Гадаба

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Навигацияға өту Іздеуге өту
Гадаба
гатхан
Бүкіл халықтың саны

60 000 (1959)[1]

Ең көп таралған аймақтар

 Үндістан

Тілдері

гадаба тілі

Діні

дәстүрлі нанымдарды ұстанады

Гадаба (өз атауы гатхан) — Үндістандағы Орисса (оңтүстік бөлігі) және Андхра (солтүстік бөлігі) штаттарының таулы орманды аймақтарында тұратын халық. Саны – шамамен 60 мың адам.[2]

Олар гадаба немесе гутоб тілінде сөйлейді.[3] Диалектілер: гадба, содия (Бодо-Гадаба). Кейбірі ория тілінде сөйлейді.

Діні - индуизмнің нанымдары мен салт-дәстүрлерінің тайпалық (анимистік) қоспасы.[4] Гадаба халқы күнді, айды, аң аулау рухын құрметтейді.

Дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (тары, көкөністер), мал шаруашылығы (шошқа, тауық), жабайы шошқа, бұғы, қоян аулау, терушілікпен айналысады.[5] Гадаба жер өңдеуде соқа қолданбайды, тек кетпенді пайдаланады.

Өмір салты

[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Гадаб әйелі

Дәстүрлі гадаба әйелдері мойындарына үлкен металл сақиналар мен үлкен сырғалар тағады. Гадабалардың дәстүрлі киімі - әйелдер жеңсіз жамылғыға ұқсас кішкене сари киіп, моншақтар таққан. Бұл жамылғы ерекше түрде байланады және кесали деп аталады. Ерлер киімі жамбастарына бекітілген кесінді мата. Гадаба әйелдері үлкен геометриялық ою-өрнектері бар ашық түстерді, қызыл және қызғылт сары түсті киімдерді ұнатады.

Дәстүрлі гадаб үйі

Қазіргі кезде дәстүрлі гадаба ауылдары өте аз қалды, әдетте олар шағын 10-30 үй, айналасы сумен немесе тақтайшалардан жасалған қоршаумен қоршалған. Шарбақ ішінде адам мен малға арналған қақпасы бар бір ғана өткел бар. Гадабалар балшықпен сыланған ағаш қаңқасы бар және төбесі сабанмен жабылған шағын, дөңгелек немесе төртбұрышты үйлер салады. Гадаба үйлерінде дәстүрлі түрде жиһаз жоқ, барлық керек-жарақтар қыш ыдыстарда және себеттерде сақталады. Дәстүрлі гадаба үйі екі бөлмеден тұрады, біріншісі тас ошақпен жабдықталған. Гадаба үйлерінде терезе саңылаулары мен есіктер жоқ.

Дәстүрлі гадаба ауылдарының балалары «ортақ» болып саналады. Яғни, олар ата-анасымен бірге тұрады және оларды ата-анасы тәрбиелейді, алайда ата-анасы қайтыс болған жағдайда балалары басқа отбасына кетеді. Дәстүр бойынша, Гадаба қоғамы моногамды, бірақ күйеуі жоқ әйел басқа құрған отбасында тұруға көшуі мүмкін. Гадаба қауымы төрт топқа бөлінеді - Бада Гадаба, Паренга Гадаба, Орала Гадаба және Санга Гадаба. Бада (бода) руларының өкілдері ең жоғары болып саналады, Гадаба иерархиясындағы ең төменгісі - Санга тобы. Гадабалардың көпшілігі рулық дәстүрді сақтамайды, ана тілін қолданбайды. Дәстүрлі гадаба киімдерін бүгінде шалғай ауылдардағы қариялардан ғана көруге болады.[6]

Дереккөздер

[өңдеу | қайнарын өңдеу]
  1. ИСТОРИЧЕСКАЯ ЭНЦИКЛОПЕДИЯ https://interpretive.ru/termin/gadaba.html
  2. Словари и энциклопеди на Академике https://dic.academic.ru/dic.nsf/sie/3882/%D0%93%D0%90%D0%94%D0%90%D0%91%D0%90
  3. Значение слова ГАДАБА в Энциклопедическом словарике https://slovar.cc/enc/slovarik/1820025.html
  4. Советская историческая энциклопедия \ Габс - Гава https://enc.biblioclub.ru/Termin/1500265_Gadaba(қолжетпейтін сілтеме)
  5. Әлем халықтарының энциклопедиясы. Гадаба http://www.etnolog.ru/people.php?id=GADA
  6. ПЛЕМЕНА ИНДИИ: ГАДАБА http://inditrip.net/orissa/plemena-orissyi/plemena-indii-gadaba/ Мұрағатталған 27 сәуірдің 2020 жылы.