2]. Алайда, 2020 жылғы сайлау екіұшты нәтижеге қол жеткізді. Бірқатар оппозициялық кандидаттар тіркелмеді және негізгі күрес әкімшілік ресурсты белсенді пайдаланған қазіргі президент Александр Лукашенко мен Светлана Тихановская арасында өрбіді. Соңғысы сайлау қарсаңында қабылданған кандидаттардың өкілдерімен келісімге келді, ол сайланғаннан кейін бірден адал саяси бәсекелестік форматында өтетін жаңа сайлауды тағайындайды. Дауыс берудің ресми қорытындыларына сәйкес, Тихановская тек 10 % дауыс жинады, ал Лукашенко 80 % дауыс жинады; сонымен бірге, елдің нәтижелері жарияланғаннан кейін, наразылық акциялары өрбіді, олардың қатысушылары бұрмалаушылық туралы мәлімдеді және Тихановская билігін беруді немесе жаңа сайлау тағайындауды талап етті.
Жаңа сайлау өткізу талабын Польша премьер-министрі Матеуш Моравецкий (2020 жылғы 14 тамыз)[3], Чехия премьер-министрі Андрей Бабиш айтты[4]. Көптеген мемлекеттердің шенеуніктері тамыз айындағы дауыс беру нәтижелерін мойындау мүмкін емес деп мәлімдеді. Бастапқыда қысымға бой алдырудан бас тартқан Лукашенко («сіз мені өлтірмейінше, басқа сайлау болмайды», — деді ол[5]), 17 тамызда таки қайта сайлау өткізілуі мүмкін екенін айтты, бірақ Конституцияны өзгерту туралы референдумнан кейін ғана[6].
2020 жылғы 19 тамызда ЕО-ға қатысушы елдердің басшылары арнайы саммитте 9 тамыздағы сайлау нәтижелерін мойындамауға шешім қабылдады[7]. 6 қарашада Лукашенко жаңа Конституция қабылданғаннан кейін сайлау өткізуге кепілдік беретінін мәлімдеді[8]. 2021 жылдың наурызында жаңа Негізгі заң 2022 жылдың қаңтар-ақпан айларында қабылданатыны белгілі болды; сәйкесінше сайлау бірінші жартыжылдықта өтуі керек 2022[9][10][11] (бұл күн алғаш рет 2020 жылдың қыркүйегінде айтылды[12][13]).
Сайлау жүйесі
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Беларусь Республикасының Конституциясына сәйкес, Беларусь президенті бес жыл мерзімге сайланады және ант қабылдағаннан кейін қызметке кіріседі (Конституцияның 81-бабы). Президентті сайлауды Беларусь Республикасы Ұлттық жиналысының Өкілдер палатасы бес айдан кешіктірмей тағайындайды және қазіргі президенттің өкілеттік мерзімі аяқталғанға дейін екі айдан кешіктірмей жексенбіде өткізіледі (81-бап). Беларусь Республикасының тумасы бойынша, кемінде 35 жаста, сайлау құқығы бар және сайлау алдында кемінде он жыл елде тұрақты тұратын азаматы президент болып сайлана алады (80-бап). Президенттікке үміткер соттылығы бар азамат бола алмайды[14].
Президенттік сайлау кезінде дауыс беруге 18 жасқа толған елдің барлық азаматтары құқылы.
Үміткерлері
[өңдеу | қайнарын өңдеу]2024 жылдың 21 қарашасында Александр Лукашенконың бастамашыл тобы 1,581 миллионнан астам қол жинау туралы мәлімдеді[15]. 22 қарашада Лукашенкодан кейін Олег Гайдукевич тіркеуге қажетті 100 мың қол жинау туралы мәлімдеді, бірақ оған қол қойғандар Лукашенкоға дауыс беретіндерін мойындайтынын атап өтті[16].
Анна Конопацкая жиналған қолдардың санын жарияламады, бірақ күніне 4000-нан астам қол жинайтынын айтты[17]. 13 желтоқсанда ОСК-ға қол қойды, 100 мыңнан астам қол қою туралы мәлімдеді, бірақ нақты нөмірді көрсетпеді[18].
Сергей Сыренков 10 желтоқсанда 170 мыңнан астам қол жинағанын, сондай-ақ ОСК-ға президенттікке кандидаттың тіркелгені туралы құжаттарды тапсырғанын мәлімдеді[19].
Александр Хижняк 11 желтоқсанда қолдың дұрыс санын жинағанын мәлімдеді, бірақ ол нөмірді көрсетпеді. ОСК-ға тіркеу туралы құжаттарды тапсырды[20].
Жиналған қолдар саны бойынша ОСК деректері:
- Александр Лукашенко - 2 528 946;
- Олег Гайдукевич — 147 086;
- Сергей Сыранков — 127 759;
- Анна Канопацкая — 123 973;
- Александр Хижняк — 114 824.
| № | Үміткері | Жиналған қолдар | Қабылданған қолдар | Қабылданған қолдардың пайызы | Сайлауға рұқсат етілген |
|---|---|---|---|---|---|
| Александр Лукашенко | 2 528 946 | 2 518 145 | 99,60 % | Иә | |
| Олег Гайдукевич | 147 086 | 134 472 | 91,42 % | Иә | |
| Александр Хижняк | 114 824 | 112 779 | 98,22 % | Иә | |
| Анна Канопацкая | 123 973 | 121 077 | 97,66 % | Иә | |
| Сергей Сыранков | 127 759 | 125 577 | 98,29 % | Иә |
Ресми нәтижелері
[өңдеу | қайнарын өңдеу]| Үміткер | Ұсыну субъектісі | Дауыстары | % | |
|---|---|---|---|---|
| Александр Лукашенко | Тәуелсіз үміткер | 5 136 293 | 86,82 | |
| Сергей Сыранков | БКП | 189 740 | 3,21 | |
| Олег Гайдукевич | БЛДП | 119 272 | 2,02 | |
| Анна Канопацкая | Тәуелсіз үміткер | 109 760 | 1,86 | |
| Александр Хижняк | РЕӘП | 102 789 | 1,74 | |
| Бәріне қарсымын | 213 277 | 3,60 | ||
| Жарамды дауыстар | 5 871 131 | 99,25 | ||
| Жарамсыз дауыстар | 45 064 | 0,75 | ||
| Барлығы | 5 916 195 | 100,00 | ||
| Тіркелген/сайлаушылардың келуі | 6 903 994 | 85,70 | ||
| Дереккөз: Ортсайлауком | ||||
Дереккөздер
[өңдеу | қайнарын өңдеу]- ↑ Беларусьте президент сайлауы 2025 жылы 26 қаңтарда болады. Азаттық радиосы (23 қазан 2024). Тексерілді, 26 ақпан 2025.
- ↑ Центральная комиссия Республики Беларусь по выборам и проведению республиканских референдумов. Календарь выборов и референдумов. Басты дереккөзінен мұрағатталған 15 ақпан 2022. Тексерілді, 27 ақпан 2022.
- ↑ Лукашенко призвали провести в Белоруссии повторные выборы (орыс.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 қыркүйек 2020. Тексерілді, 26 ақпан 2025.
- ↑ Чешский премьер заявил о необходимости повторных выборов в Белоруссии (орыс.) (14 августа 2020). Басты дереккөзінен мұрағатталған 18 тамыз 2020. Тексерілді, 14 тамыз 2020.
- ↑ Лукашенко оценил возможность новых выборов фразой «пока меня не убьете» (орыс.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 27 ақпан 2022. Тексерілді, 26 ақпан 2025.
- ↑ Лукашенко допустил новые выборы после принятия новой конституции (орыс.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 10 ақпан 2021.
- ↑ Главы государств ЕС отказались признать результаты выборов в Белоруссии (орыс.) (19 августа 2020). Басты дереккөзінен мұрағатталған 21 тамыз 2020. Тексерілді, 26 ақпан 2025.
- ↑ Лукашенко сообщил, когда в Беларуси пройдут новые выборы президента (орыс.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 27 ақпан 2022. Тексерілді, 26 ақпан 2025.
- ↑ Совещание по вопросу белорусско-российского сотрудничества в военной сфере (орыс.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 15 ақпан 2022. Тексерілді, 26 ақпан 2025.
- ↑ Лукашенко пообещал новые президентские выборы в Беларуси после принятия новой Конституции в 2022 году (орыс.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 27 ақпан 2022. Тексерілді, 26 ақпан 2025.
- ↑ Лукашенко анонсировал досрочные президентские выборы в 2022 году (орыс.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 27 ақпан 2022. Тексерілді, 26 ақпан 2025.
- ↑ Поправки в Конституцию и выборы в 2022 году. У Беларуси появился план выхода из кризиса (орыс.) (26 февраля 2025). Басты дереккөзінен мұрағатталған 27 ақпан 2022.
- ↑ Власти Беларуси разработали план выхода из кризиса. Они собираются изменить Конституцию и провести новые выборы к 2022 году (орыс.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 29 қыркүйек 2021. Тексерілді, 26 ақпан 2025.
- ↑ Выборы Президента Республики Беларусь (орыс.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 14 тамыз 2020. Тексерілді, 26 ақпан 2025.
- ↑ За мир и порядок. Подписей за выдвижение Лукашенко на новые выборы уже в 15 раз больше требуемого (орыс.). belta.by (21 ноября 2024). Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 қараша 2024. Тексерілді, 10 желтоқсан 2024.
- ↑ Гайдукевича держат на последнем месте по количеству нарисованных подписей (орыс.). Наша Ніва (18 декабря 2024). Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 желтоқсан 2024. Тексерілді, 22 желтоқсан 2024.
- ↑ Канопацкая говорит, что собирает минимум 4 тысячи подписей в день (орыс.). Belsat.eu. Тексерілді, 10 желтоқсан 2024.
- ↑ Бобрик, Марина Працоўная слава - Канопацкая: СМИ равным образом освещают работу всех претендентов в кандидаты в Президенты Беларуси (орыс.) (13 декабря 2024). Басты дереккөзінен мұрағатталған 13 желтоқсан 2024. Тексерілді, 14 желтоқсан 2024.
- ↑ Сыранков рассказал, сколько подписей за него собрано и какие вопросы поднимали избиратели (ru-RU). belta.by (10 желтоқсан 2024). Басты дереккөзінен мұрағатталған 10 желтоқсан 2024. Тексерілді, 10 желтоқсан 2024.
- ↑ "Это хорошая возможность услышать мнение избирателей". Хижняк о сборе подписей (орыс.). belta.by (11 декабря 2024). Басты дереккөзінен мұрағатталған 11 желтоқсан 2024. Тексерілді, 11 желтоқсан 2024.