Витебск
| Қала | |||||
| Витебск | |||||
| белар. Віцебск | |||||
 | |||||
| |||||
| Әкімшілігі | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Ел | |||||
| Облыс | |||||
| Аудан | |||||
| Тарихы мен географиясы | |||||
| Координаттары |
55°11′00″ с. е. 30°10′00″ ш. б. / 55.18333° с. е. 30.16667° ш. б. (G) (O) (Я)Координаттар: 55°11′00″ с. е. 30°10′00″ ш. б. / 55.18333° с. е. 30.16667° ш. б. (G) (O) (Я) | ||||
| Құрылған уақыты |
974 | ||||
| Алғашқы дерек | |||||
| Жер аумағы |
124,54 км² | ||||
| Орталығының биiктігі |
125-204 м | ||||
| Климаты |
қоңыржай континентальды | ||||
| Уақыт белдеуі | |||||
| Тұрғындары | |||||
| Тұрғыны |
373 764 адам (2026) | ||||
| Сандық идентификаторлары | |||||
| Телефон коды |
+375 212 | ||||
| Пошта индексі |
210001—210043 | ||||
Витебск шекарасы
| |||||
Витебск (белар. Віцебск) — Беларусьтің солтүстік-шығысындағы қала, Витебск облысы мен Витебск ауданының әкімшілік орталығы.[1] Витебск халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 373 764 адамды құрады. Витебск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша төртінші орында.[2]
Географиялық сипаттамасы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Витебск Батыс Двина өзені мен оның салалары Витба мен Лучозаның жағасында орналасқан. Қала Витебск қыратының батыс бөлігіндегі төбелі жерде, тереңдігі 10-12 метр, ал кей жерлерде 40 метрге дейін жететін шатқалдармен бөлінген. Жергілікті тұрғындар қаланың төбелерін «таулар» деп атайды.
Витебскінің климаты орташа континенталды және жайлы, орташа жылдық температурасы 6,1°C. Жылдық жауын-шашын мөлшері 724 мм. Жазы жылы, бірақ ыстық емес және өте ылғалды. Қысы салқын, қаңтардың орташа температурасы -5,3°C. Ең аз жауын-шашын сәуір айында, 36 мм-ге дейін түседі.[3]
Тарихы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]IX ғасырға дейін осында өмір сүрген Балтық тайпаларын славян кривичи тайпалары ығыстырды. Шежіреге сәйкес, Витебскіні (Витба өзенінде) 947 жылы Ольга ханшайым құрған. Қоныс «варягтардан гректерге» баратын сауда жолында орналасқан. XII ғасырға қарай қала ірі қолөнер орталығына және қосымша князьдіктің астанасына айналды. 1318 жылы князьдік Литва Ұлы Герцогтігіне өтті. 1506 жылдан бастап Витебск воеводствосының орталығына айналды, ал 1569 жылдан бастап Польша-Литва Достастығының құрамына кірді. Маңызды стратегиялық позицияны иеленген Витебск бекінісі бірнеше рет билік басындағылардың шабуылдарына ұшырады. Қала литвалықтар (XIV-XV ғасырлар), поляктар және мәскеуліктер арасындағы өзара шайқастардың куәсі болды (Витебск қоршауы (1654) және Витебск шайқасы (1664)). 1708 жылы қала тұрғындарының Солтүстік соғыста шведтерді қолдағаны үшін орыс әскерлерімен өртелді. Витебск Польша-Литва Достастығының бірінші бөлінуінен кейін (1772) Ресейге берілді. Бастапқыда ол Псков губернаторлығының, содан кейін Беларусь және Витебск (1802 жылдан бастап) губернаторлықтарының құрамына кірді. 18012 жылы француздар Витебскі қаласын басып алды. 20 ғасырдың басында қаланың өнеркәсіптік және мәдени өмірі белсенді түрде дамыды. Кеңес өкіметі 1919 жылы орнады. Нацистік оккупация үш жылға жуық уақытқа созылды (1941 жылдың шілдесі - 1944 жылдың маусымы). Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Витебск қатты зардап шекті.[4][5]
Соғыстан кейінгі алғашқы бес жылда қала қайта құрылды. Оның өнеркәсіптік кешеніне машина жасау, жеңіл өнеркәсіп т.б. кірді. 1924 жылдан 1991 жылға дейін Витебск Беларусь КСР-нің құрамында болды. Қала айтарлықтай жақсарып, кеңейді. Орталық стадион қайта құрылды, Жазғы амфитеатр, теміржол вокзалы және басқа да тарихи орындар мен құрылыстар қалпына келтірілді, сондай-ақ Мұз спорты сарайы, бірқатар жаңа шіркеулер мен басқа да қоғамдық нысандар, сондай-ақ жаңа тұрғын үй аудандары салынды.
Экономикасы және инфрақұрылымы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Қазіргі Витебск - республиканың ең ірі өнеркәсіп орталықтарының бірі, өнеркәсібі, ғылымы мен мәдениеті жоғары дамыған қала. Өнеркәсіп - Витебск экономикасының жетекші саласы. Ең маңызды салаларға машина жасау және металл өңдеу, ағаш өңдеу, электроника, жеңіл өнеркәсіп және тамақ өңдеу жатады. Жоғары білікті машина жасау, аспап жасау және электротехника салаларына, ең алдымен, жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарды қайта құру және техникалық қайта жарақтандыру арқылы айтарлықтай көңіл бөлінеді. Негізгі өнімдерге металл кесетін және ағаш өңдейтін станоктар, құрылыс кірпіштері, маталар, кілемдер мен кілемшелер, аяқ киім, теледидар жабдықтары, сағаттар, шұлық бұйымдары, жиһаз, ағаш және т.б. кіреді. Қаланың ірі кәсіпорындары: «Визаж», «Вистан» Витебск станок жасау зауыты», «Витязь», «Витебск аспап жасау зауыты», «Витекс», «Купава көркем бұйымдар фабрикасы», «Витебск кілемдері», «Белвест» т.б.[6]
Транспорт
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Витебскінің теміржол желілері шығыс-батыс және солтүстік-оңтүстік бағыттарында қызмет көрсетеді, қаланы Варшава, Санкт-Петербург, Минск, Мәскеу және Киевпен байланыстырады. Витебск әуежайы барлық типтегі ұшақтарды қабылдай алады. 2010 жылы қала ішінде Батыс Двина өзені бойымен жолаушылар паромының қызметі қайта жанданды.
Витебскінің қоғамдық көлік жүйесі өте кең. Оған автобустар, троллейбустар және трамвайлар кіреді. Сондай-ақ, қала бойынша микроавтобустар желісі бар. Қалада автобекет бар. Автобус бағыттары Витебскі Берлинмен, Даугавпилспен, Мәскеумен, Ригамен, Санкт-Петербургпен және Беларусьтің көптеген қалаларымен байланыстырады.[7]
Білім беру
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]97 мектепке дейінгі мекеме (оның ішінде 5 бала даму орталығы), 46 жалпы орта білім беру мекемесі (оның ішінде 8 гимназия), 11 колледж, 2 лицей және 5 жоғары оқу орны азаматтардың жоғары сапалы білім алуын толық қамтамасыз етеді.[8]
Денсаулық сақтау
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Облыс орталығында 30-дан астам ірі медициналық мекеме, ересектер мен балаларға арналған емдеу-профилактикалық клиникалар, әйелдер консультациялары және қалалық ауруханалар, 5 аймақтық медициналық диспансер, 2 санитарлық-гигиеналық және профилактикалық орталық, ең ірі аймақтық диагностикалық орталық және мемлекеттік және жеке дәріханалардың кең желісі бар.[9]
Мәдениеті
[өңдеу | дереккөзін өңдеу].jpg)
Витебск — жоғары мәдениеттің орталығы. 100-ден астам кітапхана тұрғындарды өткен мен қазіргі заманның ең үздік әдеби шығармаларымен таныстырады. Якуб Колас атындағы ұлттық академиялық драма театры және Беларусь Лялка театры — беларусь өнерінің орталықтары. Витебск мәдени орталығы және оның филиалдары: жазғы амфитеатр, Витебск облыстық филармониясы, үш көркемсурет мектебі, төрт музыка мектебі және И.И.Соллертинский атындағы музыкалық колледж мәдени іс-шаралар мен концерттерді өткізуде белсенді жұмыс істейді.[10]
Дене шынықтыру және спорт
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Витебск 30-дан астам олимпиадалық спорт түрі бойынша спортшыларды дайындайды. Резерв спортшылары 19 балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінде, Олимпиадалық резерв мектебінде және жоғары спорттық шеберлік мектебінде дайындалады. Он екі мамандандырылған Олимпиадалық резерв мектебі ең жоғары мәртебеге ие. Онда алты командалық спорт клубы жұмыс істейді.[11]
Көрнекі орындары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Витебск қаласы таңғажайып сәулет өнерімен және Батыс Двина өзені арқылы өтетін Киров көпірі немесе Марк Шагал мұражайы сияқты романтикалық серуендеуге тамаша көрікті жерлерімен танымал.
Қаладан Витебск сарайы, Марк Шагал мұражайы, Металл шеберлері клубы, М.Ф.Шмырев мұражайы, Троица Марков монастыры, Витебск заманауи өнер мұражайы, Киелі Рух монастыры, Әулие Барбара соборы, Воскресенск шіркеуі, Благовещение шіркеуі, Покров соборы, Әулие Георгий шіркеуі, Старо-Улановичское зираты, Старо-Семёновское зираты, Успен соборы, Якуб Колас атындағы ұлттық академиялық драма театры, Соғыс балалары ескерткіші, Әулие Антоний католик шіркеуі, Мейірімді Исаның соборы, Рождества Христова шіркеуі сияқты сәулет өнерлерін көруге болады.
- Марк Шагал мұражайы — бұл мұражай Витебскіде туған әлемге әйгілі суретші Марк Шагалдың шығармашылығына арналған.
- Витебск облыстық өлкетану мұражайы — бұл мұражай Витебск мен оның айналасындағы аймақтың тарихы мен мәдениетін таныстырады.
- Троица соборы — бұл Витебскідегі ең маңызды діни ғимараттардың бірі. 18 ғасырда салынған собор барокко сәулет өнерімен және сәнді интерьерімен танымал.
- Жазғы амфитеатр — бұл ашық аспан астындағы театр концерттер, фестивальдер және басқа да мәдени іс-шаралар өткізілетін танымал орын.
- Жеңіс алаңы — бұл Витебскідегі орталық алаң, Екінші дүниежүзілік соғыстағы Кеңес Армиясының жеңісіне арналған.
- Губернатор сарайы — бұл 18 ғасырдағы ғимарат Витебск облысы губернаторының резиденциясы қызметін атқарған.
- Қасиетті Успен кафедральды соборы — бұл собор Витебсктегі ең көне діни ғимараттардың бірі, XII ғасырда салынған.[12]
Галерея
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Киров көшесі
Якуб Колас атындағы театр
Витебск облыстық атқару комитеті үйі (бұрынғы епархиялық әйелдер діни мектебі)
Успен соборы
.jpg)
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Города и области Белоруссии. Тексерілді, 2 сәуір 2026.
- ↑ Население Витебск. Тексерілді, 2 сәуір 2026.
- ↑ Где находится Витебск и что собой представляет. Тексерілді, 2 сәуір 2026.
- ↑ Европа. Белоруссия. Витебская область. Тексерілді, 2 сәуір 2026.
- ↑ Витебск. Фотографии, информация. Тексерілді, 2 сәуір 2026.
- ↑ Витебск. Тексерілді, 2 сәуір 2026.
- ↑ Транспорт одного из древнейших городов Беларуси - посещаем Витебск. Тексерілді, 2 сәуір 2026.
- ↑ Социальная сфера Наука и образование. Тексерілді, 2 сәуір 2026.
- ↑ Здравоохранение. Тексерілді, 2 сәуір 2026.
- ↑ Культурв и искусства. Тексерілді, 2 сәуір 2026.
- ↑ О городе Витебск: только цифры и факты. Тексерілді, 2 сәуір 2026.
- ↑ Карта Витебска. Тексерілді, 2 сәуір 2026.
| ||||||
