Бәйдібек ауданы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Навигацияға өту Іздеуге өту
Қазақстан ауданы
Бәйдібек ауданы
Елтаңбасы
Елтаңбасы
Әкімшілігі
Облысы

Түркістан облысы

Аудан орталығы

Шаян

Ауылдық округтер саны

11

Ауыл саны

50

Әкімі

Ерлан Зайыпұлы Нұрмаханов

Аудан әкімдігінің мекенжайы

Шаян ауылы, Қарашаұлы көшесі, №51

Тарихы мен географиясы
Координаттары

43°02′06″ с. е. 69°22′33″ ш. б. / 43.03500° с. е. 69.37583° ш. б. / 43.03500; 69.37583 (G) (O) (Я)Координаттар: 43°02′06″ с. е. 69°22′33″ ш. б. / 43.03500° с. е. 69.37583° ш. б. / 43.03500; 69.37583 (G) (O) (Я)

Құрылған уақыты

1928

Жер аумағы

7,2 мың км²

Уақыт белдеуі

UTC+5:00

Тұрғындары
Тұрғыны

48 893[1] адам (2023)

Ұлттық құрамы

96,66% қазақтар
2,64% күрдтер
0,28% парсылар
0,16% орыстар
0,26% басқа ұлттар[2]

Сандық идентификаторлары
Автомобиль коды

13

Бәйдібек ауданының әкімдігі

Қазақстан картасындағы Бәйдібек ауданы

Бәйдібек ауданыТүркістан облысының орталық бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бөлік. Жерінің аумағы 7,2 мың км2 (облыс аумағының 6,1%-ын қамтиды). Орталығы - Шаян ауылы.[3]

Тарихы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Шаян ауылының іргесі 1928 жылы бұрынғы Шаян болысының негізінде Шаян ауданы болып қаланды. 1965 жылға дейін Шаян, 1996 жылға дейін Алғабас ауданы болып келді.

Географиялық орны[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Солтүстігінде Созақ, батысында Сауран аудандарымен, оңтүстігінде Ордабасы, Сайрам, Түлкібас аудандарымен және Арыс қаласымен, шығысы мен солтүстік-шығысында Жамбыл облысының Сарысу, Талас, Жуалы аудандарымен шектеседі.

Бәйдібек ауданы жері Қаратау жотасының оңтүстік-батыс беткейінде, қырқалы жазықта жатыр. Оңтүстік-шығысын Боралдай жотасы, Үлкентұра тауы (1425 м) алып жатыр. Жер қойнауынан полиметалл кені (Байжансай), әктас, құрылыс материалдары барланған.

Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Климаты континентті. Қаңтар айындағы жылдық орташа температура -4-6°С, шілде айында 25-28°С. Жылдық жауын-шашынның мөлшері жазық бөлігінде 250-300 мм, таулы өңірде 400-500 мм. Аудан аумағынан Шаян, Арыстанды, Бөген, Боралдай, Бестоғай, Сасықөзен өзендері және олардың салалары Үлкен Бөген (Қаттыбөген), Бала Бөген, Қошқарата, Құтырған, тағы басқа ағып етеді. Шаян өзенінде Қапшағай бөгеті салынған. Аудан жерінде Арыстанды өзенінің бойында әйгілі Арыстанды-Қарабас желі соғады. Ауданның батысындағы шөлдің ашық сұр, сұр топырағында боз жусан, баялыш, бидайық, күйреуік, шығысындағы таудың сұр-қоңыр топырағында Қаратау жусаны, нарғия, т.б. шәптесіндер мен бұта аралас долана, тобылғы, жабайы алма, өрік; өзен бойларында тал, терек, жиде, қамыс өседі. Жануарлар дүниесінен тауда арқар, елік, қасқыр, жазығында қоян, қарсақ, саршұнақ; құстардан кекілік, бөдене, көкек, тағы басқа мекендейді.

Халқы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

1939 1959 1970 1979 1989[4] 1999 2009[5] 2021
 30405 38220 43781 48393 50219 50508 53004 54360

Тұрғындары 54 030 адам (2019). Ұлттық құрамы: қазақтар (96,48%), күрдтер (2,70%), парсылар (0,29%), орыстар (0,18%), басқа ұлт өкілдері (0,36%).

Әкімшілік бөлінісі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

50 елді мекен 11 ауылдық округке біріктірілген:

Әкімшілік бірлік Орталығы Елді мекендері Халқы (2009)
Ағыбет ауылдық округі Ағыбет ауылы 4 2855
Ақбастау ауылдық округі Ақбастау ауылы 4 5045
Алғабас ауылдық округі Шақпақ ауылы 4 4695
Алмалы ауылдық округі Жарықбас ауылы 4 3145
Боралдай ауылдық округі Боралдай ауылы 11 10355
Борлысай ауылдық округі Ақтас ауылы 4 2815
Бөген ауылдық округі Шалдар ауылы 4 5221
Жамбыл ауылдық округі Жамбыл ауылы 5 3056
Көктерек ауылдық округі Кеңестөбе ауылы 3 2781
Мыңбұлақ ауылдық округі Мыңбұлақ ауылы 6 4469
Шаян ауылдық округі Шаян ауылы 1 8510

Мәдени мұралар[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Қызыл көпір - 1886 жылы ескі ағаш көпірдің орнына салынған. Білікті инженерлік есеп бен құрылыс-монтаж жұмыстарының жоғарғы сапада атқарылуынан ғимараттың ұзақ уақыт сенімді жұмыс істеуіне мүмкіндік берді. Көпір 1970 жылдарға дейін қала аралық, жалпы одақтың маңызы бар автокөлік қатынасын қамтамасыз етті.[6]

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]