Велосипед ұрылары
| Велосипед ұрылары | |
| итал. Ladri di biciclette | |
 Фильм постері | |
| Жанры | |
|---|---|
| Режиссёрі | |
| Продюсері |
Джузеппе Амато |
| Сценарийдің авторы |
Чезаре Дзаваттини |
| Басты рөлдерде |
Ламберто Маджорани |
| Операторы |
Карло Монтуори |
| Сазгері |
Алессандро Чиконьини |
| Кинокомпания |
Produzioni De Sica |
| Дистрибьютор |
Ente Nazionale Industrie Cinematografiche |
| Ұзақтығы |
89 мин. |
| Бюджеті | |
| Кассалық түсімі | |
| Мемлекет | |
| Тілі | |
| Шыққан жылы | |
| IMDb | |
«Велосипед ұрылары» (итал. Ladri di biciclette) — 1948 жылы режиссер Витторио Де Сика түсірген итальяндық неореализм бағытындағы фильм. Фильмде Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Римдегі кедей отбасының ауыр тағдыры баяндалады: басты кейіпкер өзінің ұрланған велосипедін іздеуге мәжбүр, себебі онсыз ол жұмысынан, демек, отбасын асыраудың жалғыз мүмкіндігінен айырылады. Луиджи Бартолинидің 1946 жылғы романы бойынша Чезаре Дзаваттини сценарийін жазған бұл туындыда басты рөлдерді кәсіби емес актерлер — Ламберто Маджорани мен Энцо Стайола сомдады.
1950 жылы «Оскар» сыйлығының құрметті марапатына ие болған бұл фильм 1952 жылы Sight & Sound журналының сауалнамасы бойынша әлемдегі ең ұлы кинотуынды деп танылды.[3] Жарты ғасырдан астам уақыт өтсе де өз құндылығын жоғалтпаған фильм 2012 жылғы жаңартылған рейтингте әлемдік режиссерлердің таңдауы бойынша ең үздік он фильмнің қатарына енді.[4]
Сюжеті
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Рим. Антонио Риччи әйелі Марияны, ұлы Бруноны және кішкентай нәрестесін асырау үшін жұмысқа зәру болып жүреді. Оған афиша ілу жұмысы ұсынылады, бірақ Антонио бұл қызметке велосипедсіз қабылданбайтынын айтып, Марияға мұңын шағады. Сонда Мария еш ойланбастан, кедей отбасы үшін ең құнды мүлік саналатын жасау жаймаларын төсектен сыпырып алып, ломбардқа өткізеді. Түскен ақша Антонионың кепілде тұрған велосипедін қайтарып алуға жетеді.
Жұмыстың алғашқы күні Антонио сатының үстінде афиша іліп жатқанда, бір жас жігіт оның велосипедін ұрлап кетеді. Антонио ұрының соңынан тұра жүгіргенімен, оның сыбайластары ізді шатастырып жібереді. Полиция арызды қабылдағанымен, бұл жағдайда ештеңе істей алмайтындарын айтады.
Ұрланған заттар көбіне Пьяцца Витторио базарында сатылады деген кеңесті естіген Антонио ұлымен және достарымен сол жерге барады. Олар Антонионың велосипедіне ұқсайтын раманы табады, бірақ сатушылар оның сериялық нөмірін тексеруге рұқсат бермейді. Тіпті шақырылған карабинер нөмірдің сәйкес келмейтінін айтса да, офицер оны өз бетінше тексеруге рұқсат етпей қояды.
Кейінірек Порта-Портезе базарында Антонио мен Бруно ұры деп болжанған жігітті бір қартпен сөйлесіп тұрған жерінен көріп қалады. Ұры қашып үлгереді, ал қария ештеңе білмейтіндей кейіп танытады. Олар оның соңынан шіркеуге дейін барады, бірақ ол жерде де қария көзден таса болады.
Антонио ұрының соңынан жезөкшелер үйіне кіреді, бірақ ондағылар оны қуып шығады. Көшеде Антонио ұрыны айыптап жатқанда, оның жақтас көршілері жиналып, Антониоға сес көрсетеді. Ұры сол сәтте құлап, талмасы ұстағандай кейіп танытады, ал жиналған жұрт бұған Антонионы кінәлайды. Бруно полиция қызметкерін ертіп келеді, бірақ ұрының пәтерін тінту еш нәтиже бермейді. Тәртіп сақшысы Антониоға айғақтарының әлсіз екенін, көршілері ұрыға жалған куәлік беретінін айтады. Халықтың мазағы мен қорқытуынан соң Антонио мен Бруно үмітсіз күйде кетеді.
Үйге қайтар жолда олар «Стадио Национале ПНФ» стадионының жанынан өтеді. Антонио есік алдында қараусыз тұрған велосипедті көріп, ұзақ уақыт іштей арпалысқан соң, Бруноға трамваймен үйге қайта беруді бұйырады. Антонио айналсоқтап барып, иесіз велосипедке міне салып қаша жөнеледі. Сол сәтте-ақ айқай-шу көтеріліп, трамвайға үлгермей қалған Бруно әкесінің соңынан адамдардың қуалап, оны ұстап алғанын көріп, таңғалады. Әкесін полиция бөлімшесіне сүйреп бара жатқанда, велосипед иесі жылап тұрған Бруноны көріп, аяушылық танытады да, Антонионы жібере салуды өтінеді.
Соңында Антонио мен Бруно қалың топтың арасымен баяу адымдап кете барады. Антонио көз жасына ерік береді, ал кішкентай Бруно әкесінің қолынан ұстайды.
Ломбардтан қайтарып алынған велосипед
Жұмыстағы алғашқы күн
Ұрланған велосипедті іздеу үстінде
Ұрының көршілері Антониоға сес көрсетуде
Барлық үміт үзілген сәт
.jpg)
Рөлдерде
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- Ламберто Маджорани — Антонио Риччи
- Энцо Стайола — Бруно Риччи, Антонионың ұлы
- Лианелла Карелл — Мария Риччи, Антонионың жары
- Джино Сальтамеренде — Байокко, Антонионың іздеуге көмектесетін досы
- Витторио Антонуччи — Альфредо Кателли, велосипед ұрысы
- Джулио Кьяри — қайыршы
- Елена Алтиери — қайырымды ханым
- Карло Джакино — қайыршы
- Микеле Сакара — қайырымдылық ұйымының хатшысы
- Эмма Друэтти (титрда көрсетілмеген)
- Фаусто Гверцони — әуесқой актер
- Джулио Баттиферри — ұрыны қорғаушы азамат
- Ида Браччи Дорати — Ла Сантона
- Нандо Бруно (титрда көрсетілмеген)
- Эоло Капритти (титрда көрсетілмеген)
- Меммо Каротенуто (титрда көрсетілмеген)
- Джованни Корпораль (титрда көрсетілмеген)
- Серджо Леоне — семинария студенті
- Марио Меникони — Меникони, көше сыпырушы
- Массимо Рандизи — мейрамханадағы бай бала
- Чекко Риссоне — Пьяцца Витториодағы күзетші
- Пеппино Спадаро — полиция қызметкері
Марапаттары мен номинациялары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]| Марапаттары мен номинациялары | |||
|---|---|---|---|
| Марапат | Санат | Номинант | Нәтиже |
| Оскар | Құрметті марапат (АҚШ-та шыққан үздік шет тілді фильм) | «Велосипед ұрылары» | Жеңді |
| Үздік бейімделген сценарий | Чезаре Дзаваттини | Номинация | |
| Локарно кинофестивалі | Қазылар алқасының арнайы жүлдесі | Витторио Де Сика | Жеңді |
| Ұлттық киносыншылар кеңесі | Үздік режиссер | Витторио Де Сика | Жеңді |
| Үздік фильм (кез келген тілде) | Италия | Жеңді | |
| Нью-Йорк киносыншыларының үйірмесі | Шет тіліндегі үздік фильм | Италия | Жеңді |
| BAFTA | Кез келген дереккөзден алынған үздік фильм | «Велосипед ұрылары» | Жеңді |
| Бодиль | Үздік еуропалық фильм | Витторио Де Сика | Жеңді |
| Алтын глобус | Үздік шетелдік фильм | Италия | Жеңді |
Мәдени ықпалы және маңыздылығы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]«Велосипед ұрылары» фильмі — ерте неореализм бағытының ең көрнекті өкілдерінің бірі. Фильм әлемдік кинематографтың дамуына зор ықпал етіп, талай рет кино туындыларға негіз болды.[5][6] Сонымен қатар ол әлемдегі ең үздік фильмдер мен режиссерлер рейтингтерінде тұрақты түрде алдыңғы қатардан көрініп келеді.
«Велосипед ұрылары» — Британия кинематография институтының (BFI) Sight & Sound журналы жариялайтын «әлемдегі ең ұлы фильмдер» рейтингінің тұрақты қатысушысы. Туынды 1952 жылғы сыншылар сауалнамасында 1-орынды, ал 1962 жылы 7-орынды иеленді. Кейінгі жылдары да беделін жоғалтпаған фильм 1992 жылы 11-орынға, 2002 жылы 45-орынға жайғасты.[7] Ал 2002 жылғы режиссерлер арасындағы сауалнамада үздік ондықтың 6-сатысынан көрінді.[8] 2012 жылғы тізімде режиссерлер оған 10-орынды,[9] ал сыншылар 33-орынды лайық деп тапты.[10]
Сондай-ақ, 1995 жылы Ватикан фильмді адамзат үшін маңызды кинотуындылар тізіміне қосып, оны «Құндылықтар» санатына жатқызды.[11]
1999 жылы The Village Voice басылымы туындыны «Ғасырдың үздік 250 фильмі» тізімінде 37-орынға қойса, 2008 жылы әйгілі француз журналы Cahiers du Cinéma оны «100 ұлы фильмнің» қатарына енгізді (99-орын).[12]
Бүгінгі таңда да «Велосипед ұрылары» заманауи киносыншылардың жоғары бағасына ие болып келеді. Rotten Tomatoes порталындағы 70-тен астам пікірдің 99%-ы оң бағаланып, орташа рейтингі 10-нан 9.20 ұпайды құрады. Сайт сыншыларының ортақ қорытындысы бойынша: «Итальяндық неореализмнің үздік үлгісі болып табылатын бұл фильм жасандылықтан ада шынайылығымен және көрерменнің жанын тебірентер терең эмоциясымен құнды».[13]
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Wheels of History. Village Voice. (October 6, 1998). Басты дереккөзінен мұрағатталған 16 қыркүйек 2018. Тексерілді, 29 мамыр 2021.
- ↑ The Bicycle Thieves (1949). Box Office Mojo. Тексерілді, 1 қазан 2014.
- ↑ Ebert, Roger. The Bicycle Thief / Bicycle Thieves (1949) review (March 19, 1999).
- ↑ Sight and Sound Top Ten Poll Мұрағатталған 1 ақпанның 2017 жылы., director's list 2002. Last accessed: 2014-01-19.
- ↑ Индийское кино. Басты дереккөзінен мұрағатталған 16 қыркүйек 2008. Тексерілді, 23 шілде 2008.
- ↑ The Gods of Filmmaking. Басты дереккөзінен мұрағатталған 20 маусым 2008. Тексерілді, 23 шілде 2008.
- ↑ The Sight & Sound Top Ten Poll 2002 The Rest of Critic's List. old.bfi.org.uk. Басты дереккөзінен мұрағатталған 13 тамыз 2016. Тексерілді, 16 мамыр 2021.
- ↑ Sight & Sound Top Ten Poll 2002 The Rest of Director's List. old.bfi.org.uk. Басты дереккөзінен мұрағатталған 1 ақпан 2017. Тексерілді, 19 қаңтар 2014.
- ↑ Directors' Top 100. Sight & Sound. British Film Institute. (2012). Басты дереккөзінен мұрағатталған 9 ақпан 2016. Тексерілді, 16 мамыр 2021.
- ↑ Critics' Top 100. Sight & Sound. British Film Institute. (2012). Басты дереккөзінен мұрағатталған 7 ақпан 2016. Тексерілді, 16 мамыр 2021.
- ↑ Vatican Best Films List. Official website of the United States Conference of Catholic Bishops. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 сәуір 2012. Тексерілді, 20 сәуір 2012.
- ↑ Cahiers du cinéma's 100 Greatest Films (23 November 2008).
- ↑ The Bicycle Thief (1949). Rotten Tomatoes. Тексерілді, 27 сәуір 2022.
Сыртқы сілтемелер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- Велосипед ұрылары (ағыл.) Internet Movie Database сайтында
| ||||||||||
