Берёза (қала)

Берёза
	Қала
	Берёза
	белар. Бяро́за
Әкімшілігі
Ел	Беларусь
Облыс	Брест облысы
Аудан	Березовский ауданы
Тарихы мен географиясы
Координаттары	52°32′00″ с. е. 24°58′57″ ш. б. / 52.53333° с. е. 24.98250° ш. б. (G) (O) (Я)Координаттар: 52°32′00″ с. е. 24°58′57″ ш. б. / 52.53333° с. е. 24.98250° ш. б. (G) (O) (Я)
Алғашқы дерек	1477
Бұрынғы атаулары	Берёза-Картузская
Жер аумағы	43,3 км²
Орталығының биiктігі	150 м
Уақыт белдеуі	UTC+3:00
Тұрғындары
Тұрғыны	29 328 адам (2026)
Сандық идентификаторлары
Телефон коды	+375 1643
Пошта индексі	225210, 225209
	Берёза
	Берёза шекарасы

Берёза (белар. Бяро́за) — Беларусь Республикасының Брест облысындағы қала. Березовский ауданының әкімшілік орталығы. Береза қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 29 328 адамды құрады. Береза Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 31-ші орында.^[1]

Географиялық сипаттамасы

Ясельда өзенінде, Брестіден 102 км, Береза-Картузская теміржол стансасынан Брест-Барановичи желісінде 6 км жерде орналасқан. Қаланың солтүстігінде тығыз ормандар, ал солтүстік-шығысында Березовская мемлекеттік аудандық электр станциясы бөгетінен пайда болған Сялец су қоймасы бар.

Тарихы

Березаның тарихы XV ғасырдан басталады: 1477 жылы ауыл иесі Ян Ян Хамшей Қасиетті Троица шіркеуін құрды. XV ғасырдың аяғында Береза қалаға айналды және апта сайынғы базарлар өткізу құқығына ие болды. XVI ғасыр қала үшін рухани гүлдену кезеңі болды: ол кальвинизмнің маңызды орталығына айналды. 1617 жылы Литва Ұлы Герцогтігінің канцлері және өзінің тақуалығымен танымал адам Лев Сапьеха Березаның иесі болды. Оның бастамасымен жаңа католик шіркеуі салынды, униат шіркеуі салынды, еврейлерге ғибадат үйін ашуға рұқсат етілді. 1648 жылы Березада 40 жылдан астам уақытқа созылған Картезиялық монастырь құрылысы басталды. Нәтижесінде қала Береза-Картузская деп аталды.

18 ғасырдың соңында Береза Ресей империясының құрамына кіріп, «Қоныс аудару алаңы» деп аталатын аймаққа кірді. Яһудилер елдің көптеген бөліктерінен сол жерге қоныс аударылды, сондықтан 1930 жылдардың басында еврейлер Березадағы этникалық көпшілікті құрады. 1919 жылдан 1939 жылға дейін қала Польшаның құрамына кірді, ал 1940 жылы ол Беларусь КСР құрамындағы аудан орталығына айналды.^[2]

1995 жылдың 20 қазанында ортақ әкімшілік орталығы бар Березовский ауданы мен Береза қаласының әкімшілік бірліктері бір әкімшілік бірлікке — Березовский ауданына біріктірілді.

Экономикасы және инфрақұрылымы

Бүгінде қала елдің ірі өнеркәсіптік орталығы болып табылады. Негізгі өндіріс орындары: «Савушкин Продукт» ААҚ (бұрынғы Березовский ірімшік зауыты) Березовский филиалы — сүт өңдеу, ірімшік, мал майы, тұтас сүт өнімдері, балмұздақ және басқа да азық-түлік өнімдерін өндіру, «Березостройматериалы» ААҚ — керамикалық плитка өндірісі, «Березовский силикат өнімдері зауыты» ААҚ) — қабырғаларды салуға арналған бетон қабырға блоктары мен бетон блоктарын өндіру.

«Теплоприбор» ААҚ келесі өнімдерді шығарады: желдеткіштер, электр радиаторлары, жылыту қазандықтары, стандартталмаған жабдықтар, SZK-8 үшін компоненттер, қатты қалдықтарды сұрыптау желілері, бөлшек сауда павильондары, шатыр кесетін машиналар.

Березада тамақ өндірісі жақсы дамыған, Береза ірімшіктері мен консервіленген ет өнімдері тек Беларусьте ғана емес, сонымен қатар оның шекарасынан тыс жерлерде де танымал. «Белкелме» акционерлік қоғамы шығаратын аяқ киімдер де кеңінен танымал.^[3]

Тарихи орындары

Береза тарихында дін оның дамуында шешуші рөл атқарды. Картус монастырі қаланың басты көрікті жері болып табылады. Аңыз бойынша, Картус монастырінің орнында айқышқа шегеленген Иса бейнеленген ағаш крест керемет түрде пайда болды. Бүгінде монастырь ғимараты жартылай қираған. 1860 жылдары монастырь казармалар салу үшін пайдаланылған кірпіштері үшін кеңінен бөлшектелді. 1930 жылдары Береза Польша билігінде болған кезде, үкімет мұнда саяси тұтқындарға арналған лагерь құрды. Береза-Картуз концлагерінің тұтқындарына арналған ескерткіш осы қайғылы оқиғаларды еске алады. Монастырь кірпіштерінен салынған казарма бүгінгі күнге дейін сақталған және балалар өнер орталығы мен түрлі көрмелерді орналастырады. Березадағы сақталған ғимараттардың қатарында Әулие Михаил Архангел шіркеуі, Троица шіркеуі және кеңес ұшқыштарына арналған ұшақ ескерткіші бар.^[4]