Бурят тілі
| Бурят тілі | |
| Өз атауы: |
Buryat language |
|---|---|
| Елдер: | |
| Сөйлеушілер саны: |
218 600 |
| Классификация | |
| |
| Жазуы: |
ескі монғол жазуы, латын әліпбиі, кириллица |
| Тіл коды | |
| МЕСТ 7.75–97: |
бур 125 |
| ISO 639-1: |
bua |
| ISO 639-2: |
bua |
| ISO 639-3: |
bua |
| Тағы қараңыз: Жоба:Лингвистика | |
Бурят тілі (Buryat language) — алтай тілдер отбасының моңғол тобына кіреді, ерін үндестігі (сингармонизмі) бар жалғамалы (агглютинативті) тілдерге жатады. Бурятия Республикасының мемлекеттік тілі (Конституция 1994, Тілдер туралы Заң 1996).[1]
Референтті халық
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Референтті халық: буряттар; өз атауы – бурят, буряад.
Географиялық таралуы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Бурят тілінің таралу аймағына Ресей Федерациясының үш субъектісінің аумақтары кіреді: Бурятия Республикасы, Иркутск облысының Усть-Орда Бурят округі және Забайкалье өлкесінің Агинский Бурят округі.[2]
Сонымен қатар Солтүстік Моңғолия және солтүстік-шығыс Қытайда тұрады. Ресей Федерациясындағы Бурят тілінде сөйлейтіндердің саны шамамен 218,6 мың адамды құрайды (2010 жылғы халық санағы).[3]
Диалектісі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Бурят тілінің 4 диалектісі бар: батыс (эхирит-булаят), аралық (аларо -тункин), шығыс (хорин), оңтүстік (цонголо-сартуль).
Жазуы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Буряттар 1930 жылға дейін ескі монғол жазуын, 1931 жылдан бастап латын графикасы негізінде, 1938 жылдан бастап орыс (кириллица) графикасы негізінде жазуды қолданды.[4]
Қазіргі бурят әліпбиі
| А а | Б б | В в | Г г | Д д | Е е | Ё ё | Ж ж |
| З з | И и | Й й | К к | Л л | М м | Н н | О о |
| Ө ө | П п | Р р | С с | Т т | У у | Ү ү | Ф ф |
| Х х | Һ һ | Ц ц | Ч ч | Ш ш | Щ щ | Ъ ъ | Ы ы |
| Ь ь | Э э | Ю ю | Я я |
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Э.Д. Сүлейменова, Д.Х. Ақанова, Н.Ж. Шаймерденова «Қазақстан тілдері: әлеуметтік лингвистика анықтамалығы» «Издательство Золотая Книга» ЖШС, 2020. — Б. 114-115. — 480 б. — ISBN 978–601–7988-21-0
- ↑ Бурят тілі. Тексерілді, 6 маусым 2025.
- ↑ Үлкен Ресей энциклопедиясы 2004–2017. Тексерілді, 6 маусым 2025.
- ↑ Буряты - Буряадууд. Тексерілді, 6 маусым 2025.